Ջալալյանց, Սարգիս

Աշխարհագրություն

Ստեղծագործությունը նվիրված է Մեծ Հայաստանի պատմական տարածքի, աշխարհագրական միջավայրի, բնակավայրերի, բնական առանձնահատկությունների և պատմամշակութային ժառանգության ներկայացմանը՝ ճանապարհորդական դիտարկումների ու նկարագրությունների միջոցով։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հայկական պատմական հայրենիքի տարբեր շրջաններին, դրանց աշխարհագրական դիրքին, տեղանքին, բնակավայրերի առանձնահատկություններին և պատմական անցյալին։ Ճանապարհորդական շարադրանքի հիմքում ընկած է հայրենի երկրի ճանաչողության, նրա տարածքային ամբողջականության, պատմական հիշողության և ազգային ինքնության կարևորության գաղափարը։ Աշխատության բովանդակային նշանակությունը պայմանավորված է ոչ միայն Հայաստանի պատմական աշխարհագրության նկատմամբ հետաքրքրության խթանմամբ, այլև հայրենի տարածքի մասին գիտելիքների հավաքման, պահպանման և տարածման ձգտմամբ։ Նման բնույթի ճանապարհորդական երկերում անձնական դիտարկումները, տեղագրական տեղեկությունները, պատմական հիշատակությունները և ազգագրական հետաքրքրությունները միավորվում են՝ ստեղծելով ուսումնաճանաչողական արժեք ունեցող ամբողջություն։ Հեղինակը ճանապարհորդության միջոցով ներկայացնում է երկիրը որպես պատմական իրադարձությունների, մշակութային ավանդույթների, բնակչության կենսակերպի և ազգային հիշողության կրող տարածք՝ ընդգծելով աշխարհագրական միջավայրի ու ժողովրդի պատմական զարգացման փոխկապակցվածությունը։ Գործը կարևոր է նաև որպես տասնիններորդ դարի հայ մտավոր կյանքի այն ուղղության արտահայտություն, որի նպատակն էր ուսումնասիրել, ճանաչել և գրավոր վկայություններով ամրագրել Հայաստանի պատմական ու աշխարհագրական իրականությունը։ Այն արտացոլում է ժամանակաշրջանի ազգային-մշակութային հետաքրքրությունները, հայրենիքի պատմության նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքը և տեղագրական ու պատմական գիտելիքների ընդլայնման ձգտումը։ Գրական առումով աշխատությունը պատկանում է ճանապարհորդական արձակի և պատմաաշխարհագրական նկարագրության ավանդույթին, որտեղ տարածքի ներկայացումը միաժամանակ ծառայում է տեղեկատվական, ճանաչողական և հայրենասիրական նպատակների։ Դրա արժեքը հատկապես կարևոր է պատմությամբ, աշխարհագրությամբ, հայագիտությամբ, ազգագրությամբ և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար, քանի որ այն նպաստում է Մեծ Հայաստանի պատմական տարածքի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորմանն ու ընդլայնմանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև որպես իր ժամանակի գիտաճանաչողական մտածողության և հայրենագիտական հետաքրքրությունների արտահայտություն՝ պահպանելով նշանակությունը հայ ճանապարհորդական գրականության և պատմաաշխարհագրական ուսումնասիրությունների զարգացման պատմության մեջ։