Հեղինակի գրքերը (1)
Պատմություն
Հայ-բյուզանդական եկեղեցական բանակցությունների փաստաթղթերը (1165–1178 թթ.)
Գիրքը նվիրված է XII դարի երկրորդ կեսին Հայոց և Բյուզանդական եկեղեցիների միջև ծավալված եկեղեցական, դավանաբանական և քաղաքական բանակցությունների պատմությանը՝ ներկայացնելով միջնադարյան հայ-բյուզանդական հարաբերությունների կարևորագույն փաստաթղթերը և դրանց պատմագիտական նշանակությունը։ Ժամանակաշրջանը առանձնահատուկ կարևորություն ունի Հայաստանի և Բյուզանդական կայսրության փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության համար, քանի որ երկու եկեղեցիների միջև հաղորդակցությունը պայմանավորված էր ոչ միայն քրիստոնեական դավանանքի հարցերով, այլև տարածաշրջանում ձևավորված քաղաքական իրավիճակով, իշխանական շահերով, եկեղեցական հեղինակության պահպանման և տարբեր քրիստոնեական ավանդույթների միջև հնարավոր համաձայնության հասնելու ձգտումներով։ Ներկայացված վավերագրերն ընդգրկում են 1165–1178 թվականներին տեղի ունեցած բանակցությունների ընթացքը և հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու երկու եկեղեցիների առաջնորդների միջև ծավալված պաշտոնական հաղորդակցությունը, փոխադարձ դիրքորոշումները, դավանաբանական տարաձայնությունները, եկեղեցական միության շուրջ քննարկումները և համաձայնության հասնելու փորձերը։ Նյութերի պատմական առանցքում XII դարի հայ եկեղեցական կյանքի նշանավոր ներկայացուցիչ Ներսես Դ Շնորհալու գործունեությունն է, որի օրոք Հայոց եկեղեցին ակտիվորեն ներգրավված էր միջեկեղեցական հարաբերությունների և քրիստոնեական աշխարհի տարբեր կենտրոնների հետ երկխոսության գործընթացներում։ Բանակցությունների կարևոր մասնակիցներից էր նաև Բյուզանդիայի կայսր Մանուել Ա Կոմնենոսը, որի քաղաքական և կրոնական նախաձեռնությունները նշանակալի ազդեցություն ունեին տարածաշրջանի եկեղեցաքաղաքական զարգացումների վրա։ Փաստաթղթերը կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում այն մասին, թե ինչպես էին միջնադարյան եկեղեցական առաջնորդներն ու քաղաքական գործիչները փորձում լուծել դավանաբանական հակասությունները, ինչպիսի նշանակություն էին տալիս եկեղեցական ավանդույթներին, ծիսական առանձնահատկություններին և աստվածաբանական սկզբունքներին, ինչպես նաև ինչ դեր էր վերապահվում եկեղեցական միությանը երկու պետությունների և ժողովուրդների հարաբերությունների կարգավորման գործում։ Ժողովածուի առանձնահատուկ արժեքն այն է, որ այն ներկայացնում է ոչ միայն պատմական իրադարձությունների ընդհանուր պատկերը, այլև դրանց անմիջական վավերագրական հիմքը՝ պահպանելով միջնադարյան դիվանագիտական և եկեղեցական հաղորդակցության բովանդակությունը։ Հայերեն և հունարեն ավանդությամբ մեզ հասած փաստաթղթերը հնարավորություն են տալիս համադրելու տարբեր լեզուներով պահպանված նյութերը, ուսումնասիրելու դրանց փոխանցման առանձնահատկությունները, թարգմանական խնդիրները և միջնադարյան գրավոր հաղորդակցության ձևերը։ Դրանք կարևոր սկզբնաղբյուր են եկեղեցական նամակագրության, դիվանագիտական լեզվի, միջնադարյան թարգմանական գործունեության և հայ-բյուզանդական մտավոր կապերի հետազոտության համար։ Աշխատանքի պատմագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ եկեղեցական բանակցությունները դիտարկվում են ժամանակի ավելի լայն քաղաքական և մշակութային իրողությունների համատեքստում։ Դրանց ուսումնասիրությունը բացահայտում է, թե ինչպես էին կրոնական հարցերը փոխկապակցվում պետական շահերի, միջազգային հարաբերությունների և միջնադարյան իշխանության գաղափարախոսության հետ։ Միաժամանակ նյութերը հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ ճանաչելու Հայոց եկեղեցու ինքնուրույն դիրքորոշումը, նրա աստվածաբանական մտածողությունը և այլ քրիստոնեական եկեղեցիների հետ հարաբերություններում սեփական ավանդույթները պահպանելու ձգտումը։ Հեղինակը վավերագրական նյութերի ներկայացմամբ ընթերցողին հնարավորություն է տալիս անմիջականորեն առնչվելու պատմական փաստերին և պատկերացում կազմելու այն բարդ գործընթացների մասին, որոնց միջոցով միջնադարում ձևավորվում ու զարգանում էին միջեկեղեցական հարաբերությունները։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի հայագիտության, բյուզանդագիտության, միջնադարյան պատմության, եկեղեցագիտության, աստվածաբանության և դիվանագիտական պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր սկզբնաղբյուրագիտական նյութ է մասնագետների, պատմաբանների, աստվածաբանների, բանասերների, միջնադարագետների, ուսանողների և հայ ժողովրդի հոգևոր ու քաղաքական անցյալով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով XII դարի հայ-բյուզանդական հարաբերությունների առավել ամբողջական ընկալմանը և միջնադարյան Հայաստանի պատմական ժառանգության ուսումնասիրությանը։
Թարմացվել է՝ 2026-11-21