Гегамян, Самвел Вараздатович

Гегамян, Самвел Вараздатович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Economics

Թուրքիայի ազգային բուրժուազիայի դերը երկրի տնտեսական և հասարակական-քաղաքական կյանքում (1945–1950 թթ.)

Աշխատությունը նվիրված է Թուրքիայի ազգային բուրժուազիայի տնտեսական դիրքերի ամրապնդման, հասարակական ազդեցության աճի և երկրի քաղաքական կյանքում նրա դերի ուսումնասիրությանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ 1945–1950 թվականներին։ Այս ժամանակաշրջանը Թուրքիայի պատմության մեջ առանձնանում էր տնտեսական և հասարակական հարաբերությունների զգալի փոփոխություններով, միակուսակցական կառավարման համակարգի ճգնաժամով, քաղաքական ուժերի վերադասավորմամբ և բազմակուսակցական համակարգի ձևավորման գործընթացով։ Հեղինակը քննում է ազգային բուրժուազիայի ձևավորման պատմական նախադրյալները, նրա տնտեսական հզորացման ընթացքը և այն գործոնները, որոնք նպաստեցին երկրի տնտեսական ու քաղաքական կյանքում այդ դասակարգի ազդեցության ընդլայնմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում առևտրական և արդյունաբերական կապիտալի զարգացմանը, մասնավոր հատվածի դիրքերի ամրապնդմանը, ներքին շուկայի վերահսկողության ընդլայնմանը և ազգային ձեռնարկատիրական շրջանակների աստիճանական վերափոխմանը։ Քննարկվում են նաև պատերազմի տարիներին ձևավորված տնտեսական պայմանների հետևանքները, պետական կարգավորման քաղաքականությունը, պետական և մասնավոր հատվածների փոխհարաբերությունները, արդյունաբերականացման խնդիրները, առևտրի զարգացումը և օտարերկրյա կապիտալի ներգրավման հարցերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ազգային բուրժուազիայի տարբեր շերտերի տնտեսական և քաղաքական շահերի բացահայտումը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ այն միասնական և միատարր հասարակական ուժ չէր. խոշոր առևտրական, արդյունաբերական և մանր ձեռնարկատիրական շրջանակներն ունեին տարբեր նպատակներ ու հաճախ հակասական դիրքորոշումներ պետական տնտեսական քաղաքականության, մասնավոր սեփականության պաշտպանության և երկրի զարգացման ուղիների վերաբերյալ։ Զգալի տեղ է հատկացվում ազգային բուրժուազիայի հարաբերություններին բանվոր դասակարգի, գյուղացիության, խոշոր հողատերերի, քաղաքային միջին խավերի և պետական բյուրոկրատիայի հետ։ Լուսաբանվում են ագրարային հարցի, աշխատանքային հարաբերությունների, գյուղատնտեսական արտադրության, հարկային քաղաքականության և տնտեսական անհավասարությունների շուրջ ձևավորված հակասությունները, ինչպես նաև այն ուղիները, որոնց միջոցով տնտեսական վերնախավը ձգտում էր ամրապնդել իր դիրքերը պետական կառավարման համակարգում։ Առանձին ուշադրության է արժանանում պետական կապիտալիզմի և մասնավոր ձեռնարկատիրության փոխհարաբերությունը, քանի որ ազգային բուրժուազիայի աճող ազդեցությունն ուղեկցվում էր պետական տնտեսական միջամտության սահմանների վերանայման և մասնավոր կապիտալի համար առավել լայն հնարավորություններ ստեղծելու պահանջներով։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև Թուրքիայի ազգային բուրժուազիայի վերաբերմունքի փոփոխությանը արևմտյան երկրների հետ տնտեսական համագործակցության և օտարերկրյա կապիտալի ներգրավման հարցում՝ բացահայտելով ազգային տնտեսական ինքնուրույնության ձգտումների և արտաքին տնտեսական կապերի ընդլայնման միջև առկա հակասությունները։ Հետազոտության առանցքային թեմաներից է 1945 թվականից հետո Թուրքիայի քաղաքական համակարգի վերափոխումը, երբ միակուսակցական կառավարման ճգնաժամը և հասարակական տարբեր խմբերի շահերի բախումը նպաստեցին բազմակուսակցական քաղաքական կյանքի ձևավորմանը։ Քննարկվում է ազգային բուրժուազիայի մասնակցությունը նոր քաղաքական ուժերի ձևավորմանը, նրա հարաբերությունները Ժողովրդահանրապետական կուսակցության և Դեմոկրատական կուսակցության հետ, ինչպես նաև խոշոր մասնավոր կապիտալի շահերի արտահայտումը քաղաքական պայքարում։ Հատուկ նշանակություն ունի 1948 թվականի արդյունաբերական համագումարի և 1950 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների դիտարկումը, որոնց միջոցով բացահայտվում են տնտեսական վերնախավի քաղաքական պահանջները, պետական կառավարման համակարգի փոփոխության նախադրյալներն ու մասնավոր ձեռնարկատիրական շրջանակների ազդեցության մեծացումը։ 1950 թվականի ընտրություններում Դեմոկրատական կուսակցության հաղթանակը ներկայացվում է որպես հետպատերազմյան Թուրքիայի քաղաքական զարգացման կարևոր հանգրվան, որը խորհրդանշեց երկար տարիներ իշխանության ղեկին գտնվող Ժողովրդահանրապետական կուսակցության դիրքերի թուլացումը և խոշոր բուրժուազիայի քաղաքական ազդեցության ընդլայնումը։ Աշխատանքի պատմագիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ տնտեսական զարգացումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արտադրական հարաբերությունների և կապիտալի կուտակման գործընթաց, այլև որպես հասարակական կառուցվածքի, դասակարգային հարաբերությունների և քաղաքական իշխանության վերափոխման կարևոր գործոն։ Հեղինակը համադրում է տնտեսական և քաղաքական իրադարձությունները՝ բացահայտելով ազգային բուրժուազիայի երկակի բնույթը. մի կողմից՝ նրա գործունեությունը նպաստում էր մասնավոր ձեռնարկատիրության, արդյունաբերության և ազգային տնտեսության զարգացմանը, մյուս կողմից՝ սեփական դասակարգային շահերի պաշտպանության նպատակով սահմանափակում էր հասարակական այլ խմբերի ազդեցությունը և ձգտում վերահսկողություն հաստատել տնտեսական ու քաղաքական գործընթացների նկատմամբ։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հետպատերազմյան Թուրքիայի արդիականացման, կապիտալիստական հարաբերությունների զարգացման, ազգային տնտեսական վերնախավի ձևավորման և բազմակուսակցական քաղաքական համակարգի հաստատման պատմական գործընթացները հասկանալու համար։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրություն է Թուրքիայի նորագույն պատմությամբ, Մերձավոր Արևելքի տնտեսական և հասարակական զարգացումներով, քաղաքական համակարգերի վերափոխմամբ, բուրժուազիայի պատմությամբ և պետական ու մասնավոր կապիտալի փոխհարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողների, պատմաբանների, արևելագետների և հասարակական գիտությունների մասնագետների համար։

Updated: 2026-11-20
Թուրքիայի ազգային բուրժուազիայի դերը երկրի տնտեսական և հասարակական-քաղաքական կյանքում (1945–1950 թթ.)

Free

Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more