Հայրապետյան, Միքայել

Հայրապետյան, Միքայել

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Culture

Քաղաքակրթական ընտրության խնդիրը հայ մշակույթում

Աշխատությունը նվիրված է հայ մշակույթի պատմության և զարգացման ընթացքում քաղաքակրթական ընտրության հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով հայկական ինքնության ձևավորման, տարբեր քաղաքակրթությունների հետ փոխհարաբերությունների, մշակութային ազդեցությունների յուրացման և ազգային արժեքների պահպանման հարցերին։ Քաղաքակրթական ընտրությունը ներկայացվում է որպես պատմականորեն ձևավորվող բարդ գործընթաց, որի ընթացքում ժողովուրդը որոշում է իր զարգացման գաղափարական, մշակութային, հոգևոր և հասարակական կողմնորոշումները՝ միաժամանակ արձագանքելով արտաքին աշխարհից եկող ազդեցություններին և պահպանելով սեփական ինքնատիպությունը։ Հայ մշակույթի պատմությունը դիտարկվում է տարբեր քաղաքակրթական համակարգերի, մշակութային ավանդույթների և աշխարհայացքային ուղղությունների փոխազդեցության համատեքստում՝ կարևորելով Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը՝ Արևելքի և Արևմուտքի պատմական ու մշակութային տարածքների հատման սահմանագծում։ Այս դիրքը դարեր շարունակ պայմանավորել է հայկական մշակույթի բազմաշերտ զարգացումը, տարբեր ժողովուրդների ու քաղաքակրթությունների հետ շփումները, ինչպես նաև արտաքին ազդեցությունների ընտրողական յուրացման անհրաժեշտությունը։ Աշխատության առանցքային հարցադրումներից է այն, թե ինչպես է հայ ժողովուրդը տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում համադրել սեփական ավանդույթները նոր գաղափարների, արժեքային համակարգերի և մշակութային ձեռքբերումների հետ՝ պահպանելով ազգային ինքնության շարունակականությունը։ Այս տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունեն քրիստոնեության ընդունումը, հայկական գրերի ստեղծումը, ազգային կրթական ու գիտական ավանդույթների զարգացումը, եվրոպական լուսավորական գաղափարների տարածումը և արդիականացման գործընթացները։ Հայ մշակույթի քաղաքակրթական կողմնորոշումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են կրոնը, լեզուն, պատմական հիշողությունը, գրականությունը, արվեստը, փիլիսոփայական միտքը և հասարակական ինստիտուտները մասնակցել ազգային ինքնագիտակցության ձևավորմանն ու պահպանմանը։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի Արևելքի և Արևմուտքի մշակութային հարաբերակցության խնդիրը, քանի որ հայ մշակույթը պատմականորեն ձևավորվել է այդ երկու աշխարհների հետ շարունակական շփումների պայմաններում։ Այդ հարաբերակցությունը չի սահմանափակվում միայն արտաքին ազդեցությունների ընդունմամբ կամ մերժմամբ, այլ ենթադրում է դրանց քննադատական ընկալում, ընտրություն և ազգային մշակութային միջավայրին համապատասխան վերափոխում։ Աշխատության գաղափարական նշանակությունը կապված է նաև ավանդույթի և նորարարության, ազգային ինքնատիպության և համամարդկային արժեքների, պատմական ժառանգության և ժամանակակից զարգացման միջև հավասարակշռության որոնման հետ։ Քաղաքակրթական ընտրությունը դիտարկվում է ոչ թե որպես մեկանգամյա պատմական որոշում, այլ որպես շարունակական գործընթաց, որի ընթացքում հասարակությունը վերագնահատում է իր անցյալը, ներկայի խնդիրները և ապագայի զարգացման հնարավորությունները։ Այս առումով կարևոր են նաև ազգային ինքնության պահպանման պայմաններում արդիականացման ուղիների, մշակութային ինքնուրույնության, հասարակական գիտակցության փոփոխությունների և համաշխարհային քաղաքակրթական գործընթացներին մասնակցության հարցերը։ Գրական և գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է մշակութաբանական, փիլիսոփայական և պատմահասարակական ուսումնասիրությունների շրջանակին, որտեղ ազգային մշակույթի զարգացումը դիտարկվում է լայն քաղաքակրթական համատեքստում։ Այն հնարավորություն է տալիս մշակույթը հասկանալու ոչ միայն որպես պատմական ժառանգության ամբողջություն, այլև որպես կենդանի համակարգ, որն անընդհատ փոխազդում է արտաքին միջավայրի հետ, վերափոխվում և ստեղծում սեփական զարգացման նոր հնարավորություններ։ Հատուկ նշանակություն ունի թեմայի արդիականությունը 21-րդ դարասկզբի հայ հասարակական մտքի համար, երբ անկախ պետականության պայմաններում նոր կարևորություն էին ստացել ազգային ինքնության, մշակութային կողմնորոշման, եվրոպական և համաշխարհային արժեքային համակարգերի հետ հարաբերությունների, ինչպես նաև գլոբալացման պայմաններում ազգային առանձնահատկությունների պահպանման խնդիրները։ Աշխատությունը նպաստում է հայ մշակույթի պատմական ընթացքի ավելի ամբողջական ընկալմանը՝ ընդգծելով, որ քաղաքակրթական կողմնորոշումների ընտրությունը սերտորեն կապված է ազգային ինքնագիտակցության, պետականության, մշակութային ինքնուրույնության և հասարակական զարգացման հեռանկարների հետ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայագիտության, մշակութաբանության, քաղաքակրթությունների պատմության, փիլիսոփայության և հասարակական մտքի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար, ինչպես նաև այն ընթերցողների, որոնք ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել հայ մշակույթի տեղն ու դերը համաշխարհային քաղաքակրթական գործընթացներում, ազգային ինքնության ձևավորման պատմական նախադրյալները և ժամանակակից զարգացման գաղափարական հիմնախնդիրները։

Updated: 2026-11-17
Քաղաքակրթական ընտրության խնդիրը հայ մշակույթում

Free

Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Read more Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Read more Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Read more Հրանտ Մաթևոսյան Հրանտ Մաթևոսյան 1935 թ․ – 2002 թ․ Հրանտ Մաթևոսյանը համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի մեծագույն վարպետներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում խորությամբ ներկայացված են գյուղական կյանքը, մարդկային հարաբերությունները և ազգային մտածողությունը։Հրանտ Մաթևոսյանը հայ արձակի ամենամեծ վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական աշխարհի, մարդու և բնության փոխհարաբերությունը։ Նա հայտնի է իր խորը հոգեբանական դիտարկումներով և յուրահատուկ լեզվով։ Նրա գործերը հաճախ ներկայացնում են մարդու ներքին պայքարը և ազգային մտածողությունը։ Մաթևոսյանի հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը» և բազմաթիվ պատմվածքներ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից գրականության վրա։ Նրա լեզուն պատկերավոր և փիլիսոփայական է։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս ուսումնասիրվում են։ Նա համարվում է 20-րդ դարի հայ արձակի հիմնասյուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book4 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more