Գաբրուշ, Զաքարիա

Լեզվաբանություն

Հայոց գրերի ուսուցման և գրաճանաչության սկզբնական հմտությունների ձևավորման նպատակով նախատեսված այս հրատարակությունը պատկանում է հայերեն այբբենական և տարրական ուսումնական գրականության ավանդույթին։ Աշխատության հիմնական նշանակությունը հայոց այբուբենի տառերի ներկայացումն ու դրանց ճանաչման, տարբերակման և գրավոր խոսքի նախնական յուրացման գործընթացին նպաստելն է։ Վերնագրում կիրառված «Այբ ու Բեն» արտահայտությունը հղում է հայոց այբուբենի առաջին երկու տառերին՝ խորհրդանշելով գրաճանաչության սկիզբը և տարրական կրթության հիմքերը, իսկ «հայնակ» և «մաճըռնակ» բնորոշումները մատնանշում են տառերի տարբեր ձևերի կամ գրատեսակների ներկայացման առանձնահատկությունը։ Այս առումով հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես այբբենական ուսուցման օժանդակ նյութ, որի նպատակն է սովորողին ծանոթացնել հայ գրերի տեսքին, դրանց հաջորդականությանը և գրավոր հաղորդակցության հիմքերին։ Հայոց այբուբենը հայ ժողովրդի մշակութային ինքնության հիմնարար բաղադրիչներից է, և դրա ուսուցումը պատմականորեն ունեցել է ոչ միայն լեզվական ու կրթական, այլև ազգային նշանակություն։ Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած գրային համակարգը հնարավորություն է տվել ձևավորելու ինքնուրույն հայ գրականություն, զարգացնելու կրթական ավանդույթները, պահպանելու պատմական հիշողությունը և սերունդներին փոխանցելու հոգևոր ու մշակութային ժառանգությունը։ Հետևաբար հայոց տառերի ուսուցմանն ուղղված նույնիսկ փոքրածավալ ձեռնարկներն ունեցել են կարևոր դեր մայրենի լեզվի տարածման և գրավոր մշակույթի շարունակականության ապահովման գործում։ Աշխատության ուսուցողական արժեքը պայմանավորված է այբուբենի տառային համակարգի ներկայացմամբ և գրաճանաչության առաջին քայլերին աջակցելու նպատակով։ Տառերի ձևերի ճանաչումը, դրանց տարբերակումը և ճիշտ ընկալումը նախադրյալ են ընթերցանության ու գրության հետագա հմտությունների զարգացման համար։ Նման նյութերը կարող էին կիրառվել ինչպես անհատական ուսուցման, այնպես էլ ընտանեկան և դպրոցական կրթության ընթացքում՝ օգնելով սկսնակ սովորողներին յուրացնել հայերեն գրավոր խոսքի նախնական հիմքերը։ Դրանց նշանակությունը հատկապես մեծ էր այն միջավայրերում, որտեղ անհրաժեշտ էր ապահովել հայերենի ուսուցումը, պահպանել մայրենի լեզվի գործածությունը և նոր սերնդին հաղորդակից դարձնել ազգային գրային ավանդույթին։ Պատմական և մշակութային առումով հրատարակությունը հետաքրքիր է 19-րդ դարի առաջին կեսի հայ կրթական և տպագրական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Վիեննան այդ ժամանակաշրջանում ձևավորվող հայ մշակութային ու տպագրական գործունեության կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ զարգանում էին հայերեն գրահրատարակչությունը, լեզվական ուսումնասիրությունները և կրթական գրականության տարածումը։ Հայոց այբուբենի ուսուցմանն ուղղված հրատարակության գոյությունը վկայում է մայրենի լեզվի գրաճանաչության և տարրական կրթության համար նախատեսված մասնագիտացված նյութերի անհրաժեշտության գիտակցման մասին։ Այն նաև արտացոլում է հայ գրավոր մշակույթի տարածման աշխարհագրական ընդլայնումը և սփյուռքահայ կրթական միջավայրերում ազգային լեզվի պահպանման կարևորությունը։ Գրական առանձնահատկությունների տեսանկյունից այս հրատարակությունը պատկանում է գործնական-ուսուցողական գրականության ոլորտին, որտեղ առաջնայինը ոչ թե գեղարվեստական շարադրանքն է, այլ լեզվական նյութի տեսողական և համակարգված ներկայացումը։ Դրա արժեքը պայմանավորված է հայերեն գրերի ուսուցման պատմական եղանակների, տառատեսակների կիրառության և գրաճանաչության մշակույթի ուսումնասիրման հնարավորությամբ։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց լեզվի պատմությամբ, հայ գրի և գրատեսակների զարգացմամբ, մանկավարժությամբ, հայ հին տպագրությամբ և սփյուռքահայ կրթական կյանքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուրային արժեք ունի նաև հայերեն այբբենական ձեռնարկների և տարրական կրթական նյութերի զարգացման ընթացքը ճանաչելու տեսանկյունից՝ ներկայացնելով այն գրավոր մշակութային միջավայրը, որտեղ հայոց այբուբենի ուսուցումը դիտարկվել է որպես ազգային կրթության և լեզվական ինքնության պահպանման հիմնարար պայման։