Գաբամաճյան, Սիմոն

Կրոն

Սիմոն Գաբամաճեանի հեղինակած այս աշխատությունը նվիրված է Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու երկու նշանավոր հոգևորականների՝ Մատթեոս արքեպիսկոպոս Իզմիրլյանի և Եղիշե արքեպիսկոպոս Դուրյանի կյանքին, գործունեությանը և հայ եկեղեցական ու ազգային կյանքում ունեցած նշանակությանը։ 1908 թվականին Կոստանդնուպոլսում հրատարակված, 40 էջից բաղկացած այս պատմակենսագրական աշխատությունը ներկայացնում է հայ հոգևորականության կարևոր ներկայացուցիչների կենսագրական ուղին՝ անդրադառնալով նրանց հոգևոր ծառայությանը, եկեղեցական պաշտոններին և հասարակական կյանքում ունեցած դերակատարությանը։ Մատթեոս արքեպիսկոպոս Իզմիրլյանը հայ եկեղեցու նշանավոր առաջնորդներից էր, որը հայտնի դարձավ իր սկզբունքային դիրքորոշմամբ, ազգային շահերի պաշտպանությանն ուղղված գործունեությամբ և Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքի պաշտոնում կատարած ծառայությամբ։ Նրա կյանքի ուղին սերտորեն կապված էր հայ ժողովրդի պատմական բարդ ժամանակաշրջանի, ազգային ինքնության պահպանման և եկեղեցու հեղինակության ամրապնդման խնդիրների հետ։ Եղիշե արքեպիսկոպոս Դուրյանը նույնպես կարևոր տեղ է զբաղեցրել հայ հոգևոր և մշակութային կյանքում՝ իր գործունեությամբ նպաստելով եկեղեցական ավանդույթների պահպանմանն ու հայ մտավոր կյանքի զարգացմանը։ Հեղինակը կենսագրական ներկայացման միջոցով ընթերցողին հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու երկու հոգևոր գործիչների անհատականությունների, նրանց ծառայության և ժամանակաշրջանի եկեղեցական միջավայրի մասին։ Աշխատության առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նաև հրատարակման ժամանակով․ այն լույս է տեսել 1908 թվականին՝ հայ հասարակական և եկեղեցական կյանքում նշանակալի փոփոխությունների շրջանում, ինչի շնորհիվ հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն որպես առանձին գործիչների կենսագրությունների ժողովածու, այլև որպես իր ժամանակի պատմական իրականությունն արտացոլող աղբյուր։ Հրատարակությունը ներառում է նաև հոգևորականների լուսատիպ պատկերները, որոնք լրացնում են կենսագրական նյութը և գրքին հաղորդում փաստագրական ու պատկերագրական արժեք։ Այն կարող է օգտակար լինել Հայ Առաքելական Եկեղեցու պատմությամբ, հայ հոգևորականության կենսագրություններով, հայ ժողովրդի ազգային-մշակութային ժառանգությամբ և 20-րդ դարասկզբի պատմական իրադարձություններով հետաքրքրվող ընթերցողների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը կարևոր սկզբնաղբյուր է երկու նշանավոր հայ եկեղեցականների կյանքի և գործունեության ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով նրանց պատմական դերի, հոգևոր ժառանգության և ազգային կյանքում ունեցած նշանակության ավելի խորքային ըմբռնմանը։