Ղարիբյան, Իգիթ Գարեգինի

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Թանահատ-Գլաձոր պատմամշակութային համալիրին՝ դրա տեղադրությանը, հնագիտական պեղումների արդյունքներին և տարածքում պահպանված վիմագիր արձանագրությունների ուսումնասիրությանը։ Նյութը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել միջնադարյան Հայաստանի կարևոր հոգևոր և մշակութային կենտրոններից մեկի պատմական զարգացման, կառուցապատման և հասարակական նշանակության մասին։ Հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերված ճարտարապետական մնացորդները, շինարարական տարրերը, կենցաղային նյութերը և այլ գտածոները կարևոր աղբյուր են բնակավայրի ու վանական համալիրի գործունեության տարբեր փուլերը վերականգնելու համար։ Հատկապես արժեքավոր են վիմագիր արձանագրությունները, որոնք պատմական տեղեկություններ են հաղորդում կառույցների հիմնադրման, վերանորոգման, նվիրատվությունների, հողային սեփականության և տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական հարաբերությունների վերաբերյալ։ Դրանք միաժամանակ կարևոր սկզբնաղբյուր են միջնադարյան հայոց լեզվի, անձնանունների, տեղանունների և գրային մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Աշխատության մեջ համալիրի տեղադրության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու դրա ընտրության աշխարհագրական և պատմական պայմանները, ինչպես նաև կապը շրջակա բնակավայրերի և տարածաշրջանի այլ մշակութային կենտրոնների հետ։ Պեղումների և վիմագրական նյութերի համադրումը թույլ է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հուշարձանի կառուցապատման ժամանակագրության, գործառույթի և պատմական նշանակության մասին։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է նաև հուշարձանի մշակութային ժառանգության պահպանության խնդիրը, քանի որ նման համալիրները ոչ միայն հնագիտական արժեք ունեն, այլև հանդիսանում են Հայաստանի միջնադարյան հոգևոր, կրթական և մշակութային կյանքի կարևոր վկայություններ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել պատմաբանների, հնագետների, ճարտարապետության պատմությամբ և վիմագրությամբ զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև հայկական միջնադարյան մշակույթի ուսումնասիրողների համար։