Բոզոյան, Ազատ Արտաշի

Բոզոյան, Ազատ Արտաշի

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Հայ-բյուզանդական եկեղեցական բանակցությունների փաստաթղթերը (1165–1178 թթ.)

Գիրքը նվիրված է XII դարի երկրորդ կեսին Հայոց և Բյուզանդական եկեղեցիների միջև ծավալված եկեղեցական, դավանաբանական և քաղաքական բանակցությունների պատմությանը՝ ներկայացնելով միջնադարյան հայ-բյուզանդական հարաբերությունների կարևորագույն փաստաթղթերը և դրանց պատմագիտական նշանակությունը։ Ժամանակաշրջանը առանձնահատուկ կարևորություն ունի Հայաստանի և Բյուզանդական կայսրության փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության համար, քանի որ երկու եկեղեցիների միջև հաղորդակցությունը պայմանավորված էր ոչ միայն քրիստոնեական դավանանքի հարցերով, այլև տարածաշրջանում ձևավորված քաղաքական իրավիճակով, իշխանական շահերով, եկեղեցական հեղինակության պահպանման և տարբեր քրիստոնեական ավանդույթների միջև հնարավոր համաձայնության հասնելու ձգտումներով։ Ներկայացված վավերագրերն ընդգրկում են 1165–1178 թվականներին տեղի ունեցած բանակցությունների ընթացքը և հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու երկու եկեղեցիների առաջնորդների միջև ծավալված պաշտոնական հաղորդակցությունը, փոխադարձ դիրքորոշումները, դավանաբանական տարաձայնությունները, եկեղեցական միության շուրջ քննարկումները և համաձայնության հասնելու փորձերը։ Նյութերի պատմական առանցքում XII դարի հայ եկեղեցական կյանքի նշանավոր ներկայացուցիչ Ներսես Դ Շնորհալու գործունեությունն է, որի օրոք Հայոց եկեղեցին ակտիվորեն ներգրավված էր միջեկեղեցական հարաբերությունների և քրիստոնեական աշխարհի տարբեր կենտրոնների հետ երկխոսության գործընթացներում։ Բանակցությունների կարևոր մասնակիցներից էր նաև Բյուզանդիայի կայսր Մանուել Ա Կոմնենոսը, որի քաղաքական և կրոնական նախաձեռնությունները նշանակալի ազդեցություն ունեին տարածաշրջանի եկեղեցաքաղաքական զարգացումների վրա։ Փաստաթղթերը կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում այն մասին, թե ինչպես էին միջնադարյան եկեղեցական առաջնորդներն ու քաղաքական գործիչները փորձում լուծել դավանաբանական հակասությունները, ինչպիսի նշանակություն էին տալիս եկեղեցական ավանդույթներին, ծիսական առանձնահատկություններին և աստվածաբանական սկզբունքներին, ինչպես նաև ինչ դեր էր վերապահվում եկեղեցական միությանը երկու պետությունների և ժողովուրդների հարաբերությունների կարգավորման գործում։ Ժողովածուի առանձնահատուկ արժեքն այն է, որ այն ներկայացնում է ոչ միայն պատմական իրադարձությունների ընդհանուր պատկերը, այլև դրանց անմիջական վավերագրական հիմքը՝ պահպանելով միջնադարյան դիվանագիտական և եկեղեցական հաղորդակցության բովանդակությունը։ Հայերեն և հունարեն ավանդությամբ մեզ հասած փաստաթղթերը հնարավորություն են տալիս համադրելու տարբեր լեզուներով պահպանված նյութերը, ուսումնասիրելու դրանց փոխանցման առանձնահատկությունները, թարգմանական խնդիրները և միջնադարյան գրավոր հաղորդակցության ձևերը։ Դրանք կարևոր սկզբնաղբյուր են եկեղեցական նամակագրության, դիվանագիտական լեզվի, միջնադարյան թարգմանական գործունեության և հայ-բյուզանդական մտավոր կապերի հետազոտության համար։ Աշխատանքի պատմագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ եկեղեցական բանակցությունները դիտարկվում են ժամանակի ավելի լայն քաղաքական և մշակութային իրողությունների համատեքստում։ Դրանց ուսումնասիրությունը բացահայտում է, թե ինչպես էին կրոնական հարցերը փոխկապակցվում պետական շահերի, միջազգային հարաբերությունների և միջնադարյան իշխանության գաղափարախոսության հետ։ Միաժամանակ նյութերը հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ ճանաչելու Հայոց եկեղեցու ինքնուրույն դիրքորոշումը, նրա աստվածաբանական մտածողությունը և այլ քրիստոնեական եկեղեցիների հետ հարաբերություններում սեփական ավանդույթները պահպանելու ձգտումը։ Հեղինակը վավերագրական նյութերի ներկայացմամբ ընթերցողին հնարավորություն է տալիս անմիջականորեն առնչվելու պատմական փաստերին և պատկերացում կազմելու այն բարդ գործընթացների մասին, որոնց միջոցով միջնադարում ձևավորվում ու զարգանում էին միջեկեղեցական հարաբերությունները։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի հայագիտության, բյուզանդագիտության, միջնադարյան պատմության, եկեղեցագիտության, աստվածաբանության և դիվանագիտական պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր սկզբնաղբյուրագիտական նյութ է մասնագետների, պատմաբանների, աստվածաբանների, բանասերների, միջնադարագետների, ուսանողների և հայ ժողովրդի հոգևոր ու քաղաքական անցյալով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով XII դարի հայ-բյուզանդական հարաբերությունների առավել ամբողջական ընկալմանը և միջնադարյան Հայաստանի պատմական ժառանգության ուսումնասիրությանը։

Updated: 2026-11-21
Հայ-բյուզանդական եկեղեցական բանակցությունների փաստաթղթերը (1165–1178 թթ.)

Free

Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more