Հովհաննիսյան, Հովհաննես Օնիկի

Փիլիսոփայություն

Այս փիլիսոփայական աշխատությունը նվիրված է վեճի՝ որպես մտավոր հաղորդակցության և գաղափարների փոխանակման առանձնահատուկ եղանակի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպես է վեճը գործում որպես մտքերի, տեսակետների և փաստարկների փոխանակման ձև, ինչ պայմաններում է այն վերածվում արդյունավետ մտավոր երկխոսության և ինչ հանգամանքներում կարող է կորցնել իր ճանաչողական ու կառուցողական նշանակությունը։ Աշխատության շրջանակում վեճը դիտարկվում է ոչ միայն որպես հակադիր կարծիքների բախում, այլև որպես մտածողության ակտիվ գործընթաց, որի ընթացքում մասնակիցները ներկայացնում, հիմնավորում, քննադատում և վերանայում են իրենց դիրքորոշումները։ Փիլիսոփայական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու վեճի կառուցվածքը, դրա հիմնական տարրերը, մասնակիցների դիրքորոշումները, փաստարկման տրամաբանությունը և փոխըմբռնման հասնելու հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում փաստարկի և հակափաստարկի հարաբերությանը, քանի որ մտավոր հաղորդակցության արդյունավետությունը մեծապես կախված է ոչ միայն առաջադրված տեսակետից, այլև այն հիմնավորելու կարողությունից և հակառակ տեսակետի տրամաբանական քննադատությունից։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև բանավեճի և վեճի տարբերություններին՝ ցույց տալով, որ դրանց նպատակները միշտ չէ, որ նույնական են․ որոշ դեպքերում առաջնային է ճշմարտության կամ հիմնավորված եզրակացության որոնումը, իսկ այլ իրավիճակներում վեճը կարող է վերածվել սեփական դիրքորոշումը պաշտպանելու կամ հակառակ կողմին համոզելու միջոցի։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունի տրամաբանական սխալների, մանիպուլյատիվ հնարքների և ոչ կառուցողական հաղորդակցության ձևերի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք կարող են խոչընդոտել ռացիոնալ երկխոսությանը և հեռացնել քննարկումը սկզբնական ճանաչողական նպատակից։ Փիլիսոփայական տեսանկյունից վեճը նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ճշմարտության, գիտելիքի, համոզմունքի, հիմնավորման և երկխոսության փոխհարաբերությունները։ Հակադիր տեսակետների բախման ընթացքում մասնակիցները կարող են ոչ միայն պաշտպանել իրենց սկզբնական դիրքերը, այլև բացահայտել սեփական պատկերացումների թույլ կողմերը, վերանայել որոշ նախադրույթներ և հասնել ավելի հիմնավորված դիրքորոշման։ Այդ պատճառով վեճը կարող է դիտարկվել որպես քննադատական մտածողության և մտավոր ինքնակատարելագործման գործիք։ Աշխատության մեջ կարևոր կարող է լինել նաև հաղորդակցության էթիկական կողմը՝ քննարկելով զրուցակցի նկատմամբ հարգանքի, մտքի ազատ արտահայտման, փաստարկների ազնիվ ներկայացման և դիմացինի դիրքորոշումը ճիշտ ըմբռնելու սկզբունքները։ Նման մոտեցումը վեճը ներկայացնում է որպես փոխադարձ ճանաչողության գործընթաց, որտեղ նպատակը պարտադիր չէ հակառակորդին հաղթելը, այլ կարող է լինել խնդրի առավել խորքային և բազմակողմանի ըմբռնումը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել փիլիսոփաներին, տրամաբանության և փաստարկման տեսության մասնագետներին, հաղորդակցության տեսությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև քննադատական մտածողության, բանավեճի մշակույթի և մտավոր երկխոսության հարցերով հետաքրքրվող ուսանողներին ու ընթերցողներին։ Այն հատկապես օգտակար է վեճի բնույթը որպես ճանաչողական և հաղորդակցական երևույթ հասկանալու, արդյունավետ փաստարկման սկզբունքները բացահայտելու և կառուցողական մտավոր հաղորդակցության փիլիսոփայական հիմքերը ուսումնասիրելու համար։