Готовые материалы

Գիրքը նվիրված է Հայ Առաքելական Եկեղեցու հոգևոր օրհներգությանը՝ շարականներին, դրանց կրոնական, գրական և երաժշտական նշանակությանը։ Ներկայացվում են հայկական եկեղեցական օրհներգության ձևավորման ու զարգացման առանձնահատկությունները, շարականների տեղը եկեղեցական ծիսակարգում և դրանց կապը քրիստոնեական տոների, սրբերի հիշատակության ու պաշտամունքային արարողությունների հետ։ Քննության են առնվում շարականների բովանդակային հիմնական ուղղությունները, աստվածաբանական գաղափարները, խորհրդանշական պատկերները և հոգևոր-բարոյական թեմաները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շարականների բանաստեղծական կառուցվածքին, լեզվական առանձնահատկություններին, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցներին և երաժշտական բնույթին։ Դիտարկվում է հոգևոր բանաստեղծության և եկեղեցական երաժշտության փոխկապակցվածությունը, որի շնորհիվ շարականը հանդես է գալիս որպես հայկական քրիստոնեական մշակույթի ինքնատիպ ժանր։ Անդրադարձ է կատարվում շարականների պատմական զարգացմանը, դրանց պահպանման և փոխանցման ավանդույթներին, ինչպես նաև ձեռագիր ու տպագիր ժողովածուների նշանակությանը հոգևոր ժառանգության պահպանման գործում։ Քննարկվում է նաև շարականագրության դերը հայ միջնադարյան գրականության, երաժշտության և աստվածաբանական մտքի զարգացման համատեքստում։ Կարևորվում է այս ժառանգության նշանակությունը հայ եկեղեցական ինքնության, ծիսական ավանդույթի և ազգային մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը կարող է ներառել առանձին հոգևոր օրհներգերի բնագրեր, թարգմանություններ կամ մեկնաբանություններ՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալու դրանց բովանդակային և գեղարվեստական առանձնահատկություններին։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ եկեղեցու պատմության, աստվածաբանության, շարականագիտության, երաժշտագիտության, միջնադարյան գրականության և հայ մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ընթերցողների համար։

Գործնական ձեռնարկը նվիրված է մասսայական գրադարաններում կատալոգների կազմակերպման, ձևավորման և արդյունավետ օգտագործման հիմնական սկզբունքներին ու մեթոդներին։ Ներկայացվում են գրադարանային կատալոգի նշանակությունը, հիմնական գործառույթները և դերը գրադարանային ֆոնդի բովանդակության բացահայտման ու ընթերցողներին անհրաժեշտ գրականության որոնման գործում։ Քննության են առնվում այբբենական, կարգային և թեմատիկ կատալոգների կառուցման առանձնահատկությունները, դրանց միջև կապերի ապահովման և տեղեկությունների համակարգման սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում գրքերի և այլ հրատարակությունների մատենագիտական նկարագրության կազմմանը, հեղինակային և վերնագրային տվյալների ներկայացմանը, դասակարգման ցուցիչների որոշմանը և կատալոգային քարտերի ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նոր ստացված գրականության արտացոլմանը կատալոգներում, գրառումների ճիշտ դասավորմանը, խմբագրմանը և կատալոգների շարունակական համալրմանն ու արդիականացմանը։ Քննարկվում են նաև հնացած կամ փոփոխված գրառումների վերանայման, կատալոգային համակարգի ստուգման և տարբեր բաժինների միջև հղումների կազմակերպման գործնական հարցերը։ Կարևորվում է միասնական մեթոդական սկզբունքների պահպանումը, որպեսզի կատալոգը լինի պարզ, հետևողական և մատչելի ինչպես գրադարանավարների, այնպես էլ ընթերցողների համար։ Ձեռնարկում կարող են ներկայացվել գործնական օրինակներ և մեթոդական ցուցումներ, որոնք նպաստում են գրադարանային ֆոնդի առավել ամբողջական բացահայտմանը և տեղեկատու-մատենագիտական սպասարկման բարելավմանը։ Հրատարակությունը նախատեսված է գրադարանավարների, մատենագետների, գրադարանային գործի կազմակերպիչների և մասնագիտական կրթություն ստացող ուսանողների համար և կարող է օգտագործվել որպես առօրյա աշխատանքի կազմակերպման ու մասնագիտական հմտությունների կատարելագործման օժանդակ նյութ։

Աշխատությունը նվիրված է Իրանի Իսլամական Հանրապետության Գոլեստանի մարզի անջրդի և աղակալած հողային պայմաններում գարնանացան ցորենի մշակության արդյունավետության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տարածաշրջանի հողակլիմայական առանձնահատկությունները, տեղումների ռեժիմը, հողերի աղակալվածության աստիճանը և դրանց ազդեցությունը ցորենի աճի, զարգացման ու բերքատվության վրա։ Վերլուծվում են մշակաբույսի տարբեր ագրոտեխնիկական միջոցառումների կիրառման հնարավորությունները սահմանափակ ջրային ռեսուրսների և հողի բարձր աղայնության պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ցանքի ժամկետների, սերմացուի չափաքանակի, հողի մշակման, պարարտացման և բույսերի սնուցման պայմանների ընտրությանը՝ կայուն ու արդյունավետ արտադրություն ապահովելու նպատակով։ Դիտարկվում են բույսերի ծլունակության, աճի տեմպերի, զարգացման փուլերի, հասկերի ձևավորման և վերջնական բերքատվության վրա անբարենպաստ հողային ու ջրային պայմանների ազդեցությունները։ Քննարկվում են աղադիմացկունության և երաշտադիմացկունության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տվյալ պայմաններին առավել հարմարված սորտերի կամ մշակության եղանակների ընտրության նշանակությունը։ Կարևորվում է հողի խոնավության արդյունավետ օգտագործումը, աղակալման բացասական ազդեցության նվազեցումը և կիրառվող ագրոտեխնիկական միջոցառումների տնտեսական նպատակահարմարության գնահատումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հողի բերրիության պահպանման, արտադրական ծախսերի և ստացվող բերքի հարաբերակցության, ինչպես նաև բնական ռեսուրսների կայուն օգտագործման խնդիրներին։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել Գոլեստանի մարզի անջրդի աղակալած տարածքներում ցորենի մշակության առավել արդյունավետ տեխնոլոգիական մոտեցումների ընտրությանը, բերքատվության կայունացմանը և հողային ռեսուրսների նպատակային օգտագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել ագրոնոմիայի, բուսաբուծության, հողագիտության և չորային երկրագործության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Ժողովածուն նվիրված է շրջանային և կենտրոնական գրադարանների գործունեության կազմակերպման, կառավարման և ընթերցողների սպասարկման հիմնական խնդիրներին։ Նյութերում քննության են առնվում գրադարանների տեղն ու դերը բնակչության մշակութային, կրթական և տեղեկատվական սպասարկման համակարգում, դրանց հիմնական գործառույթները և աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում գրադարանային ֆոնդերի ձևավորման, համալրման, հաշվառման, պահպանման և արդյունավետ օգտագործման հարցերին։ Ներկայացվում են ընթերցողների տարբեր խմբերի սպասարկման ձևերը, գրքի և ընթերցանության տարածման միջոցները, տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքի կազմակերպումը և գրադարանային միջոցառումների անցկացման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կենտրոնական գրադարանների մեթոդական և համակարգող գործառույթներին, շրջանային գրադարանների միջև համագործակցության կազմակերպմանը և մասնագիտական փորձի տարածմանը։ Քննարկվում են գրադարանային աշխատանքի պլանավորման, հաշվետվողականության, վիճակագրական տվյալների հավաքագրման և գործունեության արդյունքների գնահատման հարցերը։ Կարևորվում է գրադարանավարների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացումը, առաջավոր փորձի ուսումնասիրությունն ու կիրառումը և սպասարկման մեթոդների շարունակական կատարելագործումը։ Ժողովածուում ընդգրկված նյութերը կարող են ներկայացնել ինչպես տեսական ու մեթոդական դրույթներ, այնպես էլ գրադարանային աշխատանքի գործնական փորձ և կազմակերպական առաջարկություններ։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, գրադարանային համակարգերի ղեկավարների, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների, ինչպես նաև գրադարանային և տեղեկատվական գործունեություն ուսումնասիրող մասնագետների ու ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ամերիկացի փիլիսոփա Ռիչարդ Ռորտիի փիլիսոփայական հայացքների քննական և մեթոդաբանական վերլուծությանը։ Քննության են առնվում նրա մտածողության ձևավորման գաղափարական աղբյուրները, պրագմատիստական ավանդույթի հետ ունեցած կապերը և ժամանակակից արևմտյան փիլիսոփայության համատեքստում նրա մոտեցումների առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում են ճշմարտության, գիտելիքի, լեզվի, իրականության և ճանաչողության վերաբերյալ նրա պատկերացումները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ավանդական իմացաբանական մոտեցումների վերաիմաստավորմանը։ Դիտարկվում է լեզվի դերը մարդկային փորձի նկարագրման և աշխարհի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման գործընթացում, ինչպես նաև փիլիսոփայական բառապաշարների պատմական ու մշակութային պայմանավորվածության խնդիրը։ Քննարկվում են օբյեկտիվության, հիմնավորման և գիտելիքի համընդհանուր հիմքերի վերաբերյալ Ռորտիի քննադատական մոտեցումները, դրանց տեսական նախադրյալներն ու փիլիսոփայական հետևանքները։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում նոր պրագմատիզմի, հակահիմնարարության, հեգնանքի, համերաշխության և ազատական հասարակության վերաբերյալ նրա գաղափարների ուսումնասիրությանը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև փիլիսոփայության դերի և նշանակության վերաբերյալ նրա ըմբռնմանը, ըստ որի փիլիսոփայական մտածողությունը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես վերջնական ճշմարտությունների որոնում, այլև որպես տարբեր գաղափարների, նկարագրությունների և մշակութային ավանդույթների միջև շարունակական երկխոսություն։ Համեմատական դիտարկման միջոցով բացահայտվում են նրա մոտեցումների ուժեղ և վիճահարույց կողմերը, ինչպես նաև դրանց շուրջ ձևավորված տեսական բանավեճերը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմելու Ռորտիի փիլիսոփայական ժառանգության և ժամանակակից պրագմատիզմի զարգացման մեջ նրա ունեցած նշանակության մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել փիլիսոփայության, իմացաբանության, լեզվի փիլիսոփայության և ժամանակակից մտքի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում տուբերկուլոզի համաճարակաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և ժամանակակից սոցիալ-տնտեսական պայմաններում հիվանդության կանխարգելման միջոցառումների արդյունավետության գնահատմանը։ Քննության են առնվում հիվանդության տարածվածության ձևավորման հիմնական օրինաչափությունները, բնակչության տարբեր խմբերի շրջանում հիվանդացության վրա ազդող գործոնները և համաճարակաբանական իրավիճակի փոփոխությունների հնարավոր պատճառները։ Վերլուծվում են սոցիալական, տնտեսական, ժողովրդագրական և առողջապահական պայմանների փոխազդեցությունը, ինչպես նաև բնակչության կենսապայմանների, բժշկական օգնության մատչելիության և կանխարգելիչ ծառայությունների կազմակերպման նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տուբերկուլոզի վաղ հայտնաբերմանը, ախտորոշման կազմակերպմանը, հիվանդների բժշկական հսկողությանը և վարակի տարածման կանխարգելմանը։ Դիտարկվում են ռիսկի բարձր մակարդակ ունեցող բնակչության խմբերի հայտնաբերման և նպատակային կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպման սկզբունքները։ Քննարկվում են համաճարակաբանական վերահսկողության, բնակչության իրազեկման, բուժհաստատությունների աշխատանքի համակարգման և հանրային առողջապահական ծրագրերի դերը հիվանդության տարածման սահմանափակման գործում։ Կարևորվում է սոցիալ-տնտեսական պայմանների հաշվառումը կանխարգելման ռազմավարությունների մշակման ժամանակ, քանի որ հիվանդության տարածման վրա կարող են ազդեցություն ունենալ բնակչության սոցիալական վիճակը, կենսապայմանները և առողջապահական ծառայությունների հասանելիությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կանխարգելիչ ծրագրերի արդյունքների գնահատման և համաճարակաբանական տվյալների շարունակական դիտարկման նշանակությանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու Հայաստանում տուբերկուլոզի դեմ պայքարի համաճարակաբանական և կազմակերպական խնդիրները և դիտարկելու կանխարգելման համակարգի կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել համաճարակաբանության, ֆթիզիատրիայի, հանրային առողջության և առողջապահության կազմակերպման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է կիսախմբերի տեսության շրջանակում դասական նույնություններով սահմանվող հիպերնույնությունների ուսումնասիրությանը և դրանց հանրահաշվական հատկությունների բացահայտմանը։ Քննության են առնվում նույնությունների և հիպերնույնությունների հասկացությունները, դրանց փոխհարաբերությունները և կիսախմբերի դասերի կառուցվածքային նկարագրության մեջ ունեցած նշանակությունը։ Վերլուծվում է, թե ինչ պայմաններում սովորական հանրահաշվական նույնությունները կարող են առաջացնել կամ սահմանել ավելի ընդհանուր բնույթի հիպերնույնություններ, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են համապատասխան փոխակերպումների և գործողությունների պահպանման հատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դասական կիսախմբային նույնությունների կառուցվածքին, դրանցից ստացվող հետևանքներին և տարբեր տիպի կիսախմբերի դասակարգման խնդիրներում դրանց կիրառությանը։ Դիտարկվում են տերմերի փոխարինման, գործողությունների վերաիմաստավորման և հանրահաշվական արտահայտությունների համարժեքության հետ կապված տեսական հարցեր։ Քննարկվում են հիպերնույնությունների բավարարման պայմանները և դրանց կապը կիսախմբերի բազմազանությունների ու ենթաբազմազանությունների հետ։ Կարևորվում է սովորական նույնական տեսությունից դեպի հիպերնույնությունների տեսություն անցման մեթոդաբանական նշանակությունը, որը հնարավորություն է տալիս հանրահաշվական կառուցվածքների հատկությունները դիտարկել առավել ընդհանրացված մակարդակում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև նույնությունների համակարգերի համեմատությանը, դրանց անկախության և համարժեքության խնդիրներին, ինչպես նաև համապատասխան դասերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Հետազոտությունը նպաստում է կիսախմբերի նույնությունների տեսության և ունիվերսալ հանրահաշվի միջև կապերի խորացմանը և կարող է օգտակար լինել վերացական հանրահաշվի, կիսախմբերի տեսության, ունիվերսալ հանրահաշվի և հանրահաշվական տրամաբանության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Նյութը վերաբերում է Հարավային Կովկասում Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանային լարվածության հերթական դրսևորմանը և դրա հետևանքով հայկական կողմի հաղորդած մարդկային կորստին։ Դեպքը ներկայացվում է հայ-ադրբեջանական երկարատև հակամարտության, պարբերաբար արձանագրվող զինված միջադեպերի և տարածաշրջանային անվտանգության խնդիրների համատեքստում։ Ուշադրություն է դարձվում հայկական կողմի հաղորդագրություններին սահմանային կրակոցների և դրանց հետևանքների վերաբերյալ՝ նման տեղեկությունները դիտարկելով պաշտոնական հայտարարությունների և հակամարտող կողմերի տարբեր մեկնաբանությունների շրջանակում։ Քննության են առնվում սահմանային իրավիճակի սրման պատճառները, հրադադարի պահպանման խնդիրը և միջադեպերի ազդեցությունը երկու երկրների միջև հարաբերությունների վրա։ Ներկայացվում է նաև Հարավային Կովկասի անվտանգության ավելի լայն միջավայրը, որտեղ առանձին սահմանային բախումները կարող են մեծացնել քաղաքական և ռազմական լարվածությունը և դժվարացնել բանակցային գործընթացը։ Կարևորվում են հակամարտության խաղաղ կարգավորմանն ուղղված դիվանագիտական ջանքերը, կողմերի միջև հաղորդակցության պահպանումը և նոր բախումների կանխարգելման մեխանիզմները։ Անդրադարձ է կատարվում միջազգային դերակատարների արձագանքների և տարածաշրջանում կայունության հաստատմանն ուղղված նախաձեռնությունների նշանակությանը։ Նյութը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու կոնկրետ սահմանային միջադեպը ոչ միայն որպես առանձին իրադարձություն, այլև որպես Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև անվտանգության, սահմանների և խաղաղ կարգավորման շուրջ շարունակվող խնդիրների մի մաս։ Այն կարող է օգտակար լինել Հարավային Կովկասի քաղաքական գործընթացների, միջազգային հարաբերությունների, հակամարտությունների ուսումնասիրության և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ուղիղ աղիքի քաղցկեղի հետևանքով առաջացած սուր խցանողական անանցանելիությամբ հիվանդների վիրաբուժական բուժման մարտավարության ուսումնասիրությանը և բուժական մոտեցումների կատարելագործմանը։ Քննության են առնվում հիվանդության կլինիկական ընթացքի առանձնահատկությունները, ախտորոշման սկզբունքները, հիվանդի ընդհանուր վիճակի գնահատումը և վիրաբուժական միջամտության ընտրության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Վերլուծվում են անհետաձգելի բուժօգնության կազմակերպման, նախավիրահատական պատրաստման և վիրաբուժական բուժման տարբեր մոտեցումների կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջամտության տեսակի և ծավալի ընտրությանը՝ հաշվի առնելով ուռուցքային գործընթացի տեղակայումը և տարածվածությունը, աղիքային անանցանելիության արտահայտվածությունը, հիվանդի ընդհանուր վիճակը, ուղեկցող հիվանդությունները և հնարավոր բարդությունների վտանգը։ Դիտարկվում են միափուլ և փուլային վիրաբուժական մոտեցումների կիրառման սկզբունքները, դրանց ցուցումները և բուժման արդյունքների վրա ազդող պայմանները։ Քննարկվում են հետվիրահատական շրջանի վարման, հիվանդների վերականգնման և բուժման արդյունավետության գնահատման հիմնական չափանիշները։ Կարևորվում է յուրաքանչյուր հիվանդի նկատմամբ անհատականացված մոտեցումը և վիրաբուժական ու ուռուցքաբանական բուժման սկզբունքների համակցված կիրառումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բուժական մարտավարության օպտիմալացմանը, հետվիրահատական բարդությունների ռիսկի նվազեցմանը և հիվանդների հետագա բուժման կազմակերպմանը։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել սուր աղիքային անանցանելիությամբ ուղեկցվող ուղիղ աղիքի քաղցկեղի բուժման առավել հիմնավորված մոտեցումների ընտրությանը և բժշկական օգնության արդյունավետության բարձրացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել վիրաբուժության, կոլոպրոկտոլոգիայի, ուռուցքաբանության և անհետաձգելի բժշկության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի առաջին կեսին Եվրոպայում ծավալված ազգային-ազատագրական շարժումների և դրանց նկատմամբ հայ հասարակական մտքի վերաբերմունքի ու գաղափարական արձագանքների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ ժամանակաշրջանի եվրոպական քաղաքական և հասարակական զարգացումները, ազգային ինքնորոշման, ազատության, պետականության և հասարակական վերափոխումների գաղափարների տարածումը։ Վերլուծվում են եվրոպական ժողովուրդների ազգային շարժումների առաջացման պատմական նախադրյալները, դրանց գաղափարական հիմքերը, հիմնական նպատակները և հասարակական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն ուղիներին, որոնց միջոցով եվրոպական քաղաքական գաղափարներն ու ազատագրական շարժումների փորձը հայտնի էին դառնում հայ մտավորական և հասարակական շրջանակներին։ Դիտարկվում են հայ հասարակական մտքում ազգային ինքնագիտակցության, ազատության, կրթության, մշակութային վերածննդի և հասարակական առաջընթացի վերաբերյալ ձևավորվող պատկերացումները։ Քննարկվում են եվրոպական գաղափարական հոսանքների և հայկական հասարակական-քաղաքական մտածողության միջև հնարավոր առնչությունները՝ հաշվի առնելով հայ ժողովրդի պատմական և քաղաքական առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է մամուլի, գրականության, կրթական հաստատությունների, մտավորականության և մշակութային կապերի դերը նոր գաղափարների տարածման ու մեկնաբանման գործընթացում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև եվրոպական ազգային շարժումների փորձի ընկալման առանձնահատկություններին և այն հանգամանքին, թե ինչպես էին արտաքին քաղաքական ու գաղափարական զարգացումները վերաիմաստավորվում հայկական միջավայրում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համադրելու XIX դարի առաջին կեսի եվրոպական ազգային շարժումների պատմությունը հայ հասարակական մտքի զարգացման գործընթացների հետ և բացահայտելու դրանց գաղափարական փոխառնչությունների հիմնական ուղղությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց և Եվրոպայի պատմության, հասարակական մտքի պատմության, ազգային շարժումների և XIX դարի քաղաքական գաղափարների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է պատմության փիլիսոփայական հայեցակերպերի մեթոդաբանական հիմքերի, կառուցվածքի և ճանաչողական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում պատմական գործընթացի բնույթի, զարգացման օրինաչափությունների, պատճառականության, շարունակականության և փոփոխության վերաբերյալ ձևավորված հիմնական փիլիսոփայական մոտեցումները։ Վերլուծվում են պատմության ընթացքի բացատրության տարբեր սկզբունքները, պատմական անհրաժեշտության և պատահականության հարաբերակցությունը, հասարակության զարգացման շարժիչ ուժերի վերաբերյալ պատկերացումները և պատմության մեջ անհատի ու հասարակական խմբերի դերի մեկնաբանությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմական ճանաչողության մեթոդաբանական խնդիրներին՝ փաստի և մեկնաբանության, օբյեկտիվության և սուբյեկտիվության, պատմական իրադարձության ու դրա տեսական վերակառուցման փոխհարաբերություններին։ Դիտարկվում են գծային, շրջափուլային, առաջընթացային և բազմակողմ զարգացման հայեցակերպերի մեթոդաբանական առանձնահատկությունները, դրանց բացատրական հնարավորություններն ու սահմանները։ Քննարկվում է պատմական ժամանակի, հասարակական փոփոխությունների, մշակույթի, քաղաքակրթության և արժեքային համակարգերի նշանակությունը պատմության փիլիսոփայական իմաստավորման գործընթացում։ Կարևորվում է տարբեր տեսական մոտեցումների համեմատական ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու դրանց ելակետային սկզբունքները, կիրառվող մեթոդները և պատմական իրականության մեկնաբանման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև պատմության փիլիսոփայության և պատմագիտության մեթոդաբանության փոխառնչություններին, ինչպես նաև պատմական գիտելիքի ձևավորման ու հիմնավորման խնդիրներին։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմելու պատմական գործընթացի փիլիսոփայական մեկնաբանությունների բազմազանության և դրանց մեթոդաբանական նշանակության մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել փիլիսոփայության, պատմագիտության, սոցիալական տեսության և գիտության մեթոդաբանության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Սևանա լճավազանի բնական լանդշաֆտների փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ մարդու տնտեսական գործունեության և մարդածին տարբեր գործոնների ազդեցության պայմաններում։ Քննության են առնվում տարածաշրջանի բնական լանդշաֆտների ձևավորման առանձնահատկությունները, դրանց տարածքային կառուցվածքը, բնական բաղադրիչների փոխկապակցվածությունը և էկոլոգիական վիճակը։ Վերլուծվում են բնակավայրերի ընդլայնման, գյուղատնտեսական հողօգտագործման, արոտավայրերի շահագործման, արդյունաբերական գործունեության, ճանապարհաշինության, զբոսաշրջության և բնական ռեսուրսների օգտագործման հնարավոր ազդեցությունները լանդշաֆտային համակարգերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հողածածկույթի, բուսականության, ջրային ռեսուրսների և բնական էկոհամակարգերի կառուցվածքային ու գործառական փոփոխություններին։ Դիտարկվում են հողերի դեգրադացման, էրոզիոն գործընթացների, բուսածածկույթի փոփոխության և բնական տարածքների մասնատման պատճառներն ու հնարավոր հետևանքները։ Քննարկվում է մարդածին ծանրաբեռնվածության տարածական տարբերակումը և դրա ազդեցությունը լճավազանի առանձին լանդշաֆտային համալիրների կայունության վրա։ Կարևորվում են բնական և մարդածին գործընթացների փոխազդեցության գնահատումը, լանդշաֆտների փոփոխությունների աստիճանի որոշումը և առավել խոցելի տարածքների առանձնացումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տարածքների էկոլոգիական վիճակի բարելավման, խախտված լանդշաֆտների վերականգնման, բնապահպանական կառավարման և բնական ռեսուրսների կայուն օգտագործման հնարավոր ուղղություններին։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել Սևանա լճավազանի տարածքային պլանավորման և բնապահպանական միջոցառումների գիտական հիմնավորմանը՝ համատեղելով տնտեսական գործունեության պահանջները բնական միջավայրի պահպանության հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել աշխարհագրության, լանդշաֆտագիտության, բնապահպանության, բնական ռեսուրսների կառավարման և տարածքային պլանավորման ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Շորժայի գերհիմնային ապարների հիմքով լցանյութերի կիրառմամբ հրակայուն ծանր բետոնների ստացման, կազմի ձևավորման և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում օգտագործվող բնական հումքի հանքաբանական, քիմիական և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց համապատասխանությունը բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում շահագործվող բետոնների արտադրության պահանջներին։ Վերլուծվում է տարբեր հատիկաչափական կազմով լցանյութերի ազդեցությունը բետոնային խառնուրդի կառուցվածքի, խտության, ամրության և ջերմային կայունության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կապակցող նյութի և լցանյութի օպտիմալ հարաբերակցության ընտրությանը, բետոնի պատրաստման տեխնոլոգիական պայմաններին և ջերմային ազդեցության հետևանքով նյութի հատկությունների հնարավոր փոփոխություններին։ Դիտարկվում են բարձր ջերմաստիճանների պայմաններում բետոնի ամրության պահպանման, ջերմակայունության, ծավալային կայունության և կառուցվածքային փոփոխությունների առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են տեղական հանքային հումքի արդյունավետ օգտագործման և ավանդական հրակայուն լցանյութերի հնարավոր փոխարինման տեխնոլոգիական ու տնտեսական նախադրյալները։ Կարևորվում է այնպիսի բաղադրությունների մշակումը, որոնք կարող են ապահովել անհրաժեշտ մեխանիկական ամրություն և դիմադրություն երկարատև կամ պարբերական ջերմային ազդեցությունների նկատմամբ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ստացված նյութերի հնարավոր կիրառությանը արդյունաբերական վառարանների, ջերմային ագրեգատների և բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում աշխատող այլ շինարարական կառուցվածքների պատրաստման ու երեսպատման համար։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել տեղական հումքային ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործմանը, հրակայուն բետոնների արտադրության տեխնոլոգիայի կատարելագործմանը և համապատասխան շինանյութերի տեսականու ընդլայնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել շինանյութերի տեխնոլոգիայի, բետոնագիտության, նյութագիտության և արդյունաբերական շինարարության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ջրային սթրեսի՝ ոռոգման պակասի ազդեցության ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը եգիպտացորենի հիբրիդների աճի և զարգացման վրա Իրանի Քարաջի բնակլիմայական պայմաններում։ Քննության են առնվում բույսերի ջրային ռեժիմի խախտման հետևանքով առաջացող ֆիզիոլոգիական և աճային փոփոխությունները, ինչպես նաև տարբեր հիբրիդների արձագանքն անբավարար ջրամատակարարմանը։ Վերլուծվում են բույսերի աճի տեմպերը, զարգացման փուլերի ընթացքը, տերևային մակերեսի ձևավորումը, կենսազանգվածի կուտակումը և բերքատվության հետ կապված հիմնական ցուցանիշները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրային անբավարարության պայմաններում ֆոտոսինթետիկ ակտիվության, ջրի օգտագործման արդյունավետության, բույսերի ջրային վիճակի և նյութափոխանակային գործընթացների հնարավոր փոփոխություններին։ Դիտարկվում են տարբեր հիբրիդների երաշտադիմացկունության և անբարենպաստ պայմաններին հարմարվելու առանձնահատկությունները՝ համեմատելով դրանց ֆիզիոլոգիական ու արտադրական ցուցանիշները։ Քննարկվում է ոռոգման տարբեր մակարդակների և ջրի պակասի առաջացման ժամանակահատվածի նշանակությունը բույսերի աճի, զարգացման ու վերջնական բերքի ձևավորման համար։ Կարևորվում է այն ֆիզիոլոգիական հատկանիշների բացահայտումը, որոնք կարող են օգտագործվել ջրային սթրեսի նկատմամբ առավել դիմացկուն հիբրիդների ընտրության ժամանակ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև սահմանափակ ջրային ռեսուրսների պայմաններում ոռոգման արդյունավետ կազմակերպման և մշակության համապատասխան մոտեցումների ընտրության հնարավորություններին։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել եգիպտացորենի արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը, ջրային ռեսուրսների խնայող օգտագործմանը և տվյալ տարածաշրջանի պայմաններին առավել հարմարված հիբրիդների ընտրությանը։ Այն կարող է օգտակար լինել բույսերի ֆիզիոլոգիայի, ագրոնոմիայի, բուսաբուծության և ոռոգվող երկրագործության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։