Անդրեասյան, Թամարա Բորիկի

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Լևոն Բաշալյանի գրական, հրապարակախոսական և խմբագրական գործունեության ուսումնասիրությանը՝ XIX դարի 80-ական թվականներին արևմտահայ գրականության մեջ ձևավորված իրապաշտական շարժման ընդհանուր համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում գրողի ստեղծագործական աշխարհայացքի ձևավորումն է, նրա մասնակցությունը նոր գրական սկզբունքների հաստատմանը և այն գաղափարագեղարվեստական առանձնահատկությունները, որոնցով նրա արձակը կապվում է ժամանակաշրջանի արևմտահայ գրական զարգացումների հետ։ 80-ականների իրապաշտական շարժումը համախմբել էր մի շարք նշանավոր գրողների ու մտավորականների, այդ թվում՝ Արփիար Արփիարյանին, Գրիգոր Զոհրապին, Տիգրան Կամսարականին, Մելքոն Կյուրճյանին և Լևոն Բաշալյանին, իսկ «Արևելք», «Մասիս» և հետագայում «Հայրենիք» պարբերականները կարևոր հարթակ էին նոր գրական մտածողության տարածման համար։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում գրողի արձակին, նրա պատմվածքներին, նորավեպերին, պատկերներին և հրապարակախոսական ժառանգությանը՝ բացահայտելով իրական կյանքի դիտարկման, հասարակական միջավայրի պատկերման և մարդու առօրյա խնդիրների ներկայացման առանձնահատկությունները։ Նրա ստեղծագործական մեթոդի կարևոր հատկանիշներից է դիտողականությունը և կյանքի բազմակողմանի պատկերման ձգտումը, որը բնորոշ էր արևմտահայ իրապաշտական արձակի զարգացման այդ փուլին։ Քննության են առնվում կերպարների հոգեբանական նկարագրությունը, սոցիալական միջավայրի դերը, հասարակ մարդու ճակատագիրը, քաղաքային կյանքի պատկերները, բարոյական հակասությունները և անհատի ու հասարակության փոխհարաբերությունները։ Միաժամանակ վերլուծվում է գրողի լեզուն ու ոճը, պատմողական եղանակը, մանրամասների ընտրությունը և փոքր արձակ ժանրերի կիրառման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է նաև նրա գործունեությունը արևմտահայ մամուլում, քանի որ Բաշալյանը ոչ միայն ստեղծագործող էր, այլև ակտիվ խմբագիր ու հրապարակագիր, որը մասնակցում էր ժամանակի գրական կյանքի կազմակերպմանը և նոր սերնդի ձևավորմանը։ Գրողի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել արևմտահայ իրապաշտական արձակի ձևավորման, գրական մամուլի նշանակության և XIX դարավերջի արևմտահայ մտավոր ու մշակութային կյանքի զարգացման մասին։