Իվանյան, Գոհար Անաստասի

Economics

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ճարտարապետաշինարարական կրթության որակի կառավարման համակարգի ուսումնասիրությանը և դրա կատարելագործման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել, թե ինչ գործոններ են պայմանավորում ճարտարապետության և շինարարության ոլորտում մասնագիտական կրթության որակը, ինչպես կարելի է կատարելագործել կրթական ծրագրերի բովանդակությունը, դասավանդման մեթոդները, ուսանողների գնահատման համակարգը, նյութատեխնիկական բազան և բուհ-աշխատաշուկա կապը։ Այս ոլորտի կրթության առանձնահատկությունն այն է, որ մասնագետից պահանջվում է տեսական գիտելիքների և գործնական հմտությունների համադրություն․ ապագա ճարտարապետը կամ շինարարական ոլորտի մասնագետը պետք է կարողանա ոչ միայն յուրացնել մասնագիտական գիտելիքներ, այլև դրանք կիրառել նախագծման, հաշվարկների, շինարարական գործընթացների, թվային մոդելավորման և իրական մասնագիտական խնդիրների լուծման ժամանակ։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել կրթության որակի կառավարման ամբողջական համակարգը՝ սկսած կրթական ծրագրերի մշակման և հաստատման փուլից մինչև ուսուցման արդյունքների գնահատում և շրջանավարտների հետագա մասնագիտական գործունեության վերլուծություն։ Կարևոր ուղղություն է կրթական ծրագրերի համապատասխանեցումը աշխատաշուկայի պահանջներին։ ՀՀ օրենսդրական շրջանակն էլ նախատեսում է, որ բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները կրթական ծրագրերը մշակելիս հաշվի առնեն համապատասխան գործատուների մասնակցությունն ու առաջարկությունները, ինչը հատկապես կարևոր է մասնագիտական ուղղվածություն ունեցող ճարտարապետաշինարարական կրթության համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող է կարևորվել գործատուների, մասնագիտական կազմակերպությունների, շրջանավարտների և ուսանողների կարծիքների պարբերական հավաքագրումը՝ կրթական ծրագրերի ուժեղ և թույլ կողմերը բացահայտելու համար։ Աշխատանքի կարևոր բաղադրիչ է նաև ուսումնական գործընթացում ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրումը։ Ճարտարապետաշինարարական մասնագիտությունների համար հատկապես կարևոր են համակարգչային նախագծումը, եռաչափ մոդելավորումը, շենքերի տեղեկատվական մոդելավորումը՝ BIM, աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերը, թվային նախագծման գործիքները, ինչպես նաև ինժեներական համակարգերի մոդելավորման և կառավարման ժամանակակից լուծումները։ ՀՀ-ում այս ուղղությամբ արդեն իրականացվել են կրթական ենթակառուցվածքների արդիականացման ծրագրեր․ մասնավորապես Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանում ստեղծվել է «ՍՄԱՐԹԼԱԲ» կենտրոն, ներդրվել են IoT լաբորատորիա, համակարգչային լսարաններ և BIM մոտեցումներ։ Այս փորձը կարող է դիտարկվել որպես կրթության որակի կառավարման կատարելագործման գործնական ուղղություններից մեկը։ Մյուս կարևոր խնդիրը դասավանդման մեթոդների արդիականացումն է։ Ավանդական դասախոսական մոտեցումներին զուգահեռ կարող են կիրառվել նախագծահեն, խնդիրների վրա հիմնված, թիմային և հետազոտահեն ուսուցման մեթոդներ, որոնց միջոցով ուսանողը ոչ միայն ստանում է տեղեկատվություն, այլև սովորում է ինքնուրույն վերլուծել մասնագիտական խնդիրները, մշակել նախագծային լուծումներ, պաշտպանել իր որոշումները և աշխատել բազմամասնագիտական թիմում։ Ճարտարապետաշինարարական կրթության դեպքում սա հատկապես կարևոր է, քանի որ իրական նախագծերում ճարտարապետները, կոնստրուկտորները, ինժեներները, դիզայներները և այլ մասնագետներ աշխատում են փոխկապակցված միջավայրում։ Կրթության որակի կառավարման կատարելագործման կարևոր ուղղություն է ուսանողների ուսումնառության արդյունքների գնահատման համակարգի բարելավումը։ Գնահատումը պետք է արտացոլի ոչ միայն տեսական գիտելիքների յուրացումը, այլև մասնագիտական կարողությունների ձևավորումը։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել նախագծերի, պորտֆոլիոների, գործնական աշխատանքների, լաբորատոր փորձերի, թիմային առաջադրանքների և իրական մասնագիտական խնդիրների լուծման արդյունքների գնահատման մեխանիզմներ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել շրջանավարտի պատրաստվածության մասին։ Առանձին նշանակություն ունի դասախոսական կազմի մասնագիտական զարգացումը։ Կրթության որակի բարձրացումը դժվար է ապահովել առանց դասախոսների շարունակական վերապատրաստման, ժամանակակից մասնագիտական ծրագրերի յուրացման, միջազգային փորձի ուսումնասիրության և գիտահետազոտական գործունեության ակտիվացման։ Այս ուղղությամբ կրթական քաղաքականության մեջ նույնպես շեշտադրվում է կարողությունների զարգացումը, որակի ապահովման և կառավարման մեխանիզմների կատարելագործումը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև բուհի ներքին որակի ապահովման համակարգին։ Դրա արդյունավետությունը պահանջում է կրթական ծրագրերի պարբերական ինքնագնահատում, ուսանողների առաջադիմության և բավարարվածության ուսումնասիրություն, դասավանդման արդյունավետության գնահատում, շրջանավարտների զբաղվածության մոնիթորինգ և ստացված տվյալների հիման վրա բարելավման միջոցառումների իրականացում։ Այսպիսի մոտեցումը կրթության որակի կառավարումը վերածում է շարունակական գործընթացի, այլ ոչ թե միայն հավատարմագրման կամ արտաքին ստուգման համար իրականացվող գործողության։ Աշխատության մեջ կարող է կարևորվել նաև կրթական, գիտական և արտադրական գործունեության ինտեգրումը։ Ճարտարապետաշինարարական կրթության արդյունավետության բարձրացման համար անհրաժեշտ է ուսանողներին հնարավորություն տալ մասնակցելու իրական նախագծերի, լաբորատոր և հետազոտական աշխատանքների, մասնագիտական պրակտիկաների և շինարարական կազմակերպությունների հետ համատեղ իրականացվող ծրագրերի։ Բուհի առաքելության մեջ նույնպես ընդգծվում է միջազգային չափանիշներին և աշխատաշուկայի պահանջներին համապատասխան մասնագետների պատրաստումը, շարունակական կրթությունը և գիտահետազոտական գործունեությունը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունն այն է, որ առաջարկվող մեխանիզմները կարող են կիրառվել ճարտարապետաշինարարական կրթական ծրագրերի վերանայման, որակի ներքին կառավարման համակարգերի կատարելագործման, ուսումնական լաբորատորիաների և թվային ենթակառուցվածքների զարգացման, դասախոսների վերապատրաստման և գործատուների հետ համագործակցության ամրապնդման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կրթության որակի կառավարումը դիտարկում է որպես փոխկապակցված գործընթաց, որը ներառում է կրթական ծրագրերի արդիականացում, ուսուցման և գնահատման մեթոդների կատարելագործում, ժամանակակից թվային տեխնոլոգիաների ներդրում, դասախոսների մասնագիտական զարգացում, ուսանողների գործնական պատրաստվածության բարձրացում, գիտահետազոտական գործունեության խթանում և աշխատաշուկայի հետ շարունակական հետադարձ կապի ձևավորում։