Առաքելյան, Արտակ Արմենի

Ֆինանսներ

Աշխատանքը նվիրված է պետական ֆինանսական համակարգի դերի ուսումնասիրությանը տնտեսական անվտանգության ապահովման գործում՝ պետական ֆինանսների կառավարման, բյուջետային քաղաքականության և ֆինանսական կայունության փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Հետազոտության հիմքում այն մոտեցումն է, որ արդյունավետ և կայուն ֆինանսական համակարգը պետության տնտեսական անվտանգության կարևորագույն հենասյուներից է, քանի որ դրա միջոցով ձևավորվում, վերաբաշխվում և օգտագործվում են հանրային նշանակության ֆինանսական ռեսուրսները։ Պետության ֆինանսական հնարավորությունները անմիջականորեն ազդում են տնտեսական աճի, սոցիալական ծրագրերի իրականացման, պետական պարտավորությունների կատարման, ենթակառուցվածքների զարգացման և հնարավոր տնտեսական ճգնաժամերին արձագանքելու կարողության վրա։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել պետական ֆինանսական համակարգի հիմնական բաղադրիչները՝ պետական բյուջեն, հարկային համակարգը, պետական պարտքը, պետական ծախսերը, միջբյուջետային հարաբերությունները և ֆինանսական վերահսկողության մեխանիզմները։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել պետական բյուջեի դերին՝ որպես տնտեսական քաղաքականության իրականացման հիմնական գործիքի։ Բյուջետային եկամուտների բավարար մակարդակը պետությանը հնարավորություն է տալիս ֆինանսավորել հանրային ծառայությունները և զարգացման ծրագրերը, մինչդեռ ծախսերի արդյունավետ կառավարումը կարևոր է ֆինանսական կայունության և ռեսուրսների նպատակային օգտագործման համար։ Տնտեսական անվտանգության տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունի նաև բյուջետային դեֆիցիտի և պետական պարտքի կառավարումը։ Չափազանց բարձր պարտքային բեռը կարող է սահմանափակել պետության ֆինանսական ճկունությունը և մեծացնել արտաքին ու ներքին տնտեսական ցնցումների նկատմամբ խոցելիությունը։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել պետական պարտքի կայունության գնահատման, պարտքի սպասարկման և փոխառությունների արդյունավետ օգտագործման հիմնախնդիրները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հարկային համակարգի ազդեցությունը տնտեսական անվտանգության վրա։ Կայուն և կանխատեսելի հարկային քաղաքականությունը կարող է ապահովել պետական բյուջեի եկամուտների ձևավորումը՝ միաժամանակ պահպանելով տնտեսական գործունեության խթանները։ Հարկային վարչարարության արդյունավետությունը, ստվերային տնտեսության կրճատումը և հարկային բազայի ընդլայնումը կարող են մեծացնել պետության ֆինանսական կարողությունները և նվազեցնել եկամուտների անկայունության ռիսկերը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ֆինանսական համակարգի արտաքին և ներքին ռիսկերին։ Արտաքին տնտեսական ցնցումները, համաշխարհային ֆինանսական շուկաների տատանումները, փոխարժեքի փոփոխությունները, արտաքին ֆինանսավորման պայմանների վատթարացումը և առևտրային միջավայրի փոփոխությունները կարող են ազդեցություն ունենալ պետական ֆինանսների վրա։ Ներքին մակարդակում տնտեսական անկումը, հարկային եկամուտների նվազումը, ծախսերի անարդյունավետությունը կամ ֆինանսական կառավարման թերությունները նույնպես կարող են վտանգել տնտեսական կայունությունը։ Տնտեսական անվտանգության ապահովման գործում կարևոր է պետական ֆինանսական վերահսկողության համակարգը։ Ֆինանսական վերահսկողությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ռեսուրսների ոչ արդյունավետ կամ ոչ նպատակային օգտագործումը, բարձրացնելու պետական կառավարման թափանցիկությունը և նվազեցնելու ֆինանսական խախտումների ու կոռուպցիոն ռիսկերը։ Այս համատեքստում կարևոր են նաև հաշվետվողականության և հանրային ֆինանսների կառավարման արդյունավետության սկզբունքները։ Հետազոտության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել հակաճգնաժամային ֆինանսական քաղաքականության դերը։ Տնտեսական անկումների, բնական աղետների կամ այլ խոշոր ցնցումների պայմաններում պետության ֆինանսական համակարգը պետք է հնարավորություն տա արագ մոբիլիզացնելու անհրաժեշտ ռեսուրսները և աջակցելու առավել խոցելի ոլորտներին ու բնակչության խմբերին։ Այդ նպատակով անհրաժեշտ են բավարար ֆինանսական պահուստներ, ճկուն բյուջետային գործիքներ և ռիսկերի կանխատեսման մեխանիզմներ։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել տնտեսական անվտանգության և սոցիալական անվտանգության փոխկապակցվածությանը։ Պետական ֆինանսների միջոցով իրականացվող սոցիալական ծրագրերը կարող են նվազեցնել սոցիալական անհավասարությունը, աջակցել զբաղվածությանը և նպաստել հասարակական կայունությանը։ Միաժամանակ սոցիալական ծախսերի արդյունավետությունը պահանջում է դրանց նպատակային ուղղվածություն և ֆինանսական կայունության սահմանների պահպանում։ Աշխատանքի կիրառական նշանակությունը կապված է պետական ֆինանսական համակարգի կատարելագործման այն ուղղությունների բացահայտման հետ, որոնք կարող են նպաստել տնտեսական անվտանգության ամրապնդմանը։ Դրանց թվում կարող են լինել բյուջետային պլանավորման բարելավումը, պետական պարտքի ռիսկերի արդյունավետ կառավարումը, հարկային վարչարարության զարգացումը, պետական ծախսերի արդյունավետության բարձրացումը, ֆինանսական վերահսկողության ուժեղացումը և տնտեսական ցնցումների նկատմամբ դիմակայունության բարձրացումը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը պետական ֆինանսական համակարգը դիտարկում է ոչ միայն որպես պետական եկամուտների և ծախսերի կառավարման մեխանիզմ, այլև որպես տնտեսական անվտանգության ապահովման ռազմավարական գործիք, որի կայունությունն ու արդյունավետությունը պայմանավորում են պետության՝ տնտեսական ռիսկերին դիմակայելու, զարգացման առաջնահերթություններն իրականացնելու և երկարաժամկետ ֆինանսական ու մակրոտնտեսական կայունություն պահպանելու կարողությունը։