Երզնկյան, Եզնիկ

Մշակույթ

Սույն հրատարակությունը հայ ազգային երգարվեստի պահպանման, տարածման և կրթական նպատակներով ուսուցմանն ուղղված երաժշտական ժողովածու է, որը նախատեսված է հայկական դպրոցների համար։ Այն ներկայացնում է ազգային երգի կարևորությունը հայ մատաղ սերնդի կրթության, գեղագիտական դաստիարակության և ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման գործում՝ երաժշտությունը դիտարկելով որպես ժողովրդի պատմական հիշողության, հոգևոր ժառանգության և մշակութային ինքնության պահպանման կարևոր միջոց։ Երգարանը կոչված է նպաստելու հայ ազգային երգերի ներմուծմանը դպրոցական ուսումնական միջավայր՝ հնարավորություն ընձեռելով աշակերտներին ծանոթանալու հայրենի երաժշտական ավանդույթներին, երգային ստեղծագործություններին և ազգային գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկություններին։ Ազգային երգը հայ մշակույթի կարևորագույն բաղադրիչներից է, որի միջոցով սերնդեսերունդ փոխանցվել են ժողովրդի պատմական հիշողությունը, կենցաղային պատկերացումները, աշխարհընկալումը, զգացմունքները, բարոյական արժեքներն ու հասարակական կյանքի տարբեր դրսևորումները։ Այն արտահայտում է հայ ժողովրդի ուրախություններն ու տխրությունները, սիրո և կարոտի ապրումները, հայրենիքի նկատմամբ կապվածությունը, աշխատանքային կյանքը, ընտանեկան հարաբերությունները, բնության ընկալումն ու ազգային սովորույթները։ Այս առումով ազգային երգարանի նշանակությունը չի սահմանափակվում երաժշտական նյութի ներկայացմամբ, այլ ընդգրկում է նաև ազգային մշակութային ժառանգության ճանաչման և պահպանման կարևոր խնդիրները։ Հրատարակության վերնագրում առկա «ձայնագրեալ» բնորոշումը մատնանշում է երաժշտական նյութի գրավոր ամրագրման նշանակությունը։ Երաժշտական ձայնագրությունը հնարավորություն է տալիս պահպանելու երգերի մեղեդային կառուցվածքը, ռիթմական առանձնահատկությունները և կատարողական ավանդույթները՝ դրանք փոխանցելով բանավոր միջավայրից գրավոր մշակույթի ոլորտ։ Հայ ազգային երգարվեստի պարագայում այս հանգամանքը հատկապես կարևոր է, քանի որ ժողովրդական երգերի զգալի մասը պատմականորեն տարածվել և պահպանվել է բանավոր փոխանցման միջոցով։ Դրանց գրառումն ու համակարգված ներկայացումը նպաստում են տարբեր շրջաններում տարածված երգային ավանդույթների պահպանմանը, երաժշտական նյութի համեմատական ուսումնասիրությանը և ազգային երգարվեստի շարունակականությանը։ Երգարանի դպրոցական նշանակությունը պայմանավորված է երաժշտական կրթության և ազգային դաստիարակության փոխկապակցվածությամբ։ Երգեցողությունը դպրոցական կրթության կարևոր բաղադրիչներից է, քանի որ զարգացնում է աշակերտների լսողական ընկալումը, երաժշտական հիշողությունը, ռիթմի զգացողությունը, ձայնային արտահայտչականությունը և գեղագիտական ճաշակը։ Միաժամանակ համատեղ երգեցողությունը նպաստում է համագործակցության, կարգապահության, փոխադարձ հարգանքի և խմբային պատասխանատվության ձևավորմանը։ Ազգային երգերի ուսուցումը երեխաներին հնարավորություն է տալիս ճանաչելու իրենց մշակութային ժառանգությունը, հասկանալու երգերի բովանդակային ու զգացմունքային աշխարհը և գիտակցելու ազգային երաժշտության տեղը համամարդկային մշակույթի մեջ։ Այսպիսի ժողովածուները կարևոր դեր են կատարում նաև մայրենի լեզվի պահպանման ու զարգացման գործում, քանի որ երգի միջոցով աշակերտները յուրացնում են հայերենի հնչյունական հարստությունը, բառապաշարը, արտահայտչական հնարավորությունները և բանաստեղծական խոսքի առանձնահատկությունները։ Ազգային երգի և մայրենի լեզվի կապը նպաստում է մշակութային ինքնության ամրապնդմանը՝ երաժշտությունը դարձնելով ոչ միայն գեղարվեստական, այլև լեզվական ու դաստիարակչական կրթության արդյունավետ միջոց։ Երաժշտական առումով երգարանի արժեքը կապված է հայ ազգային երգարվեստի տարբեր արտահայտչաձևերի պահպանման և տարածման գաղափարի հետ։ Հայ երգային մշակույթը ձևավորվել է դարերի ընթացքում՝ ներառելով ժողովրդական, ծիսական, աշխատանքային, պատմական, քնարական և հայրենասիրական երգային ավանդույթներ։ Դրանցից յուրաքանչյուրն արտահայտում է ժողովրդի կյանքի որոշակի կողմեր և ներկայացնում ազգային երաժշտական մտածողության ինքնատիպ առանձնահատկությունները։ Երգային ժառանգության գրավոր ամրագրումը հնարավորություն է տալիս պահպանելու մեղեդիների կառուցվածքը և դրանց հետ կապված մշակութային հիշողությունը՝ միաժամանակ նպաստելով երաժշտական կրթության համար անհրաժեշտ նյութերի ստեղծմանը։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի XIX դարի հայ դպրոցական և երաժշտական գրականության զարգացման պատմության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ ազգային կրթության առաջընթացի կարևոր խնդիրներից էին դպրոցական ուսուցման բովանդակության ընդլայնումը, մայրենի լեզվով դասագրքերի ու ուսումնական նյութերի ստեղծումը և ազգային մշակույթի բաղադրիչների ներառումը կրթական գործընթացում։ Հայկական դպրոցները ոչ միայն գիտելիքի փոխանցման հաստատություններ էին, այլև ազգային լեզվի, պատմական հիշողության, գրականության և երաժշտական ավանդույթների պահպանման կարևոր կենտրոններ։ Վաղարշապատը, որպես Էջմիածնի հոգևոր և մշակութային կենտրոն, առանձնահատուկ դեր ուներ հայ կրթական ու հրատարակչական կյանքում։ Սուրբ Էջմիածնի տպարանի գործունեությունը նպաստել է հայերեն կրոնական, գիտական, կրթական և մշակութային գրականության տարածմանը։ Այս միջավայրում լույս տեսած ազգային երգարանը վկայում է, որ երաժշտական դաստիարակությունը դիտարկվել է որպես հայ դպրոցական կրթության կարևոր ուղղություն, իսկ ազգային երգը՝ որպես սերունդների հոգևոր ու մշակութային կապն ամրապնդող միջոց։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ երաժշտության պատմությամբ, ժողովրդական երգարվեստով, դպրոցական կրթության զարգացմամբ, հայ մանկավարժական մտքի պատմությամբ և XIX դարի հայկական տպագրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն արժեքավոր սկզբնաղբյուր կարող է ծառայել նաև ազգային երաժշտական ժառանգության գրառման, դպրոցական երգեցողության կազմակերպման և հայ մշակութային ինքնության ձևավորման պատմության ուսումնասիրության ընթացքում։ Ընթերցողական և գործնական առումով ժողովածուն կարևոր է նրանով, որ միավորում է երաժշտական, կրթական և ազգային դաստիարակչական նպատակները։ Այն ներկայացնում է ազգային երգը որպես ժողովրդի հոգևոր կյանքի կենդանի արտահայտություն և որպես մշակութային ժառանգություն, որը պետք է պահպանվի, ուսումնասիրվի ու փոխանցվի հաջորդ սերունդներին։ Հրատարակության պատմական արժեքը պայմանավորված է հայ դպրոցներում ազգային երաժշտության ուսուցման զարգացմանը նպաստելու, երգային ավանդույթների գրավոր պահպանման և հայ երաժշտական կրթության պատմության մեջ ունեցած նշանակությամբ։ Այն հայ ազգային մշակույթի և կրթական ժառանգության կարևոր նմուշ է, որն ընդգծում է երգի դերը ազգային ինքնագիտակցության, գեղագիտական դաստիարակության և մշակութային շարունակականության ապահովման գործում։