Ջախջախյան, Մանուել

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը բազմալեզու բառարանագրական նշանակալի երկ է, որի նպատակն է իտալերեն լեզվի բառապաշարը ներկայացնել հայերեն և թուրքերեն համարժեքներով՝ ստեղծելով երեք լեզուների միջև բառային ու իմաստային հաղորդակցության գործնական հնարավորություն։ Այն նախատեսված է իտալերեն սովորողների, թարգմանիչների, առևտրականների, ճանապարհորդների և տարբեր լեզվամշակութային միջավայրերում հաղորդակցվելու անհրաժեշտություն ունեցող անձանց համար։ Բառարանի հիմնական առանձնահատկությունը երեք լեզուների զուգադրական ներկայացումն է, որի միջոցով ընթերցողը կարող է իտալերեն բառերի նշանակությունները հասկանալ ինչպես հայերեն, այնպես էլ թուրքերեն լեզվական համարժեքների օգնությամբ։ Այս կառուցվածքը գիրքը դարձնում է ոչ միայն բառային տեղեկատու, այլև լեզվական միջնորդ՝ տարբեր ժողովուրդների միջև հաղորդակցության և մշակութային փոխանակման համար։ Բառարանն ընդգրկում է իտալերեն բառապաշարի տարբեր շերտեր՝ հնարավորություն տալով ծանոթանալու առօրյա հաղորդակցության, հասարակական կյանքի, առևտրի, արհեստների, կրթության, մշակույթի և մարդկային գործունեության տարբեր բնագավառներին առնչվող բառային միավորներին։ Հայերեն և թուրքերեն համարժեքների ներկայացումը կարևոր նշանակություն ունի բառերի իմաստային տարբերությունները հասկանալու, դրանց գործածության համապատասխան ձևերը ճանաչելու և տարբեր լեզուներով արտահայտված հասկացությունները համադրելու տեսանկյունից։ Այսպիսի բառարանային կառուցվածքը նպաստում է ոչ միայն առանձին բառերի թարգմանությանը, այլև լեզուների միջև գոյություն ունեցող իմաստային և մշակութային կապերի բացահայտմանը։ Աշխատության գործնական նշանակությունը հատկապես դրսևորվում է բազմալեզու հասարակական և տնտեսական հարաբերությունների պայմաններում։ Իտալերենը եվրոպական մշակույթի, առևտրի, արվեստի և գիտության կարևոր լեզուներից էր, իսկ հայերենն ու թուրքերենը լայնորեն կիրառվում էին Օսմանյան կայսրության և հարակից տարածաշրջանների բազմալեզու հասարակական միջավայրում։ Այս լեզուների համադրումը հնարավորություն էր տալիս տարբեր լեզվական համայնքների ներկայացուցիչներին օգտվելու ընդհանուր բառային տեղեկատուից՝ հեշտացնելով հաղորդակցությունը, նամակագրությունը, առևտրային գործարքները և մշակութային շփումները։ Բառարանի կարևոր արժեքներից է նաև հայերեն բառային համարժեքների ներկայացումը, որը նպաստում էր հայ ընթերցողների լեզվական գիտելիքների ընդլայնմանը և եվրոպական լեզուների ուսումնասիրման հնարավորությունների զարգացմանը։ Միաժամանակ թուրքերեն համարժեքների առկայությունը գիրքը դարձնում էր կիրառելի այնպիսի միջավայրում, որտեղ հայերեն և թուրքերեն լեզուների իմացությունը կարևոր նշանակություն ուներ հասարակական, տնտեսական և վարչական հարաբերություններում։ Լեզվաբանական տեսանկյունից աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում համեմատական բառագիտության, թարգմանության տեսության, բառարանագրության և բազմալեզու հաղորդակցության ուսումնասիրության համար։ Երեք լեզուների բառային համապատասխանությունների ներկայացումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու տարբեր լեզվական համակարգերի միջև իմաստային կապերը, հասկացությունների արտահայտման առանձնահատկությունները և թարգմանական համարժեքների ընտրության խնդիրները։ Բառարանային աշխատանքը ենթադրում է բառային նյութի ընտրություն, դասակարգում և համապատասխանությունների սահմանում, ինչը պահանջում է լեզվական գիտելիքների համակարգված կիրառում։ Գրական ու կառուցվածքային առումով այն պատկանում է գործնական թարգմանական բառարանների ավանդույթին, որտեղ առաջնային նշանակություն ունեն բառերի հստակ ներկայացումը, լեզվական համարժեքների մատչելիությունը և տեղեկությունների արագ որոնման հնարավորությունը։ Պատմական և մշակութային առումով աշխատությունը կարևոր վկայություն է տասնիններորդ դարի առաջին կեսի հայ բազմալեզու կրթական ու հրատարակչական գործունեության մասին։ Այդ ժամանակաշրջանում եվրոպական լեզուների ուսումնասիրությունը մեծ նշանակություն էր ձեռք բերում հայ մտավորականության, առևտրական շրջանակների և կրթական հաստատությունների համար։ Իտալերենի ուսուցումը հնարավորություն էր տալիս հաղորդակցվելու եվրոպական գիտական, գրական և մշակութային միջավայրի հետ, իսկ հայերենի և թուրքերենի զուգակցումը արտացոլում էր տարածաշրջանի բազմալեզու իրականությունը։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզու Մխիթարյան միաբանությունը նշանակալի դեր է ունեցել հայերեն բառարանագրության, թարգմանական գրականության և լեզվաբանական գիտելիքների զարգացման գործում։ Միաբանության հրատարակչական գործունեությունը նպաստել է եվրոպական լեզուների վերաբերյալ գիտելիքների տարածմանը, հայերեն բառապաշարի հարստացմանը և հայ ընթերցողի լեզվական ու կրթական հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Այս աշխատությունը կարևոր է նաև հայ համայնքների միջազգային կապերի և բազմալեզու մշակութային փոխազդեցությունների պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ բառարանագրության պատմությամբ, իտալերենի ուսումնասիրությամբ, հայ-իտալական և հայ-թուրքական լեզվական հարաբերություններով, թարգմանագիտությամբ ու տասնիններորդ դարի կրթական մշակույթով զբաղվող մասնագետների համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել նաև պատմական բառարանների ուսումնասիրողներին, լեզվաբաններին, թարգմանիչներին և բազմալեզու գրավոր ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Նրա առանձնահատուկ ընթերցողական արժեքը երեք տարբեր լեզվական աշխարհների միջև կապ ստեղծելու, բառային գիտելիքները համակարգելու և լեզուների միջոցով պատմական ու մշակութային հաղորդակցության հնարավորությունները բացահայտելու մեջ է։