Բաղիյան, Գրիշա Լևոնի

Բժշկություն

Այս աշխատությունը վերաբերում է խոշոր և մանր եղջերավոր կենդանիների բրուցելոզի համաճարակաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը Հայաստանում, ինչպես նաև հիվանդության կանխարգելման և պայքարի միջոցառումների կատարելագործման ուղիներին՝ անասնաբուժական և հանրային առողջապահության համատեքստում։ Բրուցելոզը քրոնիկ ընթացքով բակտերիալ զոոնոզ հիվանդություն է, որը պայմանավորված է Brucella ցեղի միկրոօրգանիզմներով և փոխանցվում է կենդանիներից մարդուն հիմնականում անմիջական շփման, վարակված արտադրանքի կամ կենդանական ծագման չմշակված մթերքների միջոցով։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են հիվանդության տարածման աղբյուրները՝ խոշոր եղջերավոր, մանր եղջերավոր կենդանիների և երբեմն նաև այլ գյուղատնտեսական կենդանիների պոպուլյացիաներում, ինչպես նաև վարակի պահպանման բնական օջախների ձևավորման առանձնահատկությունները տարբեր տարածաշրջաններում։ Հայաստանում բրուցելոզի համաճարակաբանական իրավիճակը պայմանավորված է մի շարք գործոններով՝ անասնապահական տնտեսությունների կառավարման մակարդակով, կենդանիների տեղաշարժով, անասնաբուժական վերահսկողության արդյունավետությամբ և բնակչության իրազեկվածությամբ։ Հիվանդության կանխարգելման համակարգում կարևոր դեր ունեն պարբերական ախտորոշիչ հետազոտությունները, վակցինացիոն ծրագրերը, հիվանդ կենդանիների ժամանակին մեկուսացումն ու վերացումը, ինչպես նաև անասնաբուժասանիտարական կանոնների խիստ պահպանումը։ Բացի այդ, կարևոր է ինտեգրված մոտեցումը՝ «Մեկ առողջություն» սկզբունքի կիրառմամբ, որը համադրում է անասնաբուժական և բժշկական ծառայությունների համագործակցությունը՝ մարդկանց շրջանում հիվանդության տարածումը կանխելու նպատակով։ Կատարելագործման հիմնական ուղղությունները ներառում են վերահսկողության համակարգերի թվայնացում, լաբորատոր ախտորոշման արդիականացում, ռիսկային գոտիների քարտեզագրում և կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետության բարձրացում։ Այսպիսով, բրուցելոզի դեմ պայքարի համակարգի կատարելագործումը Հայաստանում պահանջում է համալիր, գիտականորեն հիմնավորված և կազմակերպված մոտեցում՝ ուղղված ինչպես կենդանիների առողջության, այնպես էլ հանրային առողջության պաշտպանությանը։

Բժշկություն

Անասնաբուժական գիտությունների, անասնահամաճարակաբանության և գյուղատնտեսական կենդանիների վարակիչ հիվանդությունների բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում խոշոր եղջերավոր կենդանիների տուբերկուլյոզի տարածման համաճարակաբանական օրինաչափությունների, առաջացման գործոնների և կանխարգելման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տուբերկուլյոզի հարուցիչի կենսաբանական առանձնահատկությունները, վարակի փոխանցման հիմնական ուղիները և հիվանդության տարածման վրա ազդող անասնապահական, բնապահպանական ու կազմակերպական պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանրապետության տարբեր մարզերում խոշոր եղջերավոր կենդանիների տուբերկուլյոզի տարածվածության հնարավոր տարբերություններին, հիվանդության հայտնաբերման հաճախականությանը և անասնագլխաքանակի վարակվածության գնահատմանը։ Վերլուծվում են կենդանիների պահվածքի, կերակրման, անասնապահական տնտեսությունների սանիտարահիգիենիկ պայմանների և կենդանիների տեղաշարժի ազդեցությունները վարակի տարածման գործընթացների վրա։ Քննարկվում են տուբերկուլյոզի ախտորոշման, անասնաբուժական հսկողության, վարակված կենդանիների հայտնաբերման և հիվանդության կանխարգելման կազմակերպական ու մեթոդաբանական խնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել տուբերկուլինային ախտորոշման, լաբորատոր հետազոտությունների և համաճարակաբանական տվյալների վիճակագրական մշակման կիրառման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում վարակի բնական օջախների, կենդանիների տարբեր տարիքային խմբերի ընկալունակության և անասնապահական տնտեսությունների միջև վարակի տարածման հնարավոր գործոններին։ Կարևորվում է խոշոր եղջերավոր կենդանիների տուբերկուլյոզի՝ որպես կենդանիներից մարդուն փոխանցվող հիվանդության, հանրային առողջապահական նշանակությունը և անասնաբուժական ու բժշկական ծառայությունների համագործակցությունը։ Աշխատանքը կարող է նպաստել Հայաստանի Հանրապետությունում տուբերկուլյոզի անասնահամաճարակաբանական իրավիճակի գնահատմանը, վերահսկողության միջոցառումների կատարելագործմանը և անասնապահական տնտեսությունների կենսաբանական անվտանգության բարձրացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել անասնաբուժության, անասնահամաճարակաբանության, վարակաբանության, անասնապահության և հանրային առողջապահության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։