Հայրապետյան, Միքայել

Հայրապետյան, Միքայել

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

Culture

Քաղաքակրթական ընտրության խնդիրը հայ մշակույթում

Աշխատությունը նվիրված է հայ մշակույթի պատմության և զարգացման ընթացքում քաղաքակրթական ընտրության հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով հայկական ինքնության ձևավորման, տարբեր քաղաքակրթությունների հետ փոխհարաբերությունների, մշակութային ազդեցությունների յուրացման և ազգային արժեքների պահպանման հարցերին։ Քաղաքակրթական ընտրությունը ներկայացվում է որպես պատմականորեն ձևավորվող բարդ գործընթաց, որի ընթացքում ժողովուրդը որոշում է իր զարգացման գաղափարական, մշակութային, հոգևոր և հասարակական կողմնորոշումները՝ միաժամանակ արձագանքելով արտաքին աշխարհից եկող ազդեցություններին և պահպանելով սեփական ինքնատիպությունը։ Հայ մշակույթի պատմությունը դիտարկվում է տարբեր քաղաքակրթական համակարգերի, մշակութային ավանդույթների և աշխարհայացքային ուղղությունների փոխազդեցության համատեքստում՝ կարևորելով Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը՝ Արևելքի և Արևմուտքի պատմական ու մշակութային տարածքների հատման սահմանագծում։ Այս դիրքը դարեր շարունակ պայմանավորել է հայկական մշակույթի բազմաշերտ զարգացումը, տարբեր ժողովուրդների ու քաղաքակրթությունների հետ շփումները, ինչպես նաև արտաքին ազդեցությունների ընտրողական յուրացման անհրաժեշտությունը։ Աշխատության առանցքային հարցադրումներից է այն, թե ինչպես է հայ ժողովուրդը տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում համադրել սեփական ավանդույթները նոր գաղափարների, արժեքային համակարգերի և մշակութային ձեռքբերումների հետ՝ պահպանելով ազգային ինքնության շարունակականությունը։ Այս տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունեն քրիստոնեության ընդունումը, հայկական գրերի ստեղծումը, ազգային կրթական ու գիտական ավանդույթների զարգացումը, եվրոպական լուսավորական գաղափարների տարածումը և արդիականացման գործընթացները։ Հայ մշակույթի քաղաքակրթական կողմնորոշումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են կրոնը, լեզուն, պատմական հիշողությունը, գրականությունը, արվեստը, փիլիսոփայական միտքը և հասարակական ինստիտուտները մասնակցել ազգային ինքնագիտակցության ձևավորմանն ու պահպանմանը։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի Արևելքի և Արևմուտքի մշակութային հարաբերակցության խնդիրը, քանի որ հայ մշակույթը պատմականորեն ձևավորվել է այդ երկու աշխարհների հետ շարունակական շփումների պայմաններում։ Այդ հարաբերակցությունը չի սահմանափակվում միայն արտաքին ազդեցությունների ընդունմամբ կամ մերժմամբ, այլ ենթադրում է դրանց քննադատական ընկալում, ընտրություն և ազգային մշակութային միջավայրին համապատասխան վերափոխում։ Աշխատության գաղափարական նշանակությունը կապված է նաև ավանդույթի և նորարարության, ազգային ինքնատիպության և համամարդկային արժեքների, պատմական ժառանգության և ժամանակակից զարգացման միջև հավասարակշռության որոնման հետ։ Քաղաքակրթական ընտրությունը դիտարկվում է ոչ թե որպես մեկանգամյա պատմական որոշում, այլ որպես շարունակական գործընթաց, որի ընթացքում հասարակությունը վերագնահատում է իր անցյալը, ներկայի խնդիրները և ապագայի զարգացման հնարավորությունները։ Այս առումով կարևոր են նաև ազգային ինքնության պահպանման պայմաններում արդիականացման ուղիների, մշակութային ինքնուրույնության, հասարակական գիտակցության փոփոխությունների և համաշխարհային քաղաքակրթական գործընթացներին մասնակցության հարցերը։ Գրական և գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է մշակութաբանական, փիլիսոփայական և պատմահասարակական ուսումնասիրությունների շրջանակին, որտեղ ազգային մշակույթի զարգացումը դիտարկվում է լայն քաղաքակրթական համատեքստում։ Այն հնարավորություն է տալիս մշակույթը հասկանալու ոչ միայն որպես պատմական ժառանգության ամբողջություն, այլև որպես կենդանի համակարգ, որն անընդհատ փոխազդում է արտաքին միջավայրի հետ, վերափոխվում և ստեղծում սեփական զարգացման նոր հնարավորություններ։ Հատուկ նշանակություն ունի թեմայի արդիականությունը 21-րդ դարասկզբի հայ հասարակական մտքի համար, երբ անկախ պետականության պայմաններում նոր կարևորություն էին ստացել ազգային ինքնության, մշակութային կողմնորոշման, եվրոպական և համաշխարհային արժեքային համակարգերի հետ հարաբերությունների, ինչպես նաև գլոբալացման պայմաններում ազգային առանձնահատկությունների պահպանման խնդիրները։ Աշխատությունը նպաստում է հայ մշակույթի պատմական ընթացքի ավելի ամբողջական ընկալմանը՝ ընդգծելով, որ քաղաքակրթական կողմնորոշումների ընտրությունը սերտորեն կապված է ազգային ինքնագիտակցության, պետականության, մշակութային ինքնուրույնության և հասարակական զարգացման հեռանկարների հետ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայագիտության, մշակութաբանության, քաղաքակրթությունների պատմության, փիլիսոփայության և հասարակական մտքի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար, ինչպես նաև այն ընթերցողների, որոնք ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել հայ մշակույթի տեղն ու դերը համաշխարհային քաղաքակրթական գործընթացներում, ազգային ինքնության ձևավորման պատմական նախադրյալները և ժամանակակից զարգացման գաղափարական հիմնախնդիրները։

Updated: 2026-11-17
Քաղաքակրթական ընտրության խնդիրը հայ մշակույթում

Free

Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Read more Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Read more Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more Մխիթար Գոշ Մխիթար Գոշ 1130 թ․ – 1213 թ․ Մխիթար Գոշ միջնադարյան հայ մեծ մտածող, իրավագետ, առակագիր, մանկավարժ և հասարակական գործիչ էր, որը ապրել է XII–XIII դարերում։ Նա հայտնի է որպես հայ իրավագիտության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից մեկը։ Նրա ամենահայտնի աշխատությունը «Դատաստանագիրքն» է, որը համարվում է հայկական իրավունքի կարևորագույն հուշարձաններից և երկար ժամանակ ծառայել է որպես օրենքների ժողովածու։ Մխիթար Գոշը գրել է նաև բազմաթիվ առակներ, որոնց միջոցով քարոզել է բարություն, արդարություն, իմաստություն և ազնվություն։ Նա մեծ դեր է ունեցել կրթության և մշակույթի զարգացման գործում, հիմնել է դպրոցներ և նպաստել գիտելիքների տարածմանը։ Գոշի ստեղծագործությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայ գրականության, իրավունքի և մանկավարժության պատմության մեջ։ Նրա անունը մինչ օրս համարվում է իմաստության, արդարադատության և ազգային մշակույթի խորհրդանիշ։ menu_book9 Read more