Հայկական լեռնաշխարհը մ. թ. ա. XXIV-IX դարերում (սոցիալ-մշակութային ձևափոխումների դինամիկան ըստ հնագիտական տվյալների)

Literature

Նար-Դոս-ի «Նոր մարդը» ստեղծագործությունը սոցիալ-հոգեբանական բնույթի պատմություն է, որտեղ հեղինակը ներկայացնում է նոր ժամանակների ազդեցությունը մարդու մտածողության, արժեքների և վարքագծի վրա։ Գլխավոր գաղափարն այն է, թե ինչպես է «նոր մարդը» ձևավորվում հասարակական փոփոխությունների պայմաններում՝ հաճախ կանգնելով հին բարոյական պատկերացումների և նոր, ավելի պրագմատիկ ու շահադիտական մոտեցումների միջև։ Ստեղծագործությունում Նար-Դոսը ցույց է տալիս, որ այս փոփոխությունները ոչ միշտ են միանշանակ դրական․ նոր միջավայրը կարող է մարդուն տալ ավելի լայն հնարավորություններ, բայց միաժամանակ նաև հեռացնել նրան ավանդական մարդկային արժեքներից՝ ստեղծելով ներքին հակասություններ և հոգեբանական բախումներ։ «Նոր մարդը» կերպարի միջոցով հեղինակը վերլուծում է ժամանակի հասարակական անցումային վիճակը և մարդու ինքնության փոփոխությունը այդ գործընթացում։

Pedagogy

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է մանկական ուղեղային կաթվածով նախադպրոցական երեխաների դաստակների ֆունկցիոնալ հնարավորությունների զարգացման միջոցներին և մեթոդներին՝ ընդգծելով շարժողական վերականգնման և ինքնուրույն գործունեության հմտությունների ձևավորման կարևորությունը։ Աշխատությունը վերլուծում է վերին վերջույթների, մասնավորապես՝ դաստակների շարժողական սահմանափակումների առանձնահատկությունները, դրանց ազդեցությունը երեխայի առօրյա գործունեության, խաղային ակտիվության և ուսուցման նախապատրաստման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բուժական ֆիզկուլտուրայի, ֆիզիկական թերապիայի, էրգոթերապիայի, խաղային վարժությունների և մանր մոտորիկայի զարգացմանն ուղղված մեթոդների կիրառմանը, որոնք նպաստում են մկանային ուժի, շարժումների կոորդինացիայի, ճկունության և ձեռքի ֆունկցիոնալ կարողությունների բարելավմանը։ Ուսումնասիրությունը նաև անդրադառնում է անհատականացված վերականգնողական ծրագրերի մշակմանը, մասնագիտական և ընտանեկան աջակցության դերին, ինչպես նաև երեխայի սոցիալական հարմարվողականության խթանմանը։ Աշխատությունը կարևոր է հատուկ մանկավարժների, վերականգնողական թերապևտների, ֆիզիոթերապևտների և մանկական զարգացման մասնագետների համար՝ նպաստելով մանկական ուղեղային կաթված ունեցող երեխաների շարժողական կարողությունների և կյանքի որակի բարելավմանը։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է LVV-հեմորֆին-3 կենսաակտիվ պեպտիդի հակադիաբետիկ ազդեցության մոլեկուլային մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրա հնարավոր մասնակցությունը գլյուկոզային հոմեոստազի, նյութափոխանակային գործընթացների և շաքարային դիաբետին բնորոշ կենսաքիմիական փոփոխությունների կարգավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում պեպտիդի ազդեցությունները բջջային ազդանշանային ուղիների, գլյուկոզի յուրացման և օգտագործման, ինսուլինային ազդանշանների փոխանցման ու էներգետիկ նյութափոխանակության հետ կապված գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն մոլեկուլային թիրախների և կարգավորիչ համակարգերի բացահայտմանը, որոնց հետ փոխազդեցությունը կարող է պայմանավորել ուսումնասիրվող նյութի կենսաբանական ազդեցությունները։ Վերլուծվում են ածխաջրային և լիպիդային նյութափոխանակության ցուցանիշների հնարավոր փոփոխությունները, ինչպես նաև դրանց կապը ինսուլինային զգայունության և բջիջների նյութափոխանակային վիճակի հետ։ Քննության են առնվում նաև օքսիդատիվ սթրեսի, ազատ ռադիկալային գործընթացների և հակաօքսիդանտային պաշտպանության համակարգերի փոփոխությունները, քանի որ դրանց հավասարակշռության խախտումը կարող է մասնակցել նյութափոխանակային խանգարումների զարգացմանը։ Ուսումնասիրվում է պեպտիդի հնարավոր ազդեցությունը բորբոքային գործընթացների և բջջային պատասխանները կարգավորող կենսաքիմիական գործոնների վրա՝ փորձելով պարզել հակադիաբետիկ ազդեցության բազմագործոն բնույթը։ Փորձարարական տվյալների հիման վրա գնահատվում են տարբեր կենսաբանական ցուցանիշներ և դրանց փոփոխությունները պեպտիդի ազդեցությունից հետո՝ համադրելով կենսաքիմիական, մոլեկուլային և ֆիզիոլոգիական հետազոտությունների արդյունքները։ Հատուկ նշանակություն է տրվում ազդեցության դոզայից և տևողությունից կախված օրինաչափությունների բացահայտմանը, ինչը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել նյութի կենսաբանական ակտիվության վերաբերյալ։ Հետազոտությունը կարևոր է հեմորֆինների և դրանց ածանցյալների ֆունկցիոնալ հատկությունների պարզաբանման, ինչպես նաև նյութափոխանակային հիվանդությունների կարգավորման նոր մոլեկուլային թիրախների որոնման տեսանկյունից։ Ստացված արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ կենսաակտիվ պեպտիդների հակադիաբետիկ ներուժի հետագա փորձարարական ուսումնասիրությունների և դրանց հնարավոր դեղաբանական կիրառությունների գնահատման համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է Տվերի վաճառական Միխայիլ Տյուլպինի՝ 1762–1823 թվականներին Տվերում տեղի ունեցած իրադարձությունները ներկայացնող տարեգրության լեզվանշանագիտական առանձնահատկությունների և հասկացութային համակարգի ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են պատմական տեքստում իրականության լեզվական արտացոլման միջոցները, մշակութային և հասարակական պատկերացումների ձևավորման սկզբունքները, ինչպես նաև հեղինակի աշխարհընկալման դրսևորումները լեզվական տարբեր միավորների միջոցով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարեգրության բառապաշարին, իմաստային կառուցվածքին, խորհրդանշական արտահայտություններին և պատմական իրադարձությունների նկարագրության ընթացքում կիրառվող լեզվական նշաններին։ Ուսումնասիրվում են քաղաքային կյանքի, առևտրական միջավայրի, հասարակական հարաբերությունների, կրոնական պատկերացումների և առօրյա մշակույթի հետ կապված հասկացությունների լեզվական ներկայացման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում տեքստի լեզվամշակութային շերտերին, պատմական հիշողության արտահայտման եղանակներին, հեղինակի անհատական լեզվական աշխարհապատկերին և տվյալ ժամանակաշրջանի ռուսական հասարակության արժեքային պատկերացումներին։ Կարևորվում են լեզվանշանագիտական և ճանաչողական լեզվաբանության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները պատմական գրավոր աղբյուրների ուսումնասիրության մեջ, ինչպես նաև լեզվի, մշակույթի և հասարակական մտածողության փոխկապակցվածության բացահայտումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, բանասերների, նշանագիտության մասնագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների, պատմական տեքստերի հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Pedagogy

Գիրքը նախատեսված է հայ մանուկների կրթության և ուսուցման համար՝ նպատակ ունենալով զարգացնել նրանց գիտելիքները, լեզվական կարողությունները և ազգային մշակույթի վերաբերյալ պատկերացումները։ «Դասարան» անվանումը մատնանշում է ուսումնական բնույթի աշխատություն, որը կարող էր կիրառվել կրթական միջավայրում՝ որպես դասավանդման նյութ կամ աշակերտների ինքնուրույն ուսուցման միջոց։ 19-րդ դարի հայերեն ուսումնական գրականության մեջ կարևոր տեղ էին զբաղեցնում երեխաների գրագիտության զարգացումը, ընթերցանության և գրավոր խոսքի ուսուցումը, ինչպես նաև հայոց լեզվի ու մշակույթի փոխանցումը նոր սերնդին։ Այդպիսի գրքերը նպաստում էին կրթության կազմակերպմանը և հայալեզու ուսումնական նյութերի տարածմանը՝ ինչպես հայկական համայնքներում, այնպես էլ արտերկրի կրթական կենտրոններում։ Վերնագրում «Հայկազն» բնորոշումը կարող է ընդգծել հայ երեխաների ազգային պատկանելությունն ու կրթության կապը հայ մշակութային ինքնության պահպանման հետ։ Մանկական ուսումնական աշխատությունները հաճախ միավորում էին լեզվական գիտելիքները, ընթերցանության վարժությունները և դաստիարակչական նպատակները՝ սովորողին աստիճանաբար ծանոթացնելով գրավոր խոսքի և կրթական նյութերի հետ։ Այնուամենայնիվ, կոնկրետ դասերի, թեմաների կամ վարժությունների կազմը հնարավոր չէ հաստատել միայն մատենագիտական տվյալներով։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ մանկավարժության, հայերեն դասագրքերի պատմության, մանկական կրթության զարգացման և սփյուռքահայ կրթական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է ռենիումի(VII), մոլիբդենի(VI), վանադիումի և վոլֆրամի(VI) իոնների տարանջատման և միկրոքանակների որոշման ժամանակակից անալիտիկ մեթոդների մշակմանը՝ կիրառելով հեղուկ քրոմատոգրաֆիայի մոտեցումներ և Հայաստանի բնական ծագման սորբենտներ։ Հետազոտության մեջ ուսումնասիրվում են բնական հանքանյութերի և սորբենտային նյութերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, դրանց ընտրողականությունը տարբեր մետաղական իոնների նկատմամբ, ինչպես նաև քրոմատոգրաֆիական տարանջատման արդյունավետության վրա ազդող գործոնները։ Ներկայացվում են փորձարարական մեթոդաբանությունը, անալիտիկ պայմանների օպտիմալացման արդյունքները, իոնների նույնականացման և քանակական որոշման զգայունության ու ճշգրտության գնահատականները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի բնական սորբենտների կիրառման առավելություններին, դրանց տնտեսական արդյունավետությանը և շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի, հանքարդյունաբերության, երկրաքիմիական, տեխնոլոգիական ու լաբորատոր հետազոտություններում օգտագործման հնարավորություններին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել անալիտիկ քիմիայի, քրոմատոգրաֆիայի, նյութագիտության, բնապահպանական վերահսկողության և երկրաքիմիայի ոլորտների գիտաշխատողների, մասնագետների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։