Եղիազարյանց, Ստեփանոս

Գրականություն

Այս ստեղծագործությունը պատկանում է հայ գեղարվեստական գրականության այն երկերին, որոնց վերնագրում միավորվում են բնության գեղեցկության, բանաստեղծական ներշնչանքի և դասական մշակութային պատկերացումների խորհրդանիշները։ «Մանուշակներ» պատկերը հանդես է գալիս որպես նրբության, համեստության, գեղեցկության, հոգևոր մաքրության և բանաստեղծական զգացմունքի արտահայտություն, իսկ Հելիկոնի ստորոտի հիշատակությունը ստեղծագործությանը հաղորդում է դիցաբանական ու գրական խորհրդանշական խորք։ Հին հունական դիցաբանության մեջ Հելիկոնը համարվում էր Մուսաների բնակության և բանաստեղծական ներշնչանքի սրբազան լեռը, որը կապված էր արվեստների, գիտությունների և ստեղծագործական երևակայության հովանավորության հետ։ Այսպիսով, վերնագիրը ստեղծում է բնության և արվեստի խորհրդանշական կապ՝ մանուշակների բնական գեղեցկությունը ներկայացնելով որպես բանաստեղծական ներշնչանքի ու գեղարվեստական ստեղծագործության աղբյուր։ Հելիկոնի հիշատակությունը նաև վկայում է եվրոպական դասական գրականության և անտիկ դիցաբանության այն ազդեցության մասին, որը նշանակալի տեղ է զբաղեցրել նոր շրջանի հայ գրական մտածողության մեջ։ Ստեղծագործության վերնագրային պատկերային համակարգում բնության փոքրիկ ու համեստ ծաղիկը հակադրվում է դիցաբանական լեռան վեհությանը՝ ձևավորելով նուրբ գեղարվեստական հակադրություն։ Մանուշակը գրական ավանդության մեջ հաճախ խորհրդանշում է անմիջականություն, քնքշություն, համեստ գեղեցկություն և անաղմուկ հմայք։ Այդ խորհրդանիշի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս բնության ամենահամեստ դրսևորումների մեջ տեսնելու գեղագիտական արժեք և դրանք վերածելու բանաստեղծական խոսքի նյութի։ Հելիկոնը, իր հերթին, ներկայացնում է բարձրագույն արվեստի, ստեղծագործական վեհության և բանաստեղծական ներշնչանքի աշխարհը։ Այս պատկերների համադրությունը ստեղծում է բնության ու մշակույթի, երկրային գեղեցկության ու գեղարվեստական իդեալի փոխկապակցվածության գաղափարական դաշտ։ Ստեղծագործության վերնագիրը թույլ է տալիս այն դիտարկել նաև որպես դասական ներշնչանքի և բանաստեղծական ինքնարտահայտման խորհրդանշական դրսևորում։ Հելիկոնի հետ կապված Մուսաների ավանդույթը հին ժամանակներից ձևավորել է բանաստեղծի՝ որպես ներշնչանքի կրողի և գեղեցկության մեկնաբանի կերպարը։ Այդ ավանդույթը նոր շրջանի գրականության մեջ հաճախ օգտագործվել է արվեստի, պոեզիայի և գիտելիքի արժևորման համար՝ ընդգծելով ստեղծագործական գործունեության կապը համամարդկային մշակութային ժառանգության հետ։ Այս համատեքստում ծաղիկների պատկերը կարող է ընկալվել որպես բանաստեղծական մտքի պտուղ, իսկ Հելիկոնի ստորոտը՝ որպես այն խորհրդանշական տարածքը, որտեղ բնության գեղեցկությունը վերածվում է արվեստի։ Գրական առումով վերնագիրը բնորոշ է քնարական և դասականացված բանաստեղծական մտածողությանը, որտեղ բնապատկերային պատկերները, դիցաբանական հղումները և խորհրդանշական բառապաշարը կարևոր դեր են կատարում գեղարվեստական իմաստի ձևավորման գործում։ Նման ստեղծագործությունների համար բնությունը պարզապես արտաքին միջավայր չէ, այլ մարդու ներաշխարհի, զգացմունքների և մտավոր ապրումների արտահայտման միջոց։ Ծաղկի պատկերը կարող է ծառայել որպես քնարական խորհրդանիշ, որի միջոցով բացահայտվում են գեղեցկության ընկալման, ստեղծագործական ներշնչանքի և հոգևոր զգայունության թեմաները։ Անտիկ դիցաբանության հիշատակությունը ստեղծագործությունը կապում է եվրոպական գրական ավանդույթի հետ և ցույց տալիս դասական մշակույթի ազդեցությունը հայ գրական ճաշակի ու գեղարվեստական լեզվի ձևավորման վրա։ 19-րդ դարի հայ գրական կյանքում հին հունական դիցաբանության, դասական գրականության և եվրոպական գեղագիտական գաղափարների յուրացումը կարևոր նշանակություն ուներ։ Այդ ժամանակաշրջանի հայ մտավորականները ձգտում էին ընդլայնել ազգային գրականության թեմատիկ ու գեղարվեստական շրջանակները՝ այն հաղորդակից դարձնելով համաշխարհային մշակույթի նվաճումներին։ Հատկապես կարևոր էր դասական մշակույթի պատկերային համակարգի ներմուծումը հայերեն գրականություն, քանի որ այն հնարավորություն էր տալիս մշակելու նոր գեղարվեստական ձևեր, հարստացնելու բանաստեղծական լեզուն և ընթերցողին ծանոթացնելու համամարդկային գրական խորհրդանիշներին։ Կալկաթայի հայկական մշակութային միջավայրը նույնպես կարևոր դեր է ունեցել հայ գրական և կրթական կյանքի զարգացման գործում։ Հնդկաստանի հայ համայնքը 18-19-րդ դարերում աչքի էր ընկնում իր կրթական հաստատություններով, տպագրական գործունեությամբ և ազգային մշակույթի պահպանմանն ուղղված նախաձեռնություններով։ Եպիսկոպոսական ճեմարանի տպարանում լույս տեսած այս հրատարակությունը վկայում է Կալկաթայի հայ կրթական հաստատությունների մասնակցության մասին հայերեն գրականության տարածման և ընթերցանության մշակույթի զարգացման գործում։ Այն արժեքավոր է ոչ միայն որպես գեղարվեստական հրատարակություն, այլև որպես հայ մշակութային կյանքի աշխարհագրական տարածվածության և հայկական սփյուռքի գրական գործունեության պատմական վկայություն։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության պատմությամբ, 19-րդ դարի բանաստեղծական մտածողությամբ, դասական դիցաբանության ազդեցությամբ և Կալկաթայի հայ համայնքի մշակութային կյանքով զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև գրականագետներին, հայագետներին, մատենագետներին և սփյուռքահայ տպագրության պատմությունն ուսումնասիրող մասնագետներին։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է բնության և բանաստեղծական արվեստի խորհրդանշական կապի, դասական մշակութային պատկերացումների և հայ գրական մտածողության փոխազդեցության ճանաչման հնարավորությամբ։ Այս հրատարակությունը ներկայացնում է հայ գրականության այն մշակութային շերտը, որտեղ ազգային լեզվով գեղարվեստական արտահայտությունը հաղորդակցվում է համաշխարհային դասական ավանդույթին՝ ընդգծելով բնության գեղեցկության, բանաստեղծական ներշնչանքի և մշակութային ժառանգության անժամանակ նշանակությունը։