Տուբերկուլոզի համաճարակաբանական առանձնահատկությունները և դրա կանխարգելման միջոցառումները Հայաստանում արդի սոցիալ-տնտեսական պայմաններում

Կենսաբանություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի տարածքում ընձառյուծի՝ Panthera pardus (L., 1758), պոպուլյացիայի տարածական կառուցվածքի և դրա պահպանության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է թեկնածուական ատենախոսության հեղինակային ամփոփագիրը, որը պատրաստվել է կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար և հրատարակվել է Երևանում 2011 թվականին։ Ուսումնասիրության առանցքում հազվագյուտ և խոցելի խոշոր գիշատչի տարածքային բաշխման, բնակության տարածքների, պոպուլյացիայի վիճակի և պահպանության համար անհրաժեշտ միջոցառումների գիտական գնահատումն է։ Հետազոտությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ խոշոր գիշատիչների պահպանությունը պահանջում է ոչ միայն առանձնյակների թվաքանակի գնահատում, այլև նրանց տարածական տեղաբաշխման, կենսամիջավայրերի օգտագործման և միմյանց միջև տարածքային հարաբերությունների ուսումնասիրություն։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում պոպուլյացիայի տարածական կառուցվածքի վրա ազդող բնական և մարդածին գործոններին, բնակության համար պիտանի տարածքների առանձնահատկություններին և այն պայմաններին, որոնք կարող են սահմանափակել տեսակի տարածումը։ Ուսումնասիրության նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ գնահատել պոպուլյացիայի կենսունակությունը և բացահայտել պահպանության առաջնահերթ տարածքները։ Թեմայի կարևոր բաղադրիչ է նաև Հայաստանի լեռնային լանդշաֆտներում ընձառյուծի բնակության պայմանների ուսումնասիրությունը, քանի որ տեսակի պահպանությունը անմիջականորեն կապված է համապատասխան կենսամիջավայրերի պահպանման, որսատեսակների առկայության և մարդածին ճնշման նվազեցման հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև տեսակի տարածական մեկուսացման և պոպուլյացիայի մասնատման խնդիրներին, որոնք փոքր թվաքանակ ունեցող կենդանիների դեպքում կարող են բացասաբար ազդել գենետիկական բազմազանության, վերարտադրության և երկարաժամկետ գոյատևման վրա։ Պահպանության տեսանկյունից կարևոր են որսագողության կանխարգելումը, կենսամիջավայրերի պաշտպանությունը, կերային բազայի պահպանումը, մշտադիտարկման համակարգերի զարգացումը և մարդու ու վայրի կենդանու հնարավոր հակասությունների նվազեցումը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն համադրում է պոպուլյացիոն էկոլոգիայի և բնության պահպանության խնդիրները՝ հնարավորություն տալով տարածական կառուցվածքի վերաբերյալ տվյալները կիրառել պահպանական ռազմավարությունների մշակման համար։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել Հայաստանի կենսաբազմազանության պահպանության, հազվագյուտ կենդանատեսակների մոնիթորինգի, բնության հատուկ պահպանվող տարածքների կառավարման և ընձառյուծի երկարաժամկետ պահպանության ծրագրերի մշակման համար։ Աղբյուրագիտական տվյալների համաձայն՝ ամբողջական ատենախոսությունը կազմել է 173 էջ, իսկ դրա 24-էջանոց ամփոփագիրը գրանցված է որպես կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար նախատեսված աշխատանք։

Իրավաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բժշկական ծառայությունների շուկայում ձեռնարկատիրական գործունեության իրավական կարգավորման համակարգային ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում բժշկական ծառայությունների ոլորտը դիտարկվում է որպես տնտեսության և սոցիալական նշանակության առանձնահատուկ ոլորտ, որտեղ ձեռնարկատիրական ազատությունը փոխկապակցված է մարդու առողջության և կյանքի պաշտպանության, բժշկական օգնության որակի, պացիենտների իրավունքների և հանրային շահերի ապահովման անհրաժեշտության հետ։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են բժշկական գործունեությամբ զբաղվելու իրավական հիմքերը, ոլորտի մասնակիցների իրավական կարգավիճակը, ձեռնարկատիրական գործունեության կազմակերպաիրավական ձևերը, լիցենզավորման և պետական վերահսկողության մեխանիզմները, ինչպես նաև բժշկական ծառայությունների մատուցման ընթացքում առաջացող պայմանագրային և այլ իրավահարաբերությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում բժշկական ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների և անհատ ձեռնարկատերերի իրավունքներին ու պարտականություններին, նրանց պատասխանատվության հարցերին և պացիենտների՝ որպես ծառայությունների սպառողների, իրավական պաշտպանության միջոցներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բժշկական ծառայությունների շուկայում մրցակցության, ծառայությունների որակի և պետական կարգավորման հարաբերակցության ուսումնասիրությունը։ Քննարկվում են նաև բժշկական գաղտնիքի պահպանման, անձնական տվյալների պաշտպանության, տեղեկացված համաձայնության, բժշկական սխալների կամ ոչ պատշաճ ծառայությունների հետևանքով առաջացող պատասխանատվության և վեճերի լուծման իրավական խնդիրները։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են գործող իրավական կարգավորումների արդյունավետությունը, առկա հակասություններն ու բացերը, ինչպես նաև բժշկական ծառայությունների շուկայի զարգացման պայմաններում իրավական մեխանիզմների կատարելագործման հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել առողջապահական ոլորտում գործունեություն իրականացնող կազմակերպությունների ղեկավարների, իրավաբանների, բժիշկների, ձեռնարկատերերի, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչների, իրավագիտության և առողջապահական իրավունքի ոլորտում հետազոտություններ իրականացնող մասնագետների ու ուսանողների համար։

Քիմիա

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է ԴՆԹ-ի ջրային լուծույթներում մոլեկուլային փոխազդեցություններին՝ սուլֆօքսիդների և սուլֆոնների առկայության պայմաններում՝ ընդգծելով կենսամոլեկուլների կառուցվածքային կայունության և միջմոլեկուլային կապերի փոփոխությունների առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը վերլուծում է ԴՆԹ-ի հիդրատացման շերտի կազմակերպումը, ջրածնային կապերի դինամիկան, իոնային ուժի ազդեցությունը, ինչպես նաև սուլֆօքսիդային և սուլֆոնային միացությունների փոխազդեցությունը նուկլեինաթթուների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այդ օրգանական լուծիչների ազդեցությանը ԴՆԹ-ի կոնֆորմացիոն վիճակների վրա, շղթայի ճկունության, բազային զույգավորման կայունության և սպիրալային կառուցվածքի պահպանման կամ փոփոխման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրությունը ներառում է ֆիզիկաքիմիական մոդելավորում, սպեկտրոսկոպիկ և թերմոդինամիկական տվյալների վերլուծություն, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել լուծույթային միջավայրի դերը կենսամոլեկուլային գործընթացներում։ Աշխատությունը կարևոր է կենսաֆիզիկոսների, կենսաքիմիկների և մոլեկուլային կենսաբանների համար՝ նպաստելով ԴՆԹ-ի վարքագծի և լուծիչ-կենսամոլեկուլ փոխազդեցությունների խորքային ըմբռնմանը։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է տեխնիկական թեմաներով նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը, որը նախատեսված է ընթերցողներին, ուսանողներին և մասնագետներին ապահովելու արդի տեխնիկական գրականության վերաբերյալ արագ և կառուցվածքային տեղեկատվությամբ։ Այն ընդգրկում է ինժեներական գիտությունների տարբեր ուղղություններին վերաբերող հրատարակություններ՝ մեքենաշինություն, էլեկտրոնիկա, ավտոմատացում, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, էներգետիկա, շինարարություն և հարակից կիրառական ոլորտներ, որոնք արտացոլում են գիտատեխնիկական առաջընթացի ժամանակակից միտումները։ Ցանկը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների և հրատարակչական տվյալների հիման վրա՝ ապահովելով տեղեկատվության ճշգրտություն և համակարգված ներկայացում, և ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք գիտական ու մասնագիտական գործունեության համար՝ հնարավորություն տալով արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ, ընտրել համապատասխան աղբյուրներ հետազոտական և ուսումնական նպատակներով, ինչպես նաև գնահատել դրանց արդիականությունն ու կիրառելիությունը։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է Լոռու մարզի բնական և մարդու տնտեսական գործունեության ազդեցությամբ ձևափոխված լանդշաֆտների համալիր ուսումնասիրությանը, դրանց էկոլոգիական վիճակի գնահատմանը և պահպանության ու բարելավման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության առանցքում տարածքի բնական բաղադրիչների՝ ռելիեֆի, կլիմայական պայմանների, ջրային ռեսուրսների, հողային ծածկույթի, բուսականության և կենդանական աշխարհի փոխկապակցվածությունն է, ինչպես նաև դրանց վրա բնակավայրերի զարգացման, արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, հանքարդյունաբերության, տրանսպորտային ենթակառուցվածքների և տնտեսական գործունեության այլ ձևերի ազդեցությունը։ Քննվում է մարզի լանդշաֆտային բազմազանությունը, բնական տարածքային համալիրների առանձնահատկությունները և դրանց փոփոխությունների տարածական բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մարդածին ծանրաբեռնվածության հետևանքով առաջացող հողերի էրոզիայի ու դեգրադացման, բուսածածկույթի փոփոխության, ջրային համակարգերի աղտոտման, բնական միջավայրի մասնատման և այլ էկոլոգիական խնդիրների գնահատմանը։ Կարևորվում է բնական և անթրոպոգեն գործոնների համատեղ ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ լանդշաֆտների ժամանակակից վիճակը պայմանավորված է ինչպես բնական գործընթացներով, այնպես էլ տարածքի երկարատև տնտեսական օգտագործմամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել դաշտային դիտարկումների, քարտեզագրական նյութերի, աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի, հեռահար զոնդավորման տվյալների և համեմատական վերլուծության հնարավորությունները՝ տարածքային փոփոխությունների բացահայտման ու գնահատման համար։ Ուսումնասիրվում են նաև տարբեր լանդշաֆտների կայունությունը և մարդածին ազդեցությունների նկատմամբ խոցելիությունը։ Բարելավման ուղղությունների շրջանակում կարևորվում են հողային ու ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարումը, դեգրադացված տարածքների վերականգնումը, կանաչ տարածքների պահպանումն ու ընդլայնումը, անտառային էկոհամակարգերի պաշտպանությունը և բնօգտագործման առավել հավասարակշռված մոտեցումների կիրառումը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև տարածքային պլանավորման և շրջակա միջավայրի պահպանության միջոցառումների փոխկապակցումը։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է ֆիզիկական աշխարհագրության, լանդշաֆտագիտության, բնապահպանության և տարածքային կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գիտական հիմքեր ստեղծել մարզի բնական ռեսուրսների պահպանության, խախտված լանդշաֆտների վերականգնման և տարածքի կայուն օգտագործման համար։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է գեղարվեստական թարգմանության ընթացքում լեզվաարտահայտչական միջոցների համարժեքության խնդրի ուսումնասիրությանը՝ անգլերեն բնագրի և դրա հայերեն թարգմանության համադրական վերլուծության հիման վրա։ Քննության են առնվում թարգմանական համարժեքության տեսական սկզբունքները, գեղարվեստական տեքստի լեզվաոճական առանձնահատկությունների փոխանցման հնարավորությունները և թարգմանչական ընտրության վրա ազդող գործոնները։ Վերլուծվում են փոխաբերությունների, համեմատությունների, մակդիրների, խորհրդանշական պատկերների, դարձվածային միավորների, կրկնությունների և այլ արտահայտչամիջոցների վերարտադրման եղանակները հայերենում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ոչ միայն բառային և քերականական համապատասխանությանը, այլև բնագրի ոճական երանգի, հուզական ազդեցության, կերպարների խոսքային առանձնահատկությունների և հեղինակային արտահայտչաձևի պահպանմանը։ Դիտարկվում են բառացի թարգմանության, փոխարինման, վերափոխման, իմաստային ընդլայնման կամ սեղմման և համատեքստային համապատասխանության ընտրության դեպքերը։ Քննարկվում է նաև լեզվամշակութային տարբերությունների ազդեցությունը թարգմանության վրա, երբ բնագրում առկա որոշ հասկացություններ, պատկերներ կամ արտահայտություններ պահանջում են հայ ընթերցողի համար գործառականորեն համապատասխան լուծումների ընտրություն։ Կարևորվում է ձևի և բովանդակության հարաբերակցությունը, քանի որ գեղարվեստական թարգմանության ընթացքում անհրաժեշտ է հնարավորինս պահպանել ինչպես ստեղծագործության իմաստային ամբողջականությունը, այնպես էլ նրա գեղագիտական ազդեցությունը։ Համադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու թարգմանական տարբեր ռազմավարությունների արդյունավետությունը, հնարավոր իմաստային կամ ոճական տեղաշարժերը և համարժեքության ապահովման հիմնական դժվարությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել թարգմանաբանության, անգլերենի և հայերենի համեմատական ոճաբանության, գեղարվեստական թարգմանության և գրական լեզվի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։