Եսայան, Անահիտ Սարմենի

Իրավաբանություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ընտրական գործընթացի շրջանակներում առաջացող վեճերի իրավական կարգավորման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում ընտրական իրավահարաբերություններում ծագող տարաձայնությունների, դրանց առաջացման պատճառների, իրավական բնույթի, լուծման ընթացակարգերի և համապատասխան իրավական պաշտպանության միջոցների վերլուծությունն է։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է ընտրական գործընթացի օրինականության, թափանցիկության և արդարության ապահովումը, քանի որ ընտրական վեճերի արդյունավետ և անաչառ լուծումը անմիջականորեն կապված է քաղաքացիների ընտրական իրավունքների պաշտպանության և ընտրությունների նկատմամբ հանրային վստահության պահպանման հետ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ընտրական գործընթացի տարբեր փուլերում առաջացող վեճերը՝ սկսած ընտրողների ցուցակների կազմավորումից և թեկնածուների կամ կուսակցությունների գրանցումից մինչև նախընտրական քարոզչության իրականացումը, քվեարկության կազմակերպումը, քվեների հաշվարկը, ընտրությունների արդյունքների ամփոփումն ու դրանց վիճարկումը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ընտրական իրավունքի խախտումների դեպքում կիրառվող իրավական պաշտպանության մեխանիզմներին, բողոքների և դիմումների ներկայացման կարգին, իրավասու մարմինների լիազորություններին և դատական վերահսկողության դերին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ընտրական վեճերի լուծման տարբեր ինստիտուտների իրավասությունների սահմանազատումը, մասնավորապես՝ ընտրական հանձնաժողովների, վարչական մարմինների և դատարանների միջև, ինչպես նաև դրանց փոխհարաբերությունների արդյունավետության գնահատումը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև այն հարցին, թե որքանով են գործող իրավական մեխանիզմները հասանելի և արդյունավետ ընտրական գործընթացի մասնակիցների համար, որքանով են ապահովում վեճերի արագ, հիմնավորված և անաչառ լուծում, և արդյոք առկա ընթացակարգերը բավարար երաշխիքներ են ստեղծում խախտված ընտրական իրավունքների վերականգնման համար։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ընտրական վեճերի դատական քննության առանձնահատկություններին, ապացույցների գնահատմանը, իրավական ակտերի վիճարկման հնարավորություններին և դատական պաշտպանության արդյունավետության խնդրին։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է դիտարկել ընտրական օրենսդրության զարգացման ընթացքում առաջացած խնդիրները և իրավական կարգավորման կատարելագործման անհրաժեշտությունը՝ հաշվի առնելով ինչպես Հայաստանի ազգային իրավական համակարգի առանձնահատկությունները, այնպես էլ ժողովրդավարական ընտրությունների վերաբերյալ միջազգային իրավական չափանիշներն ու համընդհանուր սկզբունքները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ընտրական վեճերի կանխարգելման խնդիրը, քանի որ արդյունավետ իրավական համակարգը պետք է ոչ միայն հնարավորություն տա արդեն իսկ առաջացած վեճերի լուծման, այլև նվազեցնի ընտրական գործընթացում խախտումների առաջացման հավանականությունը։ Այդ նպատակով կարևոր են ընտրական գործընթացի մասնակիցների իրավական իրազեկվածությունը, ընտրական մարմինների մասնագիտական կարողությունները, ընթացակարգերի հստակությունը, վերահսկողության արդյունավետ մեխանիզմները և պատասխանատվության համարժեք միջոցների առկայությունը։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև Հայաստանի Հանրապետության իրավական և դատական պրակտիկայի ուսումնասիրություն՝ բացահայտելու համար այն իրավիճակները, որոնցում գործող նորմերը գործնականում առաջացնում են մեկնաբանության կամ կիրառման խնդիրներ։ Այդպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոչ միայն օրենսդրական կարգավորումների բովանդակությունը, այլև դրանց իրական կիրառման արդյունավետությունը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը նպատակ ունի բացահայտելու ՀՀ-ում ընտրական վեճերի իրավական կարգավորման հիմնական խնդիրները, գնահատելու գործող մեխանիզմների արդյունավետությունը և ներկայացնելու դրանց կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Թեման ունի կարևոր նշանակություն սահմանադրական և ընտրական իրավունքի զարգացման համար, քանի որ ընտրական իրավունքների արդյունավետ պաշտպանությունը ժողովրդավարական կառավարման, իրավական պետության և ազատ ու արդար ընտրությունների ապահովման հիմնարար պայմաններից է։