Ավագյան, Ս. Մ.

Պատմություն

Աշխատությունը ներկայացնում է պատմական Վասպուրականի Արճակ բնակավայրի հայության ժողովրդական բանահյուսությունը՝ պահպանելով համայնքի հոգևոր կյանքի, աշխարհընկալման, լեզվական առանձնահատկությունների և մշակութային հիշողության արժեքավոր դրսևորումները։ Այն ընդգրկում է տեղական բանավոր ավանդության տարբեր ձևեր, որոնց միջոցով բացահայտվում են բնակչության կենսափորձը, կենցաղային հարաբերությունները, հասարակական պատկերացումները, ժողովրդական իմաստությունն ու գեղարվեստական մտածողությունը։ Հատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում ժողովրդական զվարճախոսությունները, կատակապատումները և սրամիտ պատմությունները, որոնցում հումորի, չափազանցության, խոսքային խաղի ու երգիծանքի միջոցով արտահայտվում են մարդկանց բնավորության գծերը, առօրյա իրավիճակները, մարդկային թերություններն ու հասարակական վարքագծի առանձնահատկությունները։ Այս ստեղծագործությունները կարևոր են ոչ միայն որպես զվարճանքի միջոց, այլև որպես ժողովրդական մտածողության և համայնքային կյանքի յուրօրինակ վկայություններ։ Բանահյուսական նյութերի մյուս դրսևորումները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու ժողովրդական պատմողական ավանդույթը, տեղական հիշողություններն ու պատկերացումները, ինչպես նաև բանավոր ստեղծագործության միջոցով պահպանված մշակութային փորձը։ Նյութերում արտացոլվում են ընտանիքի, աշխատանքի, կենցաղի, մարդկային փոխհարաբերությունների և հասարակական կյանքի տարբեր կողմերը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև տեղական խոսքի պահպանումը․ ժողովրդական պատմությունների ու արտահայտությունների լեզուն ներկայացնում է Արճակի հայության բարբառային առանձնահատկությունները, բնորոշ բառապաշարը, դարձվածքները, խոսքային երանգներն ու արտահայտչական հնարները։ Դրանք արժեքավոր նյութ են հայերենի բարբառների, ժողովրդական բառապաշարի և բանավոր հաղորդակցության ձևերի ուսումնասիրության համար։ Բանահյուսական ժառանգության գրառումն ու գիտական ներկայացումը հնարավորություն են տալիս ճանաչելու, թե ինչպես են ավանդական պատկերացումները, հումորը, բարոյական գնահատականներն ու պատմական հիշողությունը փոխանցվել սերնդեսերունդ՝ պահպանվելով համայնքի առօրյա խոսքում և ստեղծագործական ավանդույթներում։ Տեղական նյութերի ուսումնասիրությունը բացահայտում է նաև Արճակի մշակութային ինքնատիպությունը՝ միաժամանակ ցույց տալով դրանց կապը հայ ժողովրդի ընդհանուր բանահյուսական ժառանգության հետ։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն պահպանում է որոշակի պատմաազգագրական միջավայրին բնորոշ բանավոր ստեղծագործություններ և հնարավորություն տալիս դրանք դիտարկելու իրենց լեզվական, սոցիալական ու մշակութային համատեքստում։