Կարապետյան, Գոհար Ռուբենի

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր ծագման սթրեսային ազդեցությունների պայմաններում առնետների լյարդի ուլտրակառուցվածքային վնասումների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել սթրեսի տարբեր տեսակների հետևանքով լյարդային հյուսվածքում առաջացող բջջային և ենթաբջջային փոփոխությունների առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ սթրեսային ազդեցությունները կարող են առաջացնել օրգանիզմի ընդհանուր հարմարվողական և ախտաբանական արձագանքներ, որոնց կարևոր թիրախներից մեկը լյարդն է՝ նյութափոխանակության, դետոքսիկացման և հոմեոստազի պահպանման կենտրոնական օրգանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել տարբեր էթիոլոգիական գործոններով պայմանավորված սթրեսային վիճակներ և դրանց ազդեցությունը հեպատոցիտների, բջջային օրգանելների ու լյարդային միկրոկառուցվածքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միտոքոնդրիումների, էնդոպլազմային ցանցի, Գոլջիի ապարատի, կորիզի, լիզոսոմների և բջջաթաղանթների կառուցվածքային փոփոխություններին։ Ուլտրակառուցվածքային մակարդակում հնարավոր է բացահայտել այնպիսի փոփոխություններ, որոնք սովորական լուսային մանրադիտակային ուսումնասիրության ժամանակ կարող են մնալ աննկատ, սակայն կարևոր տեղեկություն են տալիս բջջի ֆունկցիոնալ վիճակի և վնասման մեխանիզմների վերաբերյալ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր ծագման սթրեսների հետևանքով առաջացած փոփոխությունների համեմատական վերլուծությունը՝ պարզելու համար, թե որ կառուցվածքային խանգարումներն են ընդհանուր սթրեսային պատասխանի դրսևորումներ, իսկ որոնք կարող են պայմանավորված լինել կոնկրետ էթիոլոգիական գործոնով։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի միտոքոնդրիումների վիճակի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են կապված լինել էներգետիկ փոխանակության խանգարման և օքսիդատիվ սթրեսի զարգացման հետ։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև էնդոպլազմային ցանցի լայնացումը, ռիբոսոմների փոփոխությունները, լիպիդային կաթիլների կուտակումը, լիզոսոմային ակտիվության փոփոխությունները և կորիզային կառուցվածքների ձևափոխումները։ Այս փոփոխությունների համադրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու լյարդային բջիջների վնասման խորությունը և տարբեր սթրեսային ազդեցությունների նկատմամբ դրանց արձագանքի բնույթը։ Աշխատությունում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել էլեկտրոնային մանրադիտակային ուսումնասիրությունը, որի միջոցով հնարավոր է մանրամասնորեն գնահատել լյարդային հյուսվածքի և առանձին բջջային կառուցվածքների վիճակը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել սթրեսի պայմաններում լյարդի վնասման բջջային մեխանիզմների ավելի լավ ըմբռնմանը, ինչպես նաև հարմարվողական և ախտաբանական փոփոխությունների տարբերակմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել նաև ընդհանուր պաթոֆիզիոլոգիական գործընթացների՝ օքսիդատիվ սթրեսի, էներգետիկ անբավարարության, թաղանթային վնասման և բջջային դեգեներացիայի փոխկապակցվածությունը հասկանալու համար։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են հետաքրքրել հյուսվածաբաններին, բջջաբաններին, ֆիզիոլոգներին, պաթոֆիզիոլոգներին, կենսաբաններին և փորձարարական բժշկության մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը տարբեր էթիոլոգիայի սթրեսների ազդեցությունը լյարդի վրա դիտարկում է ենթաբջջային մակարդակում՝ բացահայտելով հեպատոցիտների և դրանց հիմնական օրգանելների կառուցվածքային փոփոխությունները և փորձելով պարզել տարբեր սթրեսային գործոնների նկատմամբ լյարդային հյուսվածքի վնասման ընդհանուր ու առանձնահատուկ օրինաչափությունները։