Հաննա, Հովհաննես

Պատմություն

Սույն աշխատությունը նվիրված է քրիստոնեական աշխարհի կարևորագույն հոգևոր կենտրոններից մեկի՝ Երուսաղեմի պատմությանը, ինչպես նաև այն սրբավայրերի նկարագրությանն ու պատմական նշանակությանը, որոնք կապված են մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի երկրային կյանքի, քարոզչության, չարչարանքների, խաչելության և հարության հետ։ Այն ներկայացնում է Երուսաղեմը ոչ միայն որպես պատմական և աշխարհագրական քաղաք, այլև որպես քրիստոնեական հավատքի, աստվածաշնչյան հիշողության և հոգևոր ժառանգության բացառիկ կենտրոն։ Աշխատության հիմնական թեմատիկ առանցքը սուրբ քաղաքի պատմությունն է, նրա կրոնական նշանակությունը և այն վայրերի հիշատակությունը, որոնք քրիստոնեական ավանդության մեջ հայտնի են որպես Տիրոջ տնօրինական սրբավայրեր։ Քրիստոնեական ընկալմամբ Երուսաղեմը առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում փրկագործության պատմության մեջ, քանի որ այստեղ են տեղի ունեցել Ավետարանի կարևորագույն իրադարձությունները՝ կապված Հիսուս Քրիստոսի վերջին օրերի, խաչելության, թաղման և հարության հետ։ Հետևաբար քաղաքի պատմության ներկայացումը միաժամանակ դառնում է քրիստոնեական հավատի հիմնարար իրադարձությունների, դրանց հետ կապված սրբազան վայրերի և եկեղեցական հիշողության ուսումնասիրություն։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է Երուսաղեմի սրբավայրերի ճանաչումը՝ որպես հավատացյալների հոգևոր կյանքի, աղոթքի և ուխտագնացության նշանակալի կենտրոնների։ Տիրոջ տնօրինական վայրերը քրիստոնեական ավանդության մեջ ընկալվում են որպես այն տարածքները, որտեղ տեղի են ունեցել մարդկության փրկության համար վճռորոշ նշանակություն ունեցող իրադարձությունները։ Դրանց հիշատակությունը սերունդներին փոխանցում է Ավետարանի պատմական հիշողությունը և հնարավորություն տալիս հավատացյալին ավելի խորությամբ ընկալելու Քրիստոսի երկրային առաքելության խորհուրդը։ Երուսաղեմի սրբավայրերի նկատմամբ քրիստոնյաների վերաբերմունքը դարերի ընթացքում ձևավորել է ուխտագնացության հարուստ ավանդույթ, որի շրջանակում սուրբ քաղաք այցելելը դիտվել է որպես հոգևոր վերանորոգման, հավատքի ամրապնդման և աստվածաշնչյան իրադարձությունների հետ խորհրդանշական հաղորդակցության միջոց։ Գրքի գաղափարական նշանակությունը պայմանավորված է պատմական հիշողության և կրոնական հավատքի փոխկապակցված ներկայացմամբ։ Այն ընթերցողին ուղղորդում է ճանաչելու քրիստոնեության սրբազան աշխարհագրությունը, հասկանալու Երուսաղեմի առանձնահատուկ դիրքը քրիստոնեական քաղաքակրթության մեջ և գնահատելու այն վայրերի նշանակությունը, որոնք դարեր շարունակ պահպանել են իրենց հոգևոր հեղինակությունը։ Աշխատության մեջ արտահայտված աշխարհայացքային առանցքը սրբավայրերի նկատմամբ ակնածանքն է, քրիստոնեական ավանդության պահպանումը և հավատացյալ սերունդների միջև հոգևոր ժառանգության շարունակական փոխանցումը։ Պատմական և կրոնագիտական տեսանկյունից Երուսաղեմը բազմաշերտ նշանակություն ունեցող քաղաք է։ Այն սուրբ է ոչ միայն քրիստոնյաների, այլև հուդայականության և իսլամի հետևորդների համար, սակայն քրիստոնեական ինքնության մեջ նրա բացառիկ դերը պայմանավորված է հատկապես Հիսուս Քրիստոսի կյանքի վերջին իրադարձությունների հետ ունեցած կապով։ Քաղաքի պատմական տարածքում ձևավորված սրբավայրերը դարձել են քրիստոնեական աշխարհի ամենակարևոր ուխտատեղիներից մի քանիսը՝ պահպանելով դարավոր պաշտամունքային, ճարտարապետական և մշակութային ավանդույթներ։ Այս առումով աշխատությունը կարևոր է նաև սուրբ աշխարհագրության ուսումնասիրության համար, քանի որ ներկայացնում է այն հոգևոր տարածքը, որտեղ պատմությունն ու կրոնական ավանդությունը միահյուսվում են։ Գրքի գրական և ճանաչողական առանձնահատկությունը պայմանավորված է պատմական տեղեկությունների ու կրոնական բովանդակության համադրությամբ։ Նման բնույթի երկերին հատուկ է սրբավայրերի նկատմամբ ակնածալից վերաբերմունքը, պատմական իրադարձությունների աստվածաշնչյան մեկնաբանությունը և ընթերցողին հոգևոր գիտելիքներ փոխանցելու նպատակը։ Ներկայացման այս եղանակը կրոնական պատմագրությանը հաղորդում է միաժամանակ ճանաչողական, դաստիարակչական և նվիրական բնույթ։ Աշխատությունը կարող էր ծառայել որպես Երուսաղեմի և քրիստոնեական սրբավայրերի մասին գիտելիքների տարածման միջոց՝ հատկապես այն ընթերցողների համար, որոնք հնարավորություն չունեին անձամբ այցելելու սուրբ քաղաք և ծանոթանալու նրա պատմական ու կրոնական հուշարձաններին։ Հայ իրականության մեջ Երուսաղեմի նկատմամբ հետաքրքրությունն ունի խոր պատմական արմատներ։ Հայ ժողովուրդը դարեր շարունակ սերտ կապեր է պահպանել սուրբ քաղաքի հետ՝ ունենալով այնտեղ հոգևոր ներկայություն, եկեղեցական կառույցներ և ուխտագնացության ավանդույթներ։ Երուսաղեմի հայկական պատրիարքությունը, հայկական թաղամասը և Սուրբ Հարության տաճարում հայոց եկեղեցու պատմական ներկայությունը վկայում են հայերի նշանակալի մասնակցության մասին քաղաքի քրիստոնեական կյանքին։ Հայ ուխտավորների համար Երուսաղեմը եղել է ոչ միայն աստվածաշնչյան հիշատակությունների աշխարհագրական միջավայրը, այլև ազգային-եկեղեցական ինքնության կարևոր բաղադրիչ։ Հետևաբար նման աշխատությունների հրատարակությունն ու տարածումը նպաստել են հայ ընթերցողի հոգևոր կապի ամրապնդմանը Երուսաղեմի և քրիստոնեական սրբավայրերի հետ։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի նաև Կոստանդնուպոլսի հայկական գրահրատարակչության պատմության մեջ։ Մայր Դպրատան տպարանում լույս տեսած այս գիրքը վկայում է հայերեն կրոնական գրականության տարածման և սրբավայրերի պատմության նկատմամբ հայ ընթերցողական հետաքրքրության մասին։ Կոստանդնուպոլիսը հայ մշակութային ու տպագրական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ հրատարակվում էին եկեղեցական, պատմական, կրթական և հոգևոր նշանակության բազմաթիվ աշխատություններ։ Այս հրատարակությունը պատկանում է այն գրական ժառանգությանը, որի միջոցով հայերենով հասանելի են դարձել քրիստոնեական պատմության և սրբազան աշխարհագրության վերաբերյալ գիտելիքները։ Ընթերցողական արժեքը բազմակողմանի է․ այն կարևոր է քրիստոնեական պատմությամբ, Երուսաղեմի սրբավայրերով, ուխտագնացության ավանդույթներով և հայ եկեղեցու պատմական ժառանգությամբ հետաքրքրվողների համար։ Միաժամանակ այն կարող է օգտակար լինել կրոնագիտության, հայագիտության, եկեղեցական պատմության և հայկական տպագրության պատմության ուսումնասիրողներին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու Երուսաղեմի տեղը քրիստոնեական հոգևոր աշխարհում և հասկանալու, թե ինչպես են սուրբ վայրերի պատմական հիշողությունն ու դրանց շուրջ ձևավորված ավանդույթները նպաստել հավատքի և մշակութային ինքնության պահպանմանը։ Իր կրոնական, պատմական և ճանաչողական նշանակությամբ այն հայ հին տպագիր գրականության արժեքավոր նմուշ է, որն արտացոլում է հայ ժողովրդի հարատև հետաքրքրությունը քրիստոնեական սրբավայրերի, աստվածաշնչյան պատմության և Երուսաղեմի հոգևոր ժառանգության նկատմամբ։