Քեշքերյան, Արմինե Մինասի

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է հայ միջնադարյան հոգևոր-գրական մշակույթի կարևոր ժողովածուներից մեկի ձևավորման, կառուցվածքային զարգացման և ձեռագրական ավանդույթի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գանձերի՝ եկեղեցական տոներին, սրբերին և քրիստոնեական հիշատակություններին նվիրված բանաստեղծական ու երաժշտական բնույթի ստեղծագործությունների աստիճանական համախմբումն է առանձին ժողովածուների մեջ։ Քննվում են այն պատմամշակութային և եկեղեցական պայմանները, որոնց ազդեցությամբ ձևավորվել է տվյալ ժողովածուային տեսակը, ինչպես նաև դրա առնչությունները հայ հոգևոր երգարվեստի, ծիսական գրականության և միջնադարյան բանաստեղծության այլ ժանրերի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ձեռագիր օրինակների կազմին, ստեղծագործությունների հաջորդականությանը, տարբեր խմբագրություններին և ժամանակի ընթացքում ժողովածուների բովանդակության համալրման գործընթացին։ Ուսումնասիրվում է, թե առանձին հեղինակների ստեղծագործություններն ինչպես են ներառվել ձեռագրական ավանդույթի մեջ և աստիճանաբար դարձել ավելի ամբողջական ու կայուն կառուցվածք ունեցող ժողովածուների մաս։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գանձ ժանրի պոետիկական համակարգի ուսումնասիրությունը՝ լեզվական արտահայտչամիջոցների, պատկերային մտածողության, աստվածաշնչյան խորհրդաբանության և եկեղեցական տոնացույցի հետ ունեցած կապերի տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր ժամանակաշրջանների ձեռագրեր՝ բացահայտելու դրանց տեքստային տարբերությունները, նոր ստեղծագործությունների ավելացումները, խմբագրական միջամտությունները և տեղական ձեռագրական կենտրոնների առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում է նաև ժողովածուների երաժշտական նշանակությունը, քանի որ դրանցում ընդգրկված ստեղծագործությունները կապված էին եկեղեցական ծիսական և երգեցողական մշակույթի հետ։ Ձեռագրերի հիշատակարանները, տեքստաբանական տարբերակները և նյութերի դասավորությունը կարևոր աղբյուրներ են ժողովածուների զարգացման փուլերը վերականգնելու համար։ Նման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տվյալ ձեռագրական ավանդույթը դիտարկել ոչ թե որպես անփոփոխ կազմով ստեղծված մեկ ամբողջություն, այլ որպես երկարատև մշակութային գործընթացի արդյունք, որը ձևավորվել և վերափոխվել է տարբեր դարաշրջաններում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ միջնադարյան գրականության պատմության, ձեռագրագիտության, տեքստաբանության և հայ հոգևոր երաժշտության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպաստելով հայկական ձեռագիր և եկեղեցական ժառանգության առավել ամբողջական ճանաչմանը։