Готовые материалы

Հրատարակությունը ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատու է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված և պարբերական ձևով ներկայացնել Հայկական ՍՍՀ մշակույթի և արվեստի բնագավառներում նոր լույս տեսած ու գրադարանային հավաքածուներում համալրված գրականության վերաբերյալ տեղեկատվություն։ Այն նախատեսված է գիտնականների, մշակույթի և արվեստի մասնագետների, գրադարանավարների, մատենագետների, համապատասխան կազմակերպությունների աշխատակիցների և ընթերցողների լայն շրջանակի համար՝ հնարավորություն տալով հետևելու տվյալ ժամանակաշրջանի նոր հրատարակություններին և արագ գտնելու մասնագիտական հետաքրքրություն ներկայացնող նյութերը։ Մատենագիտական գրառումներում ընդգրկվում են հայերեն և ռուսերեն գրքեր, ինչպես նաև հանրապետական ու կենտրոնական պարբերական մամուլում հրապարակված հոդվածներ և մշակութային կյանքին առնչվող այլ նյութեր։ Տեղեկատվությունը համակարգվում է թեմատիկ դասակարգման սկզբունքով, իսկ առանձին բաժինների ներսում մատենագիտական նկարագրությունները կազմակերպվում են այբբենական հաջորդականությամբ՝ նպաստելով նյութերի նպատակային որոնմանը։ Ներկայացվող գրականությունը կարող է ընդգրկել մշակույթի ընդհանուր խնդիրները, մշակութային հաստատությունների գործունեությունը, գրադարանային և թանգարանային գործը, երաժշտությունը, թատրոնը, կերպարվեստը, ճարտարապետությունը, ժողովրդական ստեղծագործությունը և արվեստագիտական ուսումնասիրությունների այլ ուղղություններ։ Գրադարանային օգտագործումը հեշտացնելու նպատակով մատենագիտական նկարագրությունները կարող են ուղեկցվել համապատասխան գրադարանային շիֆրերով, ինչը տեղեկատուն դարձնում է ոչ միայն տեղեկատվական, այլև գործնական որոնողական միջոց։ Պարբերաբար հրատարակվելու շնորհիվ այն արտացոլում է մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրականության շարունակական համալրումը և հնարավորություն տալիս ուսումնասիրելու տարբեր ժամանակահատվածներում մասնագիտական հրատարակությունների թեմատիկ կառուցվածքն ու զարգացման միտումները։ Այսպիսի մատենագիտական աղբյուրները կարևոր նշանակություն ունեն նաև հետադարձ ուսումնասիրությունների համար, քանի որ դրանց միջոցով հնարավոր է վերականգնել տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային տեղեկատվական դաշտը, պարզել շրջանառվող գրականության շրջանակը և ուսումնասիրել գրադարանային-մատենագիտական սպասարկման կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը ծառայում է որպես մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ ընթացիկ մասնագիտական տեղեկատվության համակարգման, պահպանման և տարածման գործիք՝ միաժամանակ ունենալով աղբյուրագիտական արժեք հայկական մշակութային կյանքի և մատենագիտության պատմության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է ամպային հաշվարկային միջավայրերում տեղեկատվական անվտանգության մակարդակի բարձրացմանը և տվյալների, ծրագրային ծառայությունների ու օգտատերերի փոխգործակցության պաշտպանության լրացուցիչ միջոցների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ամպային ենթակառուցվածքների օգտագործման ընթացքում առաջացող անվտանգության ռիսկերն են՝ կապված տվյալների գաղտնիության, ամբողջականության և հասանելիության ապահովման, օգտատերերի նույնականացման, մուտքի իրավասությունների կառավարման և տեղեկատվական ռեսուրսների նկատմամբ չարտոնված գործողությունների կանխարգելման հետ։ Քննվում են ամպային ծառայությունների տարբեր կազմակերպական մոդելներում անվտանգության ապահովման առանձնահատկությունները և ծառայություն տրամադրողի ու օգտագործողի միջև պատասխանատվության բաշխման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նույնականացման և վավերացման մեխանիզմների կատարելագործմանը, իրավասությունների սահմանափակման սկզբունքներին, տվյալների փոխանցման ու պահպանման պաշտպանության միջոցներին, ինչպես նաև համակարգային իրադարձությունների վերահսկման և անվտանգության խախտումների ժամանակին հայտնաբերման հնարավորություններին։ Դիտարկվում է բազմամակարդակ պաշտպանության գաղափարը, որի դեպքում անվտանգության առանձին մեխանիզմները գործում են փոխկապակցված՝ նվազեցնելով մեկ պաշտպանության շերտի խոցելիության հետևանքով ամբողջ համակարգի վտանգման հավանականությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ամպային միջավայրերի առանձնահատկություններից բխող խնդիրների ուսումնասիրությունը՝ ընդհանուր հաշվարկային ռեսուրսների օգտագործում, հեռավար հասանելիություն, վիրտուալացում, տվյալների բաշխված պահպանում և ծառայությունների դինամիկ տրամադրում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են գնահատվել նաև անվտանգության քաղաքականությունների ավտոմատացման, գործողությունների գրանցման, պահուստավորման, վերականգնման և ռիսկերի կառավարման մեխանիզմները։ Լրացուցիչ պաշտպանության միջոցների մշակման ժամանակ կարևորվում է ոչ միայն դրանց անվտանգության արդյունավետությունը, այլև համակարգի արտադրողականության, օգտագործման հարմարավետության և կառավարման բարդության վրա ունեցած ազդեցությունը։ Աշխատանքը կարող է ներառել առաջարկվող մեխանիզմների մոդելավորում և փորձարարական գնահատում՝ դրանց կիրառելիությունն ու արդյունավետությունը պարզելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է ամպային հաշվարկների, կիբեռանվտանգության, տեղեկատվության պաշտպանության և հասանելիության կառավարման մոտեցումները՝ ուղղված ամպային ծառայությունների առավել հուսալի և վերահսկելի օգտագործման պայմանների ձևավորմանը։

Աշխատությունը պատմաքաղաքական բնույթի ուսումնասիրություն է, որտեղ հայ ժողովրդի անցյալը ներկայացվում է այն ժամանակաշրջանի քաղաքական ու հասարակական ճգնաժամերի պատմական նախադրյալները բացահայտելու նպատակով։ Հեղինակի ուշադրության կենտրոնում Հայաստանի աշխարհագրական դիրքն է, նրա պատմական զարգացման առանձնահատկությունները և այն քաղաքական պայմանները, որոնց ներքո հայկական բնակչությունը տարբեր ժամանակաշրջաններում գտնվել է տարածաշրջանային տերությունների մրցակցության և հակամարտությունների ազդեցության ներքո։ Ներկայացվում են հայկական պետականության պատմության կարևոր փուլերը, քրիստոնեության և Հայ եկեղեցու նշանակությունը ազգային ու մշակութային ինքնության պահպանման գործում, ինչպես նաև օտար տիրապետությունների պայմաններում հայկական համայնքների հասարակական և տնտեսական կյանքի առանձնահատկությունները։ Զգալի տեղ է հատկացվում Օսմանյան կայսրության և Ռուսական կայսրության տարածքներում բնակվող հայերի դրությանը, նրանց քաղաքական ու իրավական կարգավիճակին և XIX դարում Հայկական հարցի միջազգային քաղաքականության օրակարգում հայտնվելու հանգամանքներին։ Քննվում են բարենորոգումների պահանջները, եվրոպական տերությունների դիվանագիտական ներգրավվածությունը, ազգային հասարակական շարժումների զարգացումը և հայ բնակչության անվտանգության հետ կապված խնդիրները։ Պատմական անցյալի ներկայացումը կապվում է հեղինակի ժամանակակից իրադարձությունների հետ՝ փորձելով ցույց տալ, թե ինչպես են երկարատև քաղաքական հակասությունները, վարչական խնդիրները և միջազգային հարաբերությունները նպաստել ճգնաժամային իրավիճակի ձևավորմանը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև որպես իր ժամանակաշրջանի արևմտյան հասարակական և քաղաքական ընկալումների արտահայտություն, քանի որ Հայաստանի և հայ ժողովրդի վիճակը ներկայացվում է ոչ միայն պատմական փաստերի շարադրմամբ, այլև ժամանակակից միջազգային քաղաքականության համատեքստում։ Այդ պատճառով այն կարող է ուսումնասիրվել միաժամանակ որպես պատմագիտական աշխատություն և որպես աղբյուր՝ հասկանալու համար, թե ինչպես էր Հայկական հարցը մեկնաբանվում միջազգային հանրային խոսույթում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատությունը համադրում է պատմական ակնարկը, քաղաքական իրադարձությունների վերլուծությունը և միջազգային հարաբերությունների դիտարկումը՝ Հայաստանի նորագույն խնդիրների ակունքները բացատրելով ավելի վաղ պատմական գործընթացների ու տարածաշրջանային զարգացումների միջոցով։

Աշխատությունը նվիրված է կանանց առողջության պահպանման կարևոր ուղղություններից մեկի՝ չարորակ նորագոյացությունների վաղ հայտնաբերման, ռիսկի նվազեցման և բժշկական օգնության ժամանակակից մոտեցումների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը հատկացվում է հիվանդության զարգացման ռիսկի գործոնների, նախաքաղցկեղային փոփոխությունների և վաղ փուլերում ախտաբանական գործընթացի հայտնաբերման նշանակությանը։ Քննվում է մարդու պապիլոմավիրուսային վարակի դերը հիվանդության զարգացման համատեքստում, ինչպես նաև բնակչության իրազեկման, կանխարգելիչ ծրագրերի և պատվաստումների նշանակությունը հանրային առողջության տեսանկյունից։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում սկրինինգային համակարգերի կազմակերպումը՝ դիտարկելով բջջաբանական հետազոտությունների, մարդու պապիլոմավիրուսի հայտնաբերմանն ուղղված թեստավորման և անհրաժեշտության դեպքում լրացուցիչ ախտորոշիչ գնահատման դերը։ Կարևորվում է կանանց կանոնավոր ընդգրկումը կանխարգելիչ հետազոտություններում, քանի որ կազմակերպված սկրինինգը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել փոփոխությունները դեռևս այն փուլերում, երբ դրանք կարող են արդյունավետորեն վերահսկվել բժշկական մասնագետների կողմից։ Անդրադարձ է կատարվում ախտորոշման հաստատման սկզբունքներին, հիվանդության տարածվածության գնահատմանը և բուժման ընտրության վրա ազդող կլինիկական գործոններին։ Բուժական մոտեցումները դիտարկվում են ընդհանուր կլինիկական համատեքստում՝ ընդգրկելով վիրաբուժական, ճառագայթային, դեղորայքային և համակցված մեթոդների նշանակությունը՝ կախված հիվանդության փուլից և պացիենտի անհատական առանձնահատկություններից։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև բուժումից հետո բժշկական հսկողությանը, կյանքի որակի պահպանմանը և երկարաժամկետ հետևման անհրաժեշտությանը։ Հետազոտության հանրային առողջապահական բաղադրիչը ներառում է սկրինինգային ծրագրերի հասանելիության, առողջապահական ծառայությունների կազմակերպման, տեղեկատվական աշխատանքի և կանխարգելման արդյունավետ համակարգերի ձևավորման խնդիրները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ուռուցքաբանության, գինեկոլոգիայի, համաճարակաբանության և հանրային առողջության մոտեցումները՝ ընդգծելով կանխարգելման, ժամանակին հայտնաբերման, ճշգրիտ ախտորոշման և մասնագիտացված բժշկական օգնության փոխկապակցված նշանակությունը հիվանդացության և դրա հետևանքների նվազեցման գործում։

Աշխատությունը նվիրված է օրթոգոնալ համակարգերի նկատմամբ գրիդի՝ ագահ ընտրության սկզբունքով գործող ալգորիթմների զուգամիտության տեսական ուսումնասիրությանը և ֆունկցիաների ու տարրերի մոտարկման խնդիրներում դրանց կիրառման մաթեմատիկական հիմնավորմանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն իտերացիոն գործընթացներն են, որոնց յուրաքանչյուր քայլում տվյալ համակարգից ընտրվում է ընթացիկ մնացորդի հետ առավել նշանակալի կապ ունեցող տարրը, ինչի արդյունքում աստիճանաբար կառուցվում է սկզբնական օբյեկտի մոտարկումը։ Օրթոգոնալ համակարգերի հատկությունները հնարավորություն են տալիս ավելի հստակ վերլուծելու ընտրված տարրերի ներդրումը, մոտարկման սխալի փոփոխությունը և ալգորիթմի հաջորդական քայլերի վարքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն պայմաններին, որոնց դեպքում կառուցվող մոտարկումների հաջորդականությունը զուգամիտում է սկզբնական ֆունկցիային կամ դիտարկվող տարածության տարրին, ինչպես նաև զուգամիտության արագության և սխալի գնահատման հարցերին։ Քննվում են օրթոգոնալ համակարգերի լրիվության, գործակիցների վարքի, մնացորդների նորմերի և մոտարկումների կայունության միջև գոյություն ունեցող կապերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ագահ ընտրության մեխանիզմի համեմատությունը դասական օրթոգոնալ շարքերի և լավագույն մոտարկման մոտեցումների հետ, քանի որ նման ալգորիթմների հիմնական առավելություններից մեկը մեծ համակարգից սահմանափակ թվով առավել նշանակալի բաղադրիչների հաջորդական ընտրության հնարավորությունն է։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել Հիլբերտյան և այլ ֆունկցիոնալ տարածություններում ձևակերպված խնդիրներ, օրթոգոնալ բազիսների և համակարգերի կառուցվածքային հատկություններ, ինչպես նաև ալգորիթմի արդյունավետության տեսական սահմաններ։ Զուգամիտության ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս պարզել, թե ինչ պայմաններում իտերացիաների թվի աճին զուգընթաց մնացորդը նվազում է և ստացված ներկայացումը մոտենում է ցանկալի օբյեկտին։ Նման արդյունքները նշանակություն ունեն մոտարկումների տեսության, ֆունկցիոնալ անալիզի և հաշվողական մաթեմատիկայի համար՝ հատկապես այն խնդիրներում, որտեղ անհրաժեշտ է կառուցել սակավաթիվ բաղադրիչներով արդյունավետ ներկայացումներ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օրթոգոնալ համակարգերի տեսությունը, մոտարկումների մեթոդները և իտերացիոն ալգորիթմների մաթեմատիկական վերլուծությունը՝ կենտրոնանալով ագահ ընտրության մեթոդների զուգամիտության պայմանների և դրանց տեսական հատկությունների բացահայտման վրա։

Աշխատությունը նվիրված է անկախ պետականության ձևավորման սկզբնական ժամանակաշրջանում Հայաստանի առողջապահության կառավարման մարմինների գործունեության կազմակերպական և իրավական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում առողջապահության պետական կառավարման համակարգի վերակազմավորման գործընթացն է, դրա իրավական կարգավորման առանձնահատկությունները, կառավարման մարմինների կառուցվածքը, լիազորությունների բաշխումը և պետական քաղաքականության իրականացման կազմակերպական մեխանիզմները։ Քննվում է խորհրդային վարչակառավարչական համակարգից նոր պետական և իրավական պայմաններին անցման ազդեցությունը առողջապահության ոլորտի կառավարման վրա, ինչպես նաև այն ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները, որոնք անհրաժեշտ էին նոր սոցիալ-տնտեսական միջավայրում համակարգի գործունեությունն ապահովելու համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կենտրոնական և տարածքային կառավարման մարմինների փոխհարաբերություններին, բուժհաստատությունների կառավարման կազմակերպմանը, պետական մարմինների իրավասությունների սահմանմանը և ոլորտի գործունեությունը կարգավորող իրավական ակտերի նշանակությանը։ Ուսումնասիրվում են առողջապահության կառավարման համակարգի առջև ծառացած կազմակերպական խնդիրները, կառավարման տարբեր մակարդակների միջև գործառույթների բաշխման առանձնահատկությունները և նոր իրավական մեխանիզմների ձևավորման անհրաժեշտությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում առողջապահական հաստատությունների կարգավիճակի, ֆինանսավորման և կառավարման սկզբունքների փոփոխության դիտարկումը՝ հասարակական ու տնտեսական վերափոխումների ընդհանուր համատեքստում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև պետական վերահսկողության, բժշկական օգնության կազմակերպման, բնակչության առողջության պահպանման ոլորտում պետական մարմինների պարտականությունների և պատասխանատվության իրավական հիմքերին։ Ժամանակաշրջանի օրենսդրական և վարչական փաստաթղթերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կառավարման համակարգի զարգացման հիմնական միտումները, իրավական կարգավորման բացերը և կազմակերպական կառուցվածքների աստիճանական վերափոխումը։ Առանձին նշանակություն ունի առողջապահության ոլորտում պետական կառավարման շարունակականության և նոր ինստիտուտների ձևավորման հարաբերակցության վերլուծությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առողջապահության կառավարման, վարչական իրավունքի և պետական կառավարման պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով անկախության առաջին տարիներին ոլորտի ինստիտուցիոնալ ու իրավական համակարգի ձևավորման առանձնահատկությունները։

Հրատարակությունը պատմավավերագրական և աղբյուրագիտական բնույթի նյութերի ժողովածու է, որը նվիրված է Մոսկվայում գործող արևելյան լեզուների նշանավոր կրթական հաստատության ձևավորման, գործունեության և զարգացման պատմությանը։ Այն համախմբում է հաստատության անցյալի ուսումնասիրման համար կարևոր փաստաթղթեր ու տեղեկություններ՝ հնարավորություն տալով վերականգնել նրա կրթական, գիտական, վարչական և մշակութային գործունեության տարբեր փուլերը։ Նյութերում կարող են արտացոլվել ուսումնական հաստատության հիմնադրման նախադրյալները, Լազարյան ընտանիքի կրթական ու բարեգործական նախաձեռնությունները, կառավարման համակարգի ձևավորումը, ուսումնական ծրագրերի զարգացումը, դասավանդվող առարկաների շրջանակը և արևելյան լեզուների ուսումնասիրության կազմակերպումը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հաստատության ղեկավարությանը, դասախոսական կազմին, ուսանողներին և շրջանավարտներին վերաբերող տեղեկությունները, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն հաստատության պաշտոնական պատմությունը, այլև նրա շուրջ ձևավորված մտավոր ու կրթական միջավայրը։ Ժողովածուն կարող է ներառել կանոնադրական փաստաթղթեր, վարչական գրագրություն, հաշվետվություններ, հրամաններ, կրթական ծրագրեր, կենսագրական տեղեկություններ և այլ բնույթի սկզբնաղբյուրներ։ Դրանց միջոցով հնարավոր է հետևել հաստատության կարգավիճակի, կառուցվածքի և գործունեության ուղղությունների փոփոխություններին տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ կրթական և մշակութային կյանքի հետ կապը, քանի որ հաստատությունը նշանակալի դեր է ունեցել հայ մտավորականության ձևավորման, հայագիտական գիտելիքի զարգացման և հայկական ու ռուսական գիտակրթական միջավայրերի փոխհարաբերությունների մեջ։ Միաժամանակ ներկայացվող նյութերը արժեքավոր են արևելագիտության պատմության տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու արևելյան լեզուների, պատմության և մշակույթի վերաբերյալ գիտական հետաքրքրությունների ձևավորումն ու ինստիտուցիոնալ զարգացումը։ Հրատարակության ստեղծման և պահպանման գործում բարեգործական հովանավորության ընդգծումը ցույց է տալիս մասնավոր մեկենասության նշանակությունը կրթական ու գիտական ժառանգության փաստագրման գործում։ Ընդհանուր առմամբ ժողովածուն կարևոր սկզբնաղբյուրային հիմք է կրթության պատմության, հայագիտության, արևելագիտության, ռուսահայ մշակութային կապերի և Լազարյանների կրթական գործունեության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է Ռուսական կայսրության պայմաններում հայկական տպագիր մամուլի և պետական գրաքննության փոխհարաբերությունների պատմական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հայալեզու և հայկական հասարակական-մշակութային միջավայրի հետ կապված պարբերականների, գրքերի ու այլ տպագիր նյութերի հրատարակման նկատմամբ կիրառված վերահսկողության համակարգն է, ինչպես նաև այդ սահմանափակումների ազդեցությունը հայկական մտավոր, գրական և հասարակական կյանքի զարգացման վրա։ Քննվում են կայսերական գրաքննության ինստիտուտների գործունեության ընդհանուր սկզբունքները, հրատարակությունների նախնական կամ հետագա վերահսկողության ձևերը, թույլտվությունների տրամադրման գործընթացները և այն թեմատիկ շրջանակները, որոնք կարող էին պետական մարմինների հատուկ ուշադրության առարկա դառնալ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հայկական մամուլի խմբագիրների, հրատարակիչների, հեղինակների և գրաքննիչ մարմինների միջև հարաբերություններին՝ բացահայտելով, թե վերահսկողական միջավայրն ինչպես էր անդրադառնում հրապարակումների բովանդակության, լեզվի և թեմաների ընտրության վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև այն ռազմավարությունները, որոնց միջոցով հրատարակիչներն ու հեղինակները փորձում էին գործել գործող սահմանափակումների պայմաններում՝ պահպանելով հասարակական, կրթական և մշակութային խնդիրների քննարկման հնարավորությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայկական պարբերական մամուլի դերը ազգային մշակույթի, լեզվի, գրականության, կրթության և հասարակական մտքի զարգացման մեջ, ինչի պատճառով գրաքննության պատմությունը դիտարկվում է նաև որպես հայկական մտավոր կյանքի պատմության բաղադրիչ։ Հետազոտության համար կարևոր աղբյուրային նշանակություն կարող են ունենալ գրաքննչական մարմինների փաստաթղթերը, պաշտոնական գրագրությունը, հրատարակությունների թույլտվությունների կամ սահմանափակումների վերաբերյալ նյութերը, խմբագիրների նամակագրությունը և ժամանակաշրջանի մամուլը։ Դրանց համադրումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ինչպես պետական քաղաքականության ընդհանուր սկզբունքները, այնպես էլ առանձին հրատարակությունների շուրջ ձևավորված կոնկրետ իրավիճակները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ մամուլի պատմության, գրաքննության ինստիտուտների, հասարակական մտքի և Ռուսական կայսրության վարչական քաղաքականության ուսումնասիրությունը՝ նպաստելով հայկական տպագիր մշակույթի զարգացման պատմական պայմանների և դրա առջև կանգնած սահմանափակումների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է «յուրայինի» և «օտարի» փոխհարաբերության սոցիալական, մշակութային և արժեքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը հասարակության մեջ տեղի ունեցող սոցիոմշակութային փոխակերպումների պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում այն մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով անհատներն ու սոցիալական խմբերը ձևավորում են սեփական պատկանելության սահմանները, տարբերակում իրենց համայնքը մյուսներից և իմաստավորում այլ մշակութային, ազգային կամ սոցիալական խմբերի հետ հարաբերությունները։ «Յուրայինը» և «օտարը» դիտարկվում են ոչ միայն որպես հակադիր հասկացություններ, այլև որպես փոփոխական սոցիոմշակութային կառուցումներ, որոնց բովանդակությունը կարող է վերափոխվել պատմական իրադարձությունների, հասարակական հարաբերությունների, միգրացիոն գործընթացների, հաղորդակցության և արժեքային համակարգերի փոփոխության ազդեցությամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սոցիալական ինքնության, խմբային պատկանելության, մշակութային հիշողության, կարծրատիպերի և խորհրդանշական սահմանների ձևավորման խնդիրներին։ Քննվում է, թե ինչպես են հասարակական պատկերացումները, լեզուն, ավանդույթները, զանգվածային հաղորդակցությունը և առօրյա փոխհարաբերությունները մասնակցում «մենք» և «նրանք» տարբերակման կառուցմանը։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են այն իրավիճակները, երբ նախկինում «օտար» ընկալվող խմբերը կարող են ինտեգրվել ընդհանուր սոցիալական տարածության մեջ, իսկ նախկինում միասնական համարվող համայնքների ներսում կարող են ձևավորվել նոր սահմաններ ու տարբերություններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գլոբալացման, միգրացիայի, մշակութային փոխանակումների և հասարակության արդիականացման ազդեցությունը ինքնության ու պատկանելության ավանդական պատկերացումների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև սոցիալական հեռավորության, հանդուրժողականության, մշակութային երկխոսության, ներառման և բացառման երևույթները՝ բացահայտելով դրանց կապը հասարակական կայունության և միջխմբային հարաբերությունների հետ։ Սոցիոմշակութային փոխակերպումները ներկայացվում են որպես գործընթացներ, որոնց ընթացքում վերաիմաստավորվում են ոչ միայն հասարակական ինստիտուտներն ու արժեքները, այլև սեփական և այլ խմբերի մասին պատկերացումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիոլոգիայի, մշակութաբանության, սոցիալական փիլիսոփայության և ինքնության ուսումնասիրությունների մոտեցումները՝ նպաստելով տարբեր խմբերի միջև սահմանների ձևավորման, պահպանման և փոփոխության սոցիոմշակութային մեխանիզմների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ագրարային շուկայի ձևավորման, գործունեության և զարգացման ընթացքում առաջացող տնտեսական ու կազմակերպական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց լուծման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում գյուղատնտեսական արտադրության և շուկայական հարաբերությունների փոխկապակցվածությունն է՝ արտադրողից մինչև վերջնական սպառող ձևավորվող տնտեսական կապերի համատեքստում։ Քննվում են գյուղատնտեսական արտադրանքի առաջարկի և պահանջարկի ձևավորման առանձնահատկությունները, գնագոյացման մեխանիզմները, արտադրանքի իրացման կազմակերպումը, մեծածախ և մանրածախ առևտրի համակարգերը, ինչպես նաև շուկայական ենթակառուցվածքների զարգացման նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում փոքր և մասնատված գյուղացիական տնտեսությունների շուկա մուտք գործելու հնարավորություններին, դրանց բանակցային դիրքին, արտադրանքի անհրաժեշտ ծավալների համախմբման և կայուն իրացման ուղիների ձևավորման խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են գյուղատնտեսական կոոպերացիայի, պահեստավորման, վերամշակման, փոխադրման, լոգիստիկ ծառայությունների և շուկայական տեղեկատվության հասանելիության հնարավոր ազդեցությունները ագրարային շուկայի արդյունավետության վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գյուղատնտեսական արտադրության սեզոնային բնույթի և բնակլիմայական պայմաններից կախվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ գործոնները կարող են առաջացնել առաջարկի ու գների զգալի տատանումներ և մեծացնել արտադրողների տնտեսական ռիսկերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև ներմուծման և արտահանման գործընթացները, տեղական արտադրանքի մրցունակությունը, որակի ապահովման համակարգերը և ագրոպարենային արժեշղթաների զարգացումը։ Անդրադարձ է կատարվում ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության, ներդրումների, ապահովագրական մեխանիզմների և պետական աջակցության հնարավոր դերին՝ շուկայի կայուն զարգացման պայմանների ձևավորման տեսանկյունից։ Հիմնախնդիրների լուծման հնարավոր ուղղությունները կարող են կապվել շուկայական ենթակառուցվածքների կատարելագործման, արտադրողների համագործակցության ընդլայնման, տեղեկատվական ապահովման բարելավման, վերամշակման և պահպանման կարողությունների զարգացման ու արդյունավետ կառավարման մեխանիզմների ներդրման հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, շուկայի կազմակերպման և գյուղատնտեսական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ագրարային շուկայի արդյունավետ գործունեության, արտադրողների մրցունակության և գյուղատնտեսության կայուն զարգացման տնտեսական նախադրյալները։

Աշխատությունը նվիրված է XIII դարի կեսերից մինչև XIV դարի երկրորդ կեսը Կիլիկյան Հայաստանի և Եգիպտոսի Մամլուքյան սուլթանության միջև ձևավորված քաղաքական, ռազմական, դիվանագիտական և տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում երկու պետությունների փոխհարաբերությունների փոփոխական բնույթն է՝ պայմանավորված Մերձավոր Արևելքում ուժերի հարաբերակցության վերափոխումներով, խաչակրաց պետությունների թուլացմամբ, մոնղոլական առաջխաղացմամբ և տարածաշրջանային առևտրական ուղիների նկատմամբ վերահսկողության համար ընթացող պայքարով։ Քննվում է Կիլիկյան Հայաստանի արտաքին քաղաքական դիրքավորումը և տարբեր ուժային կենտրոնների հետ դաշինքների ու համաձայնությունների միջոցով սեփական պետական անվտանգությունն ապահովելու փորձերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հայ-մամլուքյան ռազմական հակամարտությունների պատճառներին, դրանց քաղաքական հետևանքներին, խաղաղության և զինադադարի պայմանավորվածություններին, դեսպանությունների գործունեությանը և կողմերի միջև բանակցային հարաբերություններին։ Վերլուծվում է նաև Կիլիկիայի հայկական իշխանությունների և մոնղոլական պետությունների հարաբերությունների ազդեցությունը Եգիպտոսի սուլթանության հետ փոխհարաբերությունների վրա, քանի որ տարածաշրջանային դաշինքային համակարգերը կարևոր դեր էին կատարում կողմերի քաղաքական որոշումների ձևավորման մեջ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տնտեսական գործոնը՝ միջերկրածովյան առևտրի, ցամաքային ճանապարհների, նավահանգիստների և միջազգային առևտրական կապերի նշանակության դիտարկմամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հայկական, արաբական, լատինական և այլ միջնադարյան սկզբնաղբյուրների տեղեկությունները՝ համադրելով տարբեր քաղաքական և մշակութային միջավայրերում ստեղծված պատմական վկայությունները։ Ժամանակագրական լայն ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու հարաբերությունների տարբեր փուլերին՝ ռազմական բախումների ուժեղացումից և ժամանակավոր համաձայնություններից մինչև Կիլիկյան հայկական պետականության վերջին շրջանը։ Առանձին ուշադրության է արժանի XIV դարում տարածաշրջանային քաղաքական հավասարակշռության փոփոխությունը, արտաքին աջակցության սահմանափակումը և ներքին ու արտաքին գործոնների համադրությունը, որոնք աստիճանաբար բարդացնում էին հայկական թագավորության դիրքը։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը հայ-եգիպտական հարաբերությունները ներկայացնում է միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի միջազգային հարաբերությունների լայն համատեքստում՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական հասկանալու Կիլիկյան Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը, դիվանագիտությունը և տարածաշրջանային դերակատարությունը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բուսաբուծության ոլորտում արտադրության տնտեսական արդյունավետության գնահատման, դրա վրա ազդող գործոնների բացահայտման և արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հողային, աշխատանքային, նյութատեխնիկական և ֆինանսական ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունն է, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը մշակաբույսերի բերքատվության, արտադրանքի ինքնարժեքի, եկամտաբերության և գյուղատնտեսական կազմակերպությունների ու տնտեսությունների տնտեսական արդյունքների վրա։ Քննվում են բուսաբուծական արտադրության կառուցվածքը, արտադրական ծախսերի ձևավորումը, հողատարածքների օգտագործման առանձնահատկությունները, մեքենայացման մակարդակը, ոռոգման հնարավորությունները, սերմնանյութի և այլ արտադրական ռեսուրսների նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում արտադրողականության և ռեսուրսների ծախսերի հարաբերակցությանը, քանի որ արտադրության արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն ստացված բերքի ծավալով, այլև դրա համար օգտագործված նյութական, աշխատանքային և ֆինանսական միջոցների արդյունավետությամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր մշակաբույսերի և տնտեսությունների տնտեսական ցուցանիշները՝ բացահայտելու արտադրության կազմակերպման առավել արդյունավետ ձևերը և առկա սահմանափակումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում արտադրանքի իրացման, շուկայական գների, պահեստավորման և վերամշակման հնարավորությունների ազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ արտադրության վերջնական տնտեսական արդյունքը կախված է նաև արժեշղթայի հետագա փուլերի կազմակերպումից։ Դիտարկվում են արտադրական ռիսկերը, բնակլիմայական պայմանների ազդեցությունը և գյուղատնտեսական արտադրության սեզոնային բնույթը՝ որպես տնտեսական արդյունավետության վրա ազդող կարևոր գործոններ։ Արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները կարող են կապված լինել տեխնոլոգիական արդիականացման, ռեսուրսախնայող մոտեցումների, արտադրության մասնագիտացման և կազմակերպման բարելավման, գյուղատնտեսական կոոպերացիայի, շուկայական ենթակառուցվածքների զարգացման և կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման հետ։ Կարևորվում է նաև պետական աջակցության և ներդրումային միջավայրի դերը ոլորտի զարգացման պայմանների ձևավորման գործում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, արտադրության կառավարման և տնտեսական արդյունավետության գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել բուսաբուծության մրցունակության, արտադրողականության և տնտեսական կայունության բարձրացման հիմնական հնարավորությունները Հայաստանի գյուղատնտեսական համակարգում։

Հրատարակությունը տեղեկատվական-մատենագիտական բնույթի պարբերական ցուցիչ է, որի նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել գյուղատնտեսության տարբեր բնագավառներին վերաբերող նորարարական տեխնիկական լուծումների, գյուտերի, հեղինակային վկայագրությունների և արտոնագրային փաստաթղթերի վերաբերյալ տեղեկություններ։ Այն նախատեսված է գյուղատնտեսության մասնագետների, գիտահետազոտական հաստատությունների աշխատակիցների, ինժեներների, նորարարների և համապատասխան տեխնիկական գրականություն ուսումնասիրող ընթերցողների տեղեկատվական պահանջները բավարարելու համար։ Նյութերի մատենագիտական և թեմատիկ կազմակերպումը հնարավորություն է տալիս հետևելու գյուղատնտեսական տեխնիկայի, մեքենայացման, բուսաբուծության, անասնաբուծության, հողերի մշակման, ոռոգման, արտադրանքի վերամշակման և հարակից ոլորտներում ի հայտ եկող տեխնիկական նորություններին։ Առանձին գրառումները կարող են ներկայացնել գյուտի կամ տեխնիկական լուծման նույնականացման համար անհրաժեշտ տվյալներ՝ օգնելով մասնագետներին կողմնորոշվել համապատասխան արտոնագրային տեղեկատվության մեծածավալ հոսքում։ Նման ցուցիչների կարևոր գործառույթներից է արդեն գոյություն ունեցող տեխնիկական լուծումների մասին տեղեկությունների տարածումը, ինչը նպաստում է գիտատեխնիկական փորձի ուսումնասիրմանը և նոր հետազոտությունների համար անհրաժեշտ տեղեկատվական հիմքի ձևավորմանը։ Հրատարակությունը միաժամանակ կարևոր պատմական աղբյուր է գյուղատնտեսության գիտատեխնիկական զարգացման ուսումնասիրության համար, քանի որ տարբեր տարիների թողարկումների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու նորարարական գործունեության ուղղությունների, տեխնոլոգիական առաջնահերթությունների և գյուղատնտեսական արտադրության խնդիրների փոփոխությանը։ Այն արտացոլում է նաև արտոնագրային տեղեկատվության տարածման և մասնագիտական մատենագիտական սպասարկման կազմակերպման ժամանակաշրջանային փորձը։ Հատուկ նշանակություն ունի գյուտարարական գործունեության արդյունքների համակարգումը, քանի որ այն կապ է ստեղծում գիտական հետազոտության, ինժեներական նախագծման և գյուղատնտեսական արտադրության միջև։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը համադրում է արտոնագրային տեղեկատվության, մատենագիտության և գյուղատնտեսական գիտատեխնիկական տեղեկատվության գործառույթները՝ ծառայելով ինչպես մասնագիտական տեղեկատու աղբյուր, այնպես էլ գյուղատնտեսության տեխնոլոգիական զարգացման և գյուտարարական գործունեության պատմության ուսումնասիրման նյութ։

Աշխատությունը նվիրված է բարձրջերմաստիճանային գերհաղորդիչ նյութերում ճառագայթային ազդեցությամբ առաջացած կառուցվածքային արատների և խառնուրդային ատոմների պայմաններում ձևավորվող ֆիզիկական երևույթների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բյուրեղային ցանցի անկատարությունների, տեղային կառուցվածքային փոփոխությունների և օտար ատոմների ազդեցությունն է գերհաղորդիչ վիճակի հիմնական հատկությունների վրա։ Քննվում է, թե ճառագայթահարման հետևանքով նյութում առաջացող արատները ինչպես կարող են փոփոխել լիցքակիրների շարժունակությունը, էլեկտրոնային վիճակների կառուցվածքը, գերհաղորդիչ անցման առանձնահատկությունները և նյութի էլեկտրական ու մագնիսական վարքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խառնուրդային ատոմների դերին, քանի որ դրանց ներմուծումը կարող է ազդել բյուրեղային ցանցի տեղային միջավայրի, լիցքակիրների կոնցենտրացիայի և ցրման գործընթացների վրա՝ պայմանավորելով գերհաղորդիչ պարամետրերի փոփոխություններ։ Ուսումնասիրվում է կառուցվածքային անկարգավորվածության և գերհաղորդիչ վիճակի փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև տարբեր տեսակի արատների ազդեցության հնարավոր տարբերությունները։ Կարևոր ուղղություններից է մագնիսական հոսքի քվանտների վարքի և դրանց ամրացման երևույթների ուսումնասիրությունը, քանի որ բյուրեղային արատները կարող են հանդես գալ որպես հոսքագծերի տեղայնացման կենտրոններ և այդպիսով փոփոխել նյութի մագնիսական ու հոսանքատար հատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել էլեկտրական դիմադրության, մագնիսական բնութագրերի և կառուցվածքային փոփոխությունների վերաբերյալ տվյալները՝ արատային կառուցվածքի և մակրոսկոպիկ ֆիզիկական հատկությունների միջև կապերը բացահայտելու նպատակով։ Դիտարկվում է նաև ճառագայթային ազդեցության ինտենսիվության և նյութի հատկությունների փոփոխության միջև ընդհանուր փոխկապակցվածությունը՝ հաշվի առնելով, որ որոշակի կառուցվածքային անկատարություններ կարող են փոխել ֆունկցիոնալ բնութագրերը, իսկ չափազանց մեծ անկարգավորվածությունը՝ խաթարել գերհաղորդիչ վիճակի կայունությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պինդ մարմնի ֆիզիկայի, գերհաղորդականության տեսության, ճառագայթային նյութագիտության և բյուրեղային արատների ֆիզիկայի մոտեցումները՝ նպաստելով բարձրջերմաստիճանային գերհաղորդիչներում կառուցվածքային անկատարությունների և խառնուրդների ազդեցությամբ պայմանավորված երևույթների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։