Հեղինակի գրքերը (1)
Պատմություն
Ագաթանգեղոսի Պատմութիւն
Ագաթանգեղոսի այս նշանավոր պատմագրական երկը հայ դասական մատենագրության կարևորագույն հուշարձաններից է, որը ներկայացնում է Հայաստանում քրիստոնեության տարածման, պետական կրոն հռչակվելու և հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքի վերափոխման ավանդական պատմությունը։ Երկի հիմնական առանցքը Տրդատ Գ Մեծ թագավորի և Գրիգոր Լուսավորչի գործունեությունն է, որոնց անունների հետ է կապվում 4-րդ դարի սկզբին Հայաստանում քրիստոնեության պետականորեն ընդունումը։ Պատմությունը սկսվում է հայոց Խոսրով թագավորի և Սասանյան արքա Արտաշիրի միջև հակամարտության նկարագրությամբ, անդրադառնում է Անակ Պարթևի կողմից Խոսրովի սպանությանը, ապա ներկայացնում Գրիգոր Լուսավորչի կյանքի ուղին, քրիստոնեական հավատքին նվիրվածությունը և կրոնական համոզմունքների համար կրած հալածանքները։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում Գրիգորի բանտարկության և Խոր Վիրապում անցկացրած տարիների մասին պատմությունները, ինչպես նաև Հռիփսիմյանց կույսերի՝ Հայաստան գալու, նրանց նահատակության և Տրդատ թագավորի կերպարանափոխության դրվագները։ Երկի առանցքային հատվածներից է Գրիգոր Լուսավորչի ազատ արձակումը, նրա կողմից թագավորի ապաքինումը և հայոց երկրի դարձը քրիստոնեության։ Հեղինակը մանրամասնորեն ներկայացնում է նոր հավատի տարածման գործընթացը, հեթանոսական պաշտամունքների վերացումը, եկեղեցական կյանքի կազմակերպումը և քրիստոնեական վարդապետության հաստատումը Հայաստանում։ Պատմական շարադրանքը միավորում է տարեգրական տեղեկությունները, կրոնական ավանդությունները, վարքագրական պատմությունները և հրաշապատում դրվագները՝ ստեղծելով հայ ժողովրդի քրիստոնեական ինքնության ձևավորման մասին համապարփակ պատկերացում։ Երկը կարևոր տեղեկություններ է պարունակում նաև հին Հայաստանի քաղաքական ու հասարակական կյանքի, արքունական միջավայրի, կրոնական պատկերացումների և նախաքրիստոնեական հավատալիքների վերաբերյալ։ Միաժամանակ այն պետք է դիտարկել որպես միջնադարյան պատմագրական և կրոնական գրականության ստեղծագործություն, որի հաղորդած տեղեկությունները համադրվում են այլ պատմական աղբյուրների և ժամանակակից գիտական ուսումնասիրությունների հետ։ Հեղինակի ինքնության և երկի ստեղծման ժամանակի վերաբերյալ գիտական քննարկումները շարունակվում են, իսկ մեզ հասած հայերեն խմբագրությունը սովորաբար թվագրվում է 5-րդ դարի երկրորդ կեսով։ Աշխատությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ պատմագրության, եկեղեցական ավանդության և Գրիգոր Լուսավորչի պաշտամունքի ձևավորման վրա։ Այն նաև արժեքավոր աղբյուր է հայ քրիստոնեական մշակույթի, վաղ միջնադարյան գրականության և ազգային պատմական հիշողության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, հայ հին գրականությամբ, Հայ Առաքելական Եկեղեցու պատմությամբ, կրոնագիտությամբ և միջնադարյան պատմագրությամբ զբաղվող ընթերցողներին, ուսանողներին ու հետազոտողներին։
Թարմացվել է՝ 2026-10-23