Гегамян, Самвел Вараздатович

Гегамян, Самвел Вараздатович

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Տնտեսագիտություն

Թուրքիայի ազգային բուրժուազիայի դերը երկրի տնտեսական և հասարակական-քաղաքական կյանքում (1945–1950 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է Թուրքիայի ազգային բուրժուազիայի տնտեսական դիրքերի ամրապնդման, հասարակական ազդեցության աճի և երկրի քաղաքական կյանքում նրա դերի ուսումնասիրությանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ 1945–1950 թվականներին։ Այս ժամանակաշրջանը Թուրքիայի պատմության մեջ առանձնանում էր տնտեսական և հասարակական հարաբերությունների զգալի փոփոխություններով, միակուսակցական կառավարման համակարգի ճգնաժամով, քաղաքական ուժերի վերադասավորմամբ և բազմակուսակցական համակարգի ձևավորման գործընթացով։ Հեղինակը քննում է ազգային բուրժուազիայի ձևավորման պատմական նախադրյալները, նրա տնտեսական հզորացման ընթացքը և այն գործոնները, որոնք նպաստեցին երկրի տնտեսական ու քաղաքական կյանքում այդ դասակարգի ազդեցության ընդլայնմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում առևտրական և արդյունաբերական կապիտալի զարգացմանը, մասնավոր հատվածի դիրքերի ամրապնդմանը, ներքին շուկայի վերահսկողության ընդլայնմանը և ազգային ձեռնարկատիրական շրջանակների աստիճանական վերափոխմանը։ Քննարկվում են նաև պատերազմի տարիներին ձևավորված տնտեսական պայմանների հետևանքները, պետական կարգավորման քաղաքականությունը, պետական և մասնավոր հատվածների փոխհարաբերությունները, արդյունաբերականացման խնդիրները, առևտրի զարգացումը և օտարերկրյա կապիտալի ներգրավման հարցերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ազգային բուրժուազիայի տարբեր շերտերի տնտեսական և քաղաքական շահերի բացահայտումը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ այն միասնական և միատարր հասարակական ուժ չէր. խոշոր առևտրական, արդյունաբերական և մանր ձեռնարկատիրական շրջանակներն ունեին տարբեր նպատակներ ու հաճախ հակասական դիրքորոշումներ պետական տնտեսական քաղաքականության, մասնավոր սեփականության պաշտպանության և երկրի զարգացման ուղիների վերաբերյալ։ Զգալի տեղ է հատկացվում ազգային բուրժուազիայի հարաբերություններին բանվոր դասակարգի, գյուղացիության, խոշոր հողատերերի, քաղաքային միջին խավերի և պետական բյուրոկրատիայի հետ։ Լուսաբանվում են ագրարային հարցի, աշխատանքային հարաբերությունների, գյուղատնտեսական արտադրության, հարկային քաղաքականության և տնտեսական անհավասարությունների շուրջ ձևավորված հակասությունները, ինչպես նաև այն ուղիները, որոնց միջոցով տնտեսական վերնախավը ձգտում էր ամրապնդել իր դիրքերը պետական կառավարման համակարգում։ Առանձին ուշադրության է արժանանում պետական կապիտալիզմի և մասնավոր ձեռնարկատիրության փոխհարաբերությունը, քանի որ ազգային բուրժուազիայի աճող ազդեցությունն ուղեկցվում էր պետական տնտեսական միջամտության սահմանների վերանայման և մասնավոր կապիտալի համար առավել լայն հնարավորություններ ստեղծելու պահանջներով։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև Թուրքիայի ազգային բուրժուազիայի վերաբերմունքի փոփոխությանը արևմտյան երկրների հետ տնտեսական համագործակցության և օտարերկրյա կապիտալի ներգրավման հարցում՝ բացահայտելով ազգային տնտեսական ինքնուրույնության ձգտումների և արտաքին տնտեսական կապերի ընդլայնման միջև առկա հակասությունները։ Հետազոտության առանցքային թեմաներից է 1945 թվականից հետո Թուրքիայի քաղաքական համակարգի վերափոխումը, երբ միակուսակցական կառավարման ճգնաժամը և հասարակական տարբեր խմբերի շահերի բախումը նպաստեցին բազմակուսակցական քաղաքական կյանքի ձևավորմանը։ Քննարկվում է ազգային բուրժուազիայի մասնակցությունը նոր քաղաքական ուժերի ձևավորմանը, նրա հարաբերությունները Ժողովրդահանրապետական կուսակցության և Դեմոկրատական կուսակցության հետ, ինչպես նաև խոշոր մասնավոր կապիտալի շահերի արտահայտումը քաղաքական պայքարում։ Հատուկ նշանակություն ունի 1948 թվականի արդյունաբերական համագումարի և 1950 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների դիտարկումը, որոնց միջոցով բացահայտվում են տնտեսական վերնախավի քաղաքական պահանջները, պետական կառավարման համակարգի փոփոխության նախադրյալներն ու մասնավոր ձեռնարկատիրական շրջանակների ազդեցության մեծացումը։ 1950 թվականի ընտրություններում Դեմոկրատական կուսակցության հաղթանակը ներկայացվում է որպես հետպատերազմյան Թուրքիայի քաղաքական զարգացման կարևոր հանգրվան, որը խորհրդանշեց երկար տարիներ իշխանության ղեկին գտնվող Ժողովրդահանրապետական կուսակցության դիրքերի թուլացումը և խոշոր բուրժուազիայի քաղաքական ազդեցության ընդլայնումը։ Աշխատանքի պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ տնտեսական զարգացումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արտադրական հարաբերությունների և կապիտալի կուտակման գործընթաց, այլև որպես հասարակական կառուցվածքի, դասակարգային հարաբերությունների և քաղաքական իշխանության վերափոխման կարևոր գործոն։ Հեղինակը համադրում է տնտեսական և քաղաքական իրադարձությունները՝ բացահայտելով ազգային բուրժուազիայի երկակի բնույթը. մի կողմից՝ նրա գործունեությունը նպաստում էր մասնավոր ձեռնարկատիրության, արդյունաբերության և ազգային տնտեսության զարգացմանը, մյուս կողմից՝ սեփական դասակարգային շահերի պաշտպանության նպատակով սահմանափակում էր հասարակական այլ խմբերի ազդեցությունը և ձգտում վերահսկողություն հաստատել տնտեսական ու քաղաքական գործընթացների նկատմամբ։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հետպատերազմյան Թուրքիայի արդիականացման, կապիտալիստական հարաբերությունների զարգացման, ազգային տնտեսական վերնախավի ձևավորման և բազմակուսակցական քաղաքական համակարգի հաստատման պատմական գործընթացները հասկանալու համար։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրություն է Թուրքիայի նորագույն պատմությամբ, Մերձավոր Արևելքի տնտեսական և հասարակական զարգացումներով, քաղաքական համակարգերի վերափոխմամբ, բուրժուազիայի պատմությամբ և պետական ու մասնավոր կապիտալի փոխհարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողների, պատմաբանների, արևելագետների և հասարակական գիտությունների մասնագետների համար։

Թարմացվել է՝ 2026-11-20
Թուրքիայի ազգային բուրժուազիայի դերը երկրի տնտեսական և հասարակական-քաղաքական կյանքում (1945–1950 թթ.)

Անվճար

Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Տեսնել ավելին Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Տեսնել ավելին Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Տեսնել ավելին Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Տեսնել ավելին Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Տեսնել ավելին