Խաչատրյան, Ալվարդ Ալբերտի

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է գրական հայերենի պատմական զարգացման ընթացքում անձնական վերաբերմունք արտահայտող վերջածանցների ձևավորման, գործառության և իմաստային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն ածանցական միջոցներն են, որոնց միջոցով բառը, իր հիմնական անվանական կամ առարկայական նշանակությունից բացի, կարող է արտահայտել խոսողի գնահատողական, հուզական կամ վերաբերմունքային երանգները։ Քննվում է այդ վերջածանցների կիրառությունը հայերենի զարգացման տարբեր փուլերում՝ հնարավորություն տալով հետևելու դրանց գործառական ակտիվության, իմաստային բովանդակության և ոճական արժեքի պատմական փոփոխություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում վերջածանցների միջոցով արտահայտվող փաղաքշական, մտերմական, նվազական, գնահատողական և այլ վերաբերմունքային իմաստներին, ինչպես նաև այն համատեքստային պայմաններին, որոնցում նույն ձևաբանական միջոցը կարող է ձեռք բերել տարբեր իմաստային երանգներ։ Ուսումնասիրվում է ածանցների կապը բառի հիմքի բառաքերականական բնույթի հետ, դրանց բառակազմական արտադրողականությունը և նոր բառային միավորներ կազմելու հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարբեր ժամանակաշրջանների գրավոր աղբյուրների լեզվական նյութի համեմատությունը, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել առանձին վերջածանցների տարածման, գործածության սահմանափակման կամ նոր գործառույթների ձեռքբերման ընթացքը։ Դիտարկվում են նաև գրաբարի, միջին հայերենի, աշխարհաբարի և ժամանակակից գրական լեզվի միջև առկա շարունակականությունն ու տարբերությունները՝ համապատասխան ձևաբանական միավորների պատմական զարգացման տեսանկյունից։ Հետազոտության ընթացքում անձնական վերաբերմունքի արտահայտումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես բառակազմական երևույթ, այլև որպես լեզվի արտահայտչական համակարգի բաղադրիչ, որը կապված է խոսքային իրավիճակի, ոճի և հաղորդակցական նպատակի հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև արևելահայերենի և արևմտահայերենի նյութի համեմատական դիտարկման հնարավորությանը՝ պարզելու գրական հայերենի երկու ճյուղերում համապատասխան ածանցների գործառական առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պատմական լեզվաբանության, բառակազմության, ձևաբանության, իմաստաբանության և ոճագիտության մոտեցումները՝ ցույց տալով, թե ինչպես են դարերի ընթացքում զարգացել և փոփոխվել խոսողի անձնական վերաբերմունքն արտահայտող ածանցական միջոցները։