Ավետիսյան, Պավել Սեդրակի

Պատմություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի մ. թ. ա. XXIV–IX դարերի պատմության, հասարակական կյանքի և մշակութային փոփոխությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով հնագիտական տվյալների և նյութական մշակույթի հուշարձանների վերլուծության վրա։ Ուսումնասիրության կենտրոնում գտնվում է երկարատև պատմական ժամանակաշրջան, որի ընթացքում տարածաշրջանի բնակչության կենսակերպում, տնտեսական գործունեության ձևերում, հասարակական հարաբերություններում, բնակավայրերի կառուցվածքում և մշակութային ավանդույթներում տեղի են ունեցել էական փոփոխություններ։ Աշխատության հիմնական նպատակն է բացահայտել այդ փոփոխությունների դինամիկան, դրանց հաջորդականությունը, փոխկապակցվածությունը և հնարավոր պատճառները՝ համադրելով տարբեր հնագիտական համալիրների տվյալները։ Հետազոտության կարևոր աղբյուր են բնակավայրերը, դամբարանները, ամրոցները, պաշտամունքային կառույցները, կենցաղային առարկաները, խեցեղենը, մետաղական իրերը, զարդերը, զենքերը և այլ նյութական մնացորդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս վերականգնել անցյալի հասարակությունների կյանքի տարբեր կողմերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նյութական մշակույթի փոփոխություններին, քանի որ դրանց ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել տեխնոլոգիական նորարարությունների տարածումը, տնտեսական մասնագիտացման զարգացումը, առևտրատնտեսական կապերի ընդլայնումը և տարբեր համայնքների միջև փոխազդեցությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև սոցիալական կառուցվածքի փոփոխությունների ուսումնասիրությունը։ Դամբարանների կառուցվածքի, թաղման ծեսերի, գույքային տարբերությունների և արժեքավոր իրերի բաշխման միջոցով հնարավոր է հետևել հասարակության շերտավորման, սոցիալական կարգավիճակի տարբերակման և իշխանության կենտրոնացման գործընթացներին։ Տարածաշրջանի պատմական զարգացումը դիտարկվում է ոչ թե որպես մեկուսացված գործընթաց, այլ որպես հարակից մշակութային կենտրոնների հետ մշտական փոխազդեցության արդյունք։ Այդ տեսանկյունից ուսումնասիրվում են բնակչության տեղաշարժերը, մշակութային ազդեցությունները, տնտեսական և տեխնոլոգիական կապերը, ինչպես նաև հարևան տարածաշրջանների հետ շփումների արդյունքում առաջացած փոփոխությունները։ Ժամանակաշրջանի վերջնամասում առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում ամրացված բնակավայրերի, մետաղագործության զարգացման, ռազմական մշակույթի և ավելի բարդ քաղաքական ու հասարակական կազմակերպման գործընթացները, որոնք նախապատրաստում են հետագա պատմական զարգացումների հիմքը։ Հնագիտական նյութի ժամանակագրական և տարածական համադրումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել մշակութային գործընթացների տեղային և ավելի լայն տարածաշրջանային դրսևորումները, ինչպես նաև գնահատել դրանց շարունակականությունն ու փոփոխականությունը։ Աշխատության գիտական արժեքը կայանում է նրանում, որ այն Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն հասարակությունների զարգացումը դիտարկում է սոցիալական և մշակութային փոփոխությունների ամբողջական շղթայի մեջ՝ փորձելով նյութական մշակույթի փաստերը կապել հասարակական կյանքի ավելի լայն գործընթացների հետ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել հնագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին և հին հասարակությունների սոցիալական ու տնտեսական զարգացման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության խորքային ուսումնասիրություն, որը հնագիտական տվյալների միջոցով փորձում է վերականգնել տարածաշրջանի հասարակությունների կենսակերպի, մշակույթի, սոցիալական կառուցվածքի և փոխհարաբերությունների աստիճանական փոփոխությունները՝ մ. թ. ա. XXIV–IX դարերի ընթացքում։