Կեսոյան, Հայկ Սեյրանի

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պետական կառավարման համակարգում օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների գործառութային տարանջատման, փոխադարձ վերահսկողության և հավասարակշռման սահմանադրաիրավական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում իշխանությունների բաժանումը դիտարկվում է որպես սահմանադրական պետության կազմակերպման հիմնարար սկզբունք, որի նպատակը պետական լիազորությունների կենտրոնացման սահմանափակումն է, տարբեր մարմինների իրավասությունների հստակեցումը և դրանց միջև հակակշիռների ու փոխադարձ վերահսկողության համակարգի ձևավորումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Ազգային ժողովի, կառավարության, Հանրապետության նախագահի, դատարանների և սահմանադրական վերահսկողություն իրականացնող մարմինների իրավական կարգավիճակին ու փոխհարաբերություններին՝ դրանց սահմանադրորեն ամրագրված լիազորությունների համատեքստում։ Քննվում են այն իրավական մեխանիզմները, որոնց միջոցով իշխանության տարբեր ճյուղերը մասնակցում են պետական որոշումների ընդունմանը, վերահսկում միմյանց գործունեությունը կամ սահմանափակում լիազորությունների հնարավոր անհամաչափ կենտրոնացումը։ Կարևորվում են խորհրդարանական վերահսկողության գործիքները, կառավարության քաղաքական պատասխանատվության մեխանիզմները, օրենսդրական գործընթացում տարբեր պետական մարմինների դերերը և դատական իշխանության անկախության իրավական երաշխիքները։ Առանձին ուսումնասիրության առարկա են դատական իշխանության ինստիտուցիոնալ անկախության, դատավորների կարգավիճակի և սահմանադրական արդարադատության հետ կապված հարցերը, քանի որ արդյունավետ հակակշիռների համակարգում անկախ դատական իշխանությունը կարևոր դեր ունի իրավական սահմանների պահպանման և պետական մարմինների գործունեության նկատմամբ իրավական վերահսկողության իրականացման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև Հայաստանի սահմանադրական զարգացման ընթացքում պետական իշխանության կառուցվածքի փոփոխություններին և դրանց ազդեցությանը իշխանության ճյուղերի միջև լիազորությունների հարաբերակցության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սահմանադրական նորմերի և դրանց գործնական կիրառության հարաբերակցության վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու իրավական կարգավորումների իրականացման ընթացքում առաջացող ինստիտուցիոնալ խնդիրները։ Ուսումնասիրվում են պետական մարմինների իրավասությունների հնարավոր հատումները, պատասխանատվության և վերահսկողության մեխանիզմների արդյունավետության հարցերը, ինչպես նաև իշխանությունների համագործակցության և ինքնուրույնության միջև անհրաժեշտ հարաբերակցության ապահովման իրավական միջոցները։ Համեմատական սահմանադրաիրավական մոտեցումների կիրառումը հնարավորություն է տալիս Հայաստանի համակարգը դիտարկել նաև իշխանությունների բաժանման տարբեր մոդելների ընդհանուր համատեքստում՝ առանց որևէ մոդելի առավելության կանխադրման։ Աշխատությունը կարող է նպաստել պետական իշխանության կազմակերպման սահմանադրական սկզբունքների, հակակշիռների համակարգի և իրավական պետության ինստիտուցիոնալ հիմքերի վերաբերյալ գիտական քննարկումների զարգացմանը և հետաքրքրություն ներկայացնել սահմանադրական իրավունքի, պետության և իրավունքի տեսության ու հանրային կառավարման ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։