Լևոն Բաշալյանը արևմտահայ 80-ականների գրական շարժման համապատկերում

Литература

Այս թեման ներկայացնում է հայ մեծանուն կոմպոզիտոր, երաժշտագետ, երգիչ և հոգևորական Կոմիտասի կյանքն ու գործունեությունը, ով համարվում է հայկական ազգային երաժշտության գիտական հիմքերի ստեղծողը և հայ երաժշտական ինքնության ձևավորման ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Կոմիտասը ծնվել է 1869 թվականին Կուտինա (Քյոթահիա) քաղաքում և մկրտության ժամանակ ստացել է Սողոմոն Սողոմոնյան անունը։ Վաղ տարիքում կորցնելով ծնողներին՝ նա տեղափոխվել է Էջմիածին, որտեղ սկսեց իր հոգևոր և երաժշտական կրթությունը։ Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում նա առանձնահատուկ տաղանդ դրսևորեց երաժշտության նկատմամբ և շուտով ձեռնադրվեց հոգևորական՝ ստանալով Կոմիտաս անունը։ Նա հետագայում ուսանել է Բեռլինում՝ խորացնելով իր գիտելիքները երաժշտագիտության, կոմպոզիցիայի և եվրոպական դասական երաժշտության ոլորտներում։ Կոմիտասի ամենակարևոր ներդրումը հայկական ժողովրդական և հոգևոր երգերի հավաքագրումն ու գիտական ուսումնասիրությունն էր, որի ընթացքում նա շրջել է Հայաստանի տարբեր շրջաններում և գրանցել հազարավոր ժողովրդական երգեր։ Նրա աշխատանքը ցույց տվեց, որ հայկական երաժշտությունը ունի յուրահատուկ կառուցվածք, ռիթմ և մեղեդիական համակարգ, որը տարբերվում է եվրոպական երաժշտական ավանդույթներից։ Կոմիտասը նաև ստեղծեց բազմաթիվ երգչախմբային ստեղծագործություններ և մշակեց հայկական բազմաձայնության սկզբունքները։ Նրա գործունեությունը մեծ դեր ունեցավ հայկական ազգային երաժշտական դպրոցի ձևավորման գործում։ 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ժամանակ Կոմիտասը ձերբակալվեց և ենթարկվեց ծանր հոգեբանական տրավմայի, որի հետևանքով նա դադարեց ստեղծագործել և կյանքի վերջին տարիները անցկացրեց Փարիզում՝ հոգեբուժական խնամքի տակ։ Նա մահացավ 1935 թվականին։ Կոմիտասի ժառանգությունը անգնահատելի է, քանի որ նա ոչ միայն պահպանեց և ուսումնասիրեց հայկական երաժշտական մշակույթը, այլ նաև այն բարձրացրեց համաշխարհային գիտական մակարդակի՝ դարձնելով այն ազգային ինքնության կարևոր խորհրդանիշ։

Религия

Գիրքը ներկայացնում է Ազիզ Վինչենցո Ֆերրարիի կյանքն ու բարեպաշտ գործունեությունը՝ ընթերցողին ծանոթացնելով նրա անձնական վարքի, հոգևոր համոզմունքների և քրիստոնեական արժեքներին նվիրված կյանքի հիմնական կողմերին։ Կենսագրական շարադրանքի միջոցով ընդգծվում է մարդու ներքին կատարելագործման, հավատարմության, խոնարհության, բարեպաշտության և առաքինի վարքի կարևորությունը՝ որպես հոգևոր կյանքի հիմնարար սկզբունքներ։ Աշխատությունը ոչ միայն տեղեկություններ է հաղորդում ներկայացվող անձի կյանքի մասին, այլև նրա օրինակը դիտարկում է որպես բարոյական դաստիարակության միջոց՝ ընթերցողին մղելով խորհելու սեփական վարքի, պարտականությունների, հավատքի և մարդկանց հանդեպ ունեցած վերաբերմունքի շուրջ։ Նման կենսագրական երկերին բնորոշ է անհատի կյանքի իրադարձությունները հոգևոր ու բարոյական իմաստով մեկնաբանելու մոտեցումը, որի շնորհիվ անձնական պատմությունը վերածվում է խրատական պատմության և օրինակելի վարքի ներկայացման։ Գիրքը կարևոր է նաև հայերեն կրոնական և բարոյախրատական գրականության շրջանակում՝ որպես օտարազգի անձի կյանքի ու հոգևոր կերպարի ներկայացում հայ ընթերցողին։ Այն կարող է հետաքրքրել ինչպես քրիստոնեական բարեպաշտության և առաքինությունների պատմությամբ զբաղվողներին, այնպես էլ հայ տպագիր գրքի, Մխիթարյանների գրական-կրթական գործունեության և 19-րդ դարի հայերեն հոգևոր գրականության ուսումնասիրողներին։

Философия

Մեծ գաղափար-ը փիլիսոփայական և հասարակագիտական ուղղվածության աշխատություն է, որը անդրադառնում է «մեծ գաղափարի» հասկացությանը որպես մարդկային մտածողության, պատմական զարգացման և հասարակական փոփոխությունների շարժիչ ուժ, աշխատությունում քննարկվում է այն, թե ինչպես են գաղափարները ձևավորում քաղաքակրթությունների ընթացքը, քաղաքական համակարգերը, մշակութային արժեքները և անհատի աշխարհընկալումը, ինչպես նաև ինչպես են որոշ հիմնարար գաղափարներ դառնում պատմական շրջադարձային կետերի հիմք, միաժամանակ վերլուծվում է գաղափարների տարածման մեխանիզմը՝ կրթության, գաղափարախոսության, գիտության և հաղորդակցության միջոցով, ընդգծվում է նաև գաղափարի և իրականության հարաբերությունը՝ այն, թե ինչպես են վերացական մտքերը վերածվում հասարակական գործողությունների և ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների, աշխատությունը նպատակ ունի զարգացնել քննադատական մտածողություն և ցույց տալ, որ պատմությունը մեծապես պայմանավորված է գաղափարների ուժով և դրանց ընկալման ու կիրառման ձևերով։

История

Այս աշխատությունը նվիրված է Ֆրանսիայի ազգային պատմության ամենանշանավոր և խորհրդանշական դեմքերից մեկի՝ Ժաննա դ’Արկի կյանքին, գործունեությանը և պատմական առաքելությանը։ Օռլեանի կույս անունով հայտնի Ժաննա դ’Արկը ֆրանսիական պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում որպես հայրենասիրության, անձնազոհության, հավատքի, խիզախության և ազգային ազատագրական պայքարի խորհրդանիշ։ Նրա կյանքի պատմությունը ներկայացնում է 15-րդ դարի Ֆրանսիայի քաղաքական ու ռազմական բարդ իրադրությունը, երբ երկիրը գտնվում էր Անգլիայի և Ֆրանսիայի միջև երկարատև պատերազմի՝ Հարյուրամյա պատերազմի վճռորոշ փուլում։ Պատմական այդ ժամանակաշրջանում Ֆրանսիան բաժանված էր ներքին հակամարտություններով, քաղաքական անկայունությամբ և արտաքին ռազմական սպառնալիքներով, իսկ թագավորական իշխանության օրինականության հարցը դարձել էր ազգային կյանքի կարևորագույն խնդիրներից մեկը։ Այս բարդ պայմաններում հանդես եկավ երիտասարդ Ժաննա դ’Արկը՝ գյուղացիական ընտանիքից սերող մի աղջիկ, որի համոզմունքը սեփական աստվածային առաքելության վերաբերյալ վճռորոշ ազդեցություն ունեցավ ֆրանսիական ազատագրական շարժման ընթացքի վրա։ Աշխատության կենտրոնական թեման նրա արտասովոր կյանքի ուղին է՝ համեստ ծագումից մինչև ազգային պայքարի առաջնորդներից մեկի վերածվելը։ Ժաննան իր գործունեությունը կապում էր աստվածային կոչման և հայրենիքի ազատագրման գաղափարի հետ։ Նրա պատմական առաքելության ամենանշանակալի դրվագներից մեկը Օռլեանի պաշարման վերացումն էր, որը դարձավ ֆրանսիական ռազմական և քաղաքական պայքարի կարևոր շրջադարձային իրադարձություն։ Նրա ներկայությունը ոգեշնչեց ֆրանսիական զորքերին, ամրապնդեց ժողովրդի հավատը հաղթանակի հնարավորության նկատմամբ և նպաստեց թագավորական իշխանության դիրքերի ամրապնդմանը։ Ժաննայի գործունեության մյուս կարևոր հանգրվանը Կառլոս Է-ի թագադրության ճանապարհի բացումն էր, որի միջոցով նա նպաստեց Ֆրանսիայի ազգային միասնության և պետական իշխանության վերականգնման գործընթացին։ Ստեղծագործության գաղափարական առանցքում անհատի և պատմության փոխհարաբերությունն է։ Ժաննա դ’Արկի կերպարը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է մեկ մարդու անսասան հավատը, բարոյական համոզմունքը և անձնազոհությունը վճռական ազդեցություն ունենալ ամբողջ ժողովրդի պատմական ճակատագրի վրա։ Նրա կյանքը բացահայտում է նաև այն հակասությունները, որոնք առաջանում են անձնական համոզմունքների, կրոնական հեղինակության, քաղաքական շահերի և պետական իշխանության միջև։ Ժաննայի գործունեությունը միաժամանակ կրում էր կրոնական և ազգային բնույթ. նա իր առաքելությունը համարում էր աստվածային կամքի իրականացում, իսկ Ֆրանսիայի ազատագրումը՝ հոգևոր և հայրենասիրական պարտականություն։ Նրա կերպարի միջոցով ընդգծվում են հավատարմության, քաջության, պատասխանատվության, արդարության և սեփական համոզմունքների համար պայքարելու գաղափարները։ Պատմության ողբերգական հանգուցալուծումը՝ Ժաննայի գերեվարությունը, եկեղեցական դատարանի առաջ կանգնելը և մահապատիժը, ստեղծագործությանը հաղորդում է խորապես դրամատիկ ու բարոյախոսական բնույթ։ Նրա դատավարությունն ու մահը ներկայացնում են միջնադարյան Եվրոպայի կրոնական և քաղաքական բարդ հարաբերությունները, ինչպես նաև այն վտանգները, որոնց կարող էր ենթարկվել անհատը՝ իշխանական շահերի և գաղափարական հակամարտությունների պայմաններում։ Ժաննայի կերպարը հետագայում դարձավ անմեղության, արդարության և հավատի համար նահատակության խորհրդանիշ, իսկ նրա պատմությունը շարունակեց ներշնչել գրողներին, պատմաբաններին, արվեստագետներին և հասարակական մտածողներին։ Գրական առումով աշխատությունը պատկանում է պատմակենսագրական և բարոյախոսական արձակի ավանդույթին։ Այս ժանրին բնորոշ է պատմական անձի կյանքի ներկայացումը՝ նրա գործունեության, բնավորության, գաղափարների և ժամանակաշրջանի հասարակական պայմանների համադրությամբ։ Ժաննա դ’Արկի կյանքի պատմությունը հնարավորություն է տալիս միավորելու պատմական իրադարձությունների նկարագրությունը, անհատական ճակատագրի դրամատիզմը և բարոյական խորհրդածությունը։ Հեղինակի ուշադրության կենտրոնում ոչ միայն ռազմական հաջողություններն ու քաղաքական իրադարձություններն են, այլև հերոսուհու ներքին աշխարհը, հավատքի ուժը և դժվարությունների առաջ նրա ցուցաբերած հաստատակամությունը։ Այս մոտեցումը ստեղծագործությանը հաղորդում է դաստիարակչական նշանակություն՝ ընթերցողին ներկայացնելով պատմական օրինակը որպես մարդկային առաքինությունների ճանաչման միջոց։ Պատմամշակութային տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր է նաև 19-րդ դարի հայ ընթերցողական մշակույթի և եվրոպական պատմության նկատմամբ հետաքրքրության ուսումնասիրության համար։ Ժաննա դ’Արկի կերպարը 19-րդ դարում արդեն լայն ճանաչում ուներ եվրոպական պատմագրության և գրականության մեջ՝ ընկալվելով որպես ազգային ինքնագիտակցության, ազատության և հայրենասիրության խորհրդանիշ։ Նրա պատմության հայերեն ներկայացումը նպաստում էր եվրոպական պատմական հիշողության և հերոսական կերպարների ճանաչմանը հայ ընթերցողների շրջանում։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական գործունեությունը կարևոր դեր ուներ հայ հասարակությանը համաշխարհային պատմության, կենսագրական գրականության և եվրոպական մշակույթի նշանակալի նմուշներին հաղորդակից դարձնելու գործում։ Միաբանության կրթական և գրական ծրագրերում կարևոր տեղ էր զբաղեցնում ոչ միայն հայոց պատմության ու մշակույթի ուսումնասիրությունը, այլև համաշխարհային պատմական փորձի ներկայացումը՝ որպես կրթության և հասարակական ինքնագիտակցության ընդլայնման միջոց։ Այս հրատարակությունը արժեքավոր է համաշխարհային պատմության հայերեն մատուցման, պատմակենսագրական գրականության, 19-րդ դարի հայ կրթական և մշակութային կյանքի, ինչպես նաև Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես Ֆրանսիայի միջնադարյան պատմությամբ, Հարյուրամյա պատերազմով, ազգային հերոսների կերպարներով և պատմության մեջ կանանց դերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Ժաննա դ’Արկի կյանքի պատմությունը շարունակում է պահպանել իր ընթերցողական արժեքը՝ որպես հավատքի, հայրենասիրության, բարոյական ուժի և անձնազոհության բացառիկ օրինակ, որը բացահայտում է անհատի վճռականության նշանակությունը պատմական մեծ իրադարձությունների ընթացքի մեջ։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքների էլեկտրոնային, կուլոնյան և թունելային բնութագրերի տեսական ուսումնասիրությանը։ Վերլուծվում են նանոմասշտաբային համակարգերում լիցքակիրների վարքի առանձնահատկությունները, քվանտային սահմանափակման ազդեցությունը, էլեկտրոնային էներգետիկ մակարդակների ձևավորումը և փոխազդեցությունները։ Ուսումնասիրությունում դիտարկվում են կուլոնյան փոխազդեցությունների դերը, էլեկտրոնների լիցքային հատկությունները, ինչպես նաև թունելային անցումների մեխանիզմները տարբեր տեսակի կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքներում։ Ներկայացվում են մոդելավորման տեսական մոտեցումներ, հաշվարկային մեթոդներ և ֆիզիկական մոդելներ, որոնք հնարավորություն են տալիս կանխատեսել նանոհամակարգերի հաղորդականությունը, էլեկտրոնային վիճակները և քվանտային երևույթների դրսևորումները։ Աշխատության արդյունքները կարևոր նշանակություն ունեն նանոէլեկտրոնիկայի, քվանտային սարքերի, նոր սերնդի կիսահաղորդչային տարրերի և բարձր տեխնոլոգիական համակարգերի մշակման համար։

Литература

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է կապիտան Պետրոս-Բեկ Մադաթյանցի հեղինակած երկասիրության երկրորդ մասը՝ շարունակելով հեղինակի ստեղծագործական շարքը և ընթերցողին ծանոթացնելով երկի հետագա բովանդակությանը։ Վերնագրում հիշատակված «Սեյյադի» անվանումը և հեղինակի զինվորական կոչումը հուշում են ստեղծագործության հնարավոր կապը անձնական փորձառության, պատմական միջավայրի կամ որոշակի անձի ու իրադարձությունների գեղարվեստական կամ վավերագրական ներկայացման հետ, սակայն միայն մատենագիտական տվյալների հիման վրա հնարավոր չէ հաստատապես որոշել դրա ժանրային բնույթը և սյուժեի մանրամասները։ Երկասիրության ձևաչափը մատնանշում է հեղինակի կողմից նյութի հետևողական շարադրման և թեմայի որոշակի ամբողջականության ձգտումը։ Երկրորդ մասի առկայությունը կարևոր է ստեղծագործության կառուցվածքը և հրատարակման պատմությունը հասկանալու համար, քանի որ այն վկայում է նյութի՝ առանձին մասերով ներկայացման մասին։ 19-րդ դարի հայ գրական ու հասարակական կյանքում երկասիրությունները կարող էին ընդգրկել պատմական իրադարձությունների նկարագրություններ, անձնական հիշողություններ, կենսագրական նյութեր, ուղեգրական դիտարկումներ կամ գեղարվեստական պատումներ։ Նման աշխատությունները նպաստել են տարբեր անհատների գործունեության, ժամանակի հասարակական հարաբերությունների և պատմամշակութային միջավայրի մասին տեղեկությունների տարածմանը։ Հեղինակի՝ կապիտանի կոչումով հիշատակվելը հրատարակությանը հաղորդում է կենսագրական և պատմական ուսումնասիրության տեսանկյունից հետաքրքրություն, թեև դրա բովանդակության ճշգրիտ բնույթը պարզելու համար անհրաժեշտ է ծանոթանալ բուն տեքստին։ Երկը կարող է հետաքրքրել հայ գրքի պատմությամբ, 19-րդ դարի հայ հեղինակների ստեղծագործական ժառանգությամբ, Բաքվի հայկական տպագրական միջավայրով և ժամանակաշրջանի գրական երկերի հրատարակման ձևերով զբաղվող ընթերցողներին ու հետազոտողներին։ Այն նաև մատենագիտական արժեք ունի՝ որպես հայերեն տպագիր ժառանգության օրինակ, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու գրական արտադրության աշխարհագրությունը, հեղինակների ներկայացման ձևերը և բազմամաս հրատարակությունների տարածումը։