Դավթյան, Տիգրան Պետրոսի

Ֆինանսներ

Աշխատանքը նվիրված է կազմակերպության մրցունակության ֆինանսական ցուցանիշների գնահատման և վերլուծության տեսական ու գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերության ոլորտի նյութերի հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն ֆինանսական գործոններն ու ցուցանիշները, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել կազմակերպության դիրքը մրցակցային միջավայրում, ֆինանսական կայունությունը, տնտեսական արդյունավետությունը և զարգացման ներուժը։ Աշխատանքում մրցունակությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես շուկայում ապրանքների կամ ծառայությունների հաջող վաճառքի կարողություն, այլև որպես կազմակերպության ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման, շահութաբերության պահպանման, վճարունակության և երկարաժամկետ կայունության ամբողջություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում ֆինանսական հաշվետվությունների վերլուծությանը, քանի որ դրանցում արտացոլված տվյալները հնարավորություն են տալիս գնահատելու կազմակերպության ակտիվների և պարտավորությունների կառուցվածքը, սեփական կապիտալի բավարարությունը, իրացվելիությունը, ֆինանսական անկախությունը և գործունեության արդյունքները։ Առանձին ուսումնասիրվում են շահութաբերության ցուցանիշները, շրջանառու միջոցների օգտագործման արդյունավետությունը, պարտքային բեռը, վճարունակությունը և ակտիվների ու սեփական կապիտալի օգտագործման արդյունավետությունը։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել կազմակերպության ուժեղ և թույլ կողմերը, գնահատել ֆինանսական ռիսկերի մակարդակը և հասկանալ, թե որքանով է կազմակերպությունը պատրաստ մրցակցային միջավայրի փոփոխություններին։ Աշխատանքի գործնական մասը հիմնված է ՀՀ արդյունաբերության վերաբերյալ նյութերի և տվյալների ուսումնասիրության վրա, ինչը հնարավորություն է տալիս տեսական մոտեցումները կապել իրական տնտեսական գործունեության հետ։ Կարող են ուսումնասիրվել արդյունաբերական կազմակերպությունների ֆինանսական արդյունքների դինամիկան, ծախսերի և եկամուտների հարաբերակցությունը, արտադրության և իրացման ծավալների փոփոխությունները, շահույթի ձևավորումը և ֆինանսական ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակային և համեմատական վերլուծությանը, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել ֆինանսական ցուցանիշների փոփոխության միտումները և գնահատել կազմակերպության դիրքի զարգացումը։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև արտաքին տնտեսական միջավայրի ազդեցությունը կազմակերպության մրցունակության վրա, քանի որ արդյունաբերական ձեռնարկությունների ֆինանսական վիճակի վրա կարող են ազդել շուկայի պահանջարկի փոփոխությունները, հումքի և էներգակիրների գները, փոխարժեքային տատանումները, հարկային միջավայրը, վարկավորման պայմանները և մրցակցության ինտենսիվությունը։ Այս գործոնների համադրումը թույլ է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել կազմակերպության ֆինանսական հնարավորությունների և ռիսկերի վերաբերյալ։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է ֆինանսական ցուցանիշների հիման վրա կազմակերպության մրցունակության գնահատման մեթոդաբանության մշակումը կամ կատարելագործումը։ Նման գնահատումը կարող է ներառել առանձին ցուցանիշների հաշվարկ, դրանց համեմատություն ոլորտային միջինների կամ այլ կազմակերպությունների արդյունքների հետ, ինչպես նաև ինտեգրացված գնահատականների ձևավորում։ Հատուկ նշանակություն ունի ֆինանսական վերլուծության արդյունքների օգտագործումը կառավարչական որոշումների կայացման գործընթացում, քանի որ ճիշտ գնահատված ցուցանիշները կարող են հիմք հանդիսանալ ծախսերի օպտիմալացման, ներդրումային ծրագրերի ընտրության, ֆինանսավորման աղբյուրների որոշման և կազմակերպության զարգացման ռազմավարության մշակման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ կազմակերպության մրցունակության գնահատումը պահանջում է ֆինանսական ցուցանիշների ոչ թե առանձին, այլ փոխկապակցված ուսումնասիրություն։ Շահութաբերության բարձր մակարդակը կարող է կորցնել իր նշանակությունը, եթե այն ուղեկցվում է ցածր իրացվելիությամբ կամ չափազանց բարձր պարտքային բեռով, իսկ ակտիվների արդյունավետ օգտագործումը պետք է գնահատվի նաև ֆինանսական կայունության և երկարաժամկետ զարգացման հնարավորությունների համատեքստում։ Այդ պատճառով հետազոտությունը համադրում է ֆինանսական վերլուծության տարբեր ուղղությունները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել կազմակերպության մրցունակության ավելի ամբողջական գնահատման մոտեցում։ Թեման գործնական նշանակություն ունի ՀՀ արդյունաբերական կազմակերպությունների համար, քանի որ ֆինանսական վիճակի համակարգված գնահատումը հնարավորություն է տալիս ժամանակին բացահայտել խնդիրները, արդյունավետորեն կառավարել ռեսուրսները, նվազեցնել ֆինանսական ռիսկերը և բարձրացնել շուկայում կազմակերպության երկարաժամկետ մրցունակությունը։