Պատմաժողովրդագրական ուսումնասիրություններ

Գեղարվեստական հայ․

«Վերջին ուսուցիչը» (Պետրոսյան Վ.) — սա առավելապես պատմվածք-պատմվածքների կամ վեպի տիպի աշխատանք է, որը պատմում է մի ուսուցչի՝ վերջինների շարքում մնացած կամ վերջին մեկի կարգավիճակ ունեցող անձի մասին։ Գրքում առկա են հուզական, սոցիալական և կրթական թեմաներ, որոնք ցույց են տալիս ուսուցչի դերը հասարակությունում և նրա ներգործությունը աշակերտների կյանքի վրա։ Գիրքը սովորաբար ընդգրկում է հետևյալ հիմնական գաղափարները՝ ուսուցչի հոգեբանական ու հոգևոր բեռը կրթության արժեքը և դրա ազդեցությունը անձի ձևավորման վրա աշակերտ-ուսուցիչ հարաբերությունները՝ սիրո, հարգանքի և պահանջների մեջ հասարակության փոփոխությունները, որոնց մեջ կրթությունը հաճախ մնում է «վերջին ամրոցը» ուսուցչի նվիրվածությունը, երբ շրջապատը կամ համակարգը դժվարացնում է նրա գործը Ստեղծագործության լեզուն հաճախ զգացմունքային է, բայց նաև քննադատական՝ արտացոլելով ժամանակակից հասարակական խնդիրները։ Կարդացողը կարող է մտածել՝ ինչպիսի արժեքներ են այսօր իրականում կարևոր, և ինչու է կրթությունը (և ուսուցիչը) դեռևս անհրաժեշտ ու անփոխարինելի։ Հրատարակիչ - Դարակ ISBN - 978-9939-9222-6-3

Գեղարվեստական հայ․

«Հայոց գայլը»՝ Էդուարդ Խաչիկյանի ստեղծագործությունը, որը պատմում է հայ ժողովրդի պատմության մեջ կարևոր պատմական դրվագներից մեկի մասին՝ Հայաստանի ազատագրական պայքարի և նրա հերոսական կողմերի վերաբերյալ։ Գիրքը խորությամբ ներկայացնում է հայ ժողովրդի դիմադրությունը օտար侵անակիչներին, հատկապես գերի ու զավթիչների կողմից երկար տարիներ տիրող ծանր վիճակներին։ Խաչիկյանը վեպում օգտագործում է պատմական իրականություն ու կերպարներ՝ մոգական, բայց նաև շատ մարդկային։ «Հայոց գայլը» այն պատմությունն է, որ խրախուսում է ազգային ինքնագիտակցությունն ու այն մեծ հերոսներին, որոնք զոհաբերել են իրենց կյանքը հանուն հայրենիքի։ Ագրեսիայի դեմ պայքարը, բարոյական հաղթանակները, ինչպես նաև քաղաքական և ռազմական դաշտում տարվող մարտերը՝ ամենահամարձակ կերպով ներկայացվում են։ Վեպի գլխավոր հերոսները հաճախ ներկայացվում են որպես մոխրագույն, բայց միաժամանակ մարտական սրտով մարդիկ, որոնք իրենց ողջ կյանքը նվիրել են այդ պայքարին։ Սյուժեն այն է, որ «Հայոց գայլը» ոչ միայն արտաքին ուժերի դեմ է պայքարում, այլև ներքին խոչընդոտների՝ ազգային արժեհամակարգի և ինքնության վերականգնման մարտերի մեջ է։ Խաչիկյանի պատմությունը զուգորդում է վերլուծություն՝ թե ինչպես է հայ ժողովուրդը դիմակայել իր պատմական թշնամիներին՝ միևնույն ժամանակ ոչ միայն պաշտպանելով իր հողը, այլև բեկելով կաշկանդվածության ու մոլեգնության ճանապարհները։ Հեղինակը այս ստեղծագործությամբ ներկայացնում է մի անկեղծ ու վճռական մարտնչող հոգի, որը չի դադարում պայքարել՝ թեկուզ ամենափոքր հաղթանակներ ստանալու գնով։ «Հայոց գայլը» վեպը մի կողմից պատմական, բայց մյուս կողմից նաև հոգեբանական գիրք է՝ որը դիպուկ ներկայացնում է մարդուն, նրա մեջ նստած բոլոր խորամանկ ու ուժեղ կողմերը, որոնք նրան ստիպում են դիմակայել նույնիսկ ամենամութ պահին։ Հրատարակիչ - Էդիթ Պրինտ Հրատ. տարեթիվ - 2020 ISBN - 978-9939-75-536-6

Քաղաքագիտություն

Լևոն Տեր-Պետրոսյանի կողմից հավաքված և հանրության համար ներկայացված աշխատություններից բաղկացած ժողովածու է, որն ընդգրկում է նրա քաղաքական, սոցիալական և պատմական դիրքորոշումները տարբեր տարիների։ Գրքում ներառված են Տեր-Պետրոսյանի հիմնական ելույթները, հոդվածները, ինչպես նաև նրա կողմից տրված հարցազրույցները, որոնք ներկայացնում են Հայաստանի քաղաքական կյանքի կարեւորագույն փուլերը՝ անկախության ձեռքբերումից մինչեւ երկրի ներքին ու արտաքին քաղաքականությունը։ Գիրքը քննում է ազգային ինքնության, պետականության հիմնադրույթների, հայ-թուրքական հարաբերությունների, ինչպես նաև Արցախի հարցի շուրջ Տեր-Պետրոսյանի տարբեր տեսակետները։ Ներկայացված նյութերը անդրադառնում են նաև նրա նախագահի պաշտոնավարման տարիներին իրականացված ծրագրերին և քաղաքական որոշումներին։ Սա գրքույկ է այն մարդկանց համար, ովքեր հետաքրքրված են ոչ միայն Տեր-Պետրոսյանի քաղաքական ուղենիշով, այլ նաև Հայաստանի խորհրդային ժամանակաշրջանի, անկախության հասնելու եւ 1990-ականների սկզբի անցումային շրջանի պատմությամբ։ «Ընտրանի»-ը առանձնանում է իր խորությամբ, իրական դիվանագիտական իմաստով ու բացահայտում է որոշակի գաղափարների ետևում թաքնված տրամաբանությունը՝ համադրելով ազգային և միջազգային իրադրությունները։ Հեղինակը խորապես վերլուծում է Հայաստանի ապագան՝ առաջարկելով իր վերլուծական մոտեցումները մի շարք կարեւորագույն հարցերի շուրջ։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2006 ISBN - 99941-2-015-8

Քաղաքագիտություն

Գրքում ներկայացվում են միջազգային իրավունքի հիմունքները, պետությունների իրավասությունները, միջազգային պայմանագրերի և կոնվենցիաների դերերը, ինչպես նաև խաղաղապահության, սահմանների, դիվանագիտության և միջազգային կոնֆլիկտների կարգավորման հարցերը։ Անդրադառնում է միջազգային իրավական կառույցներին, միջազգային դատարանների գործառույթներին և համաշխարհային իրավակարգի պահպանման մեխանիզմներին։ Աշխատությունը նախատեսված է իրավաբանների, ուսանողների, հետազոտողների և միջազգային հարաբերություններով հետաքրքրված անձանց համար՝ տրամադրելով համակարգված գիտելիքներ միջազգային իրավունքի ոլորտում և պետական, դիվանագիտական ու իրավաբանական գործունեության համար։

Պատմություն

Աշխատության առանցքում գտնվում է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության հռչակում-ը, որը տեղի ունեցավ ծանր պատմական պայմաններում՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմ-ի ավարտի, Հայոց ցեղասպանություն-ի հետևանքների և տարածաշրջանային քաղաքական անկայունության պայմաններում։ Վիրաբյանը մանրամասն նկարագրում է, թե ինչպես ավերված, գաղթականներով լեցուն և տնտեսական ծանր վիճակում գտնվող երկիրը կարողացավ ձևավորել պետական կառույցներ և փորձել կազմակերպել իր քաղաքական ու հասարակական կյանքը։ Գրքում կարևոր տեղ է հատկացվում պետական կառավարման համակարգի ձևավորմանը՝ խորհրդարանի, կառավարության և վարչական մարմինների գործունեությանը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, թե ինչպիսի դժվարություններով էին ուղեկցվում պետականաշինության գործընթացները՝ ներքին քաղաքական պայքարներ, կուսակցական հակասություններ, ռեսուրսների սակավություն և արտաքին ճնշումներ։ Միևնույն ժամանակ ներկայացվում է, թե ինչպես էին այդ պայմաններում փորձ արվում ստեղծել իրավական պետություն և կազմակերպել կրթություն, առողջապահություն և տնտեսություն։ Արտաքին քաղաքականությունը գրքի առանցքային թեմաներից է։ Վիրաբյանը վերլուծում է նորաստեղծ հանրապետության հարաբերությունները հարևան երկրների՝ Վրաստանի, Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ, ինչպես նաև մեծ տերությունների հետ կապերը։ Նա անդրադառնում է սահմանային հակամարտություններին, դիվանագիտական բանակցություններին և այն փորձերին, որոնց միջոցով Հայաստանը փորձում էր միջազգային ճանաչում և աջակցություն ստանալ։ Այս համատեքստում հատկապես կարևոր է նաև Սևրի պայմանագիր-ի քննարկումը, որը, թեև մեծ հույսեր էր ներշնչում, իրականում չիրագործվեց։ Գիրքը նաև մանրամասն անդրադառնում է սոցիալ-տնտեսական վիճակին՝ սով, համաճարակներ, գաղթականների խնդիրներ և տնտեսական քայքայում։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ անկախ պետականության պահպանումը ոչ միայն քաղաքական, այլև կենսական խնդիր էր՝ կապված բնակչության գոյատևման հետ։ Այս իրողությունները հաճախ որոշիչ էին քաղաքական որոշումների ընդունման մեջ։

Մշակույթ

Դասագրքում հեղինակը հանգամանորեն վերլուծել է նախնադարյան հասարակության, Արարատյան, Երվանդունիների, Արտաշեսյանների թագավորությունների, հայ Արշակունիների առաջին պատմաշրջանի Հայաստանի քաղաքական, տնտեսական ու մշակութային պատմության հարցերը, բացահայտել Հայաստանի տեղն ու դերը հին աշխարհի պատմության ընդհանուր համակարգում, լուսաբանել վիճելի զանազան խնդիրներ, կատարել ժամանակագրական տարբեր ճշգրտումներ։ Հասցեագրվում է սովորող երիտասարդությանը և ընթերցող հանրությանը։