Կիրակոսյան, Արա Բենիկի

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է բույսերի մի քանի մոդելային համակարգերում թիրախային մետաբոլոմիկայի կիրառման մոտեցումների ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել, թե ինչպես կարելի է մետաբոլիտների նպատակային ընտրության, նույնականացման և քանակական գնահատման միջոցով ավելի խորությամբ ուսումնասիրել բույսերի կենսաքիմիական գործընթացները, նյութափոխանակության ուղիները և արտաքին կամ ներքին ազդակներին դրանց արձագանքը։ Մետաբոլոմիկան հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ուսումնասիրել կենսաբանական համակարգում առկա բազմաթիվ փոքր մոլեկուլային միացություններ, իսկ թիրախային մոտեցումը կենտրոնանում է նախապես ընտրված մետաբոլիտների կամ նյութափոխանակային ուղիների առավել մանրամասն վերլուծության վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր բուսատեսակներ կամ մոդելային բույսեր՝ պարզելու համար, թե ինչպես են նրանց նյութափոխանակային պրոֆիլները տարբերվում զարգացման տարբեր փուլերում կամ տարբեր պայմանների ազդեցության ներքո։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսաբանորեն կարևոր միացությունների՝ օրգանական թթուների, ամինաթթուների, շաքարների, լիպիդների, ֆենոլային միացությունների, ֆլավոնոիդների և այլ երկրորդային մետաբոլիտների հայտնաբերմանն ու քանակական գնահատմանը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նմուշների նախապատրաստման, մետաբոլիտների արդյունահանման և քրոմատոգրաֆիական կամ զանգվածասպեկտրաչափական մեթոդների կիրառման օպտիմալացումը։ Ստացված տվյալների վիճակագրական և բիոինֆորմատիկական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարբեր բուսական մոդելների միջև նյութափոխանակային օրինաչափություններն ու կենսաքիմիական փոխկապակցվածությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև այն հարցին, թե ինչպես է թիրախային մետաբոլոմիկան օգնում տարբերակել կոնկրետ ֆիզիոլոգիական վիճակների կամ կենսաբանական գործընթացների հետ կապված մետաբոլիտները։ Այդպիսի մոտեցումը կարող է կիրառվել բույսերի աճի և զարգացման, սթրեսային արձագանքների, սննդանյութերի յուրացման, հիվանդությունների նկատմամբ դիմադրողականության և շրջակա միջավայրի փոփոխություններին հարմարվողականության ուսումնասիրության համար։ Մի քանի մոդելների համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել կիրառվող մեթոդաբանության ընդհանրականությունը և բացահայտել տարբեր բուսատեսակների նյութափոխանակային առանձնահատկությունները։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է բույսերի նյութափոխանակության ավելի ճշգրիտ ուսումնասիրման մեթոդների կատարելագործմամբ և կենսաբանական գործընթացների մոլեկուլային մակարդակում նոր օրինաչափությունների բացահայտման հնարավորությամբ։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ բույսերի կենսատեխնոլոգիայի, գյուղատնտեսության, բույսերի սթրեսակայունության ուսումնասիրության, սննդային արժեքի գնահատման և կենսաբանական ակտիվ միացությունների որոնման ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել բույսերի ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի, մոլեկուլային կենսաբանության, մետաբոլոմիկայի և կենսատեխնոլոգիայի մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան գիտական ուղղություններով զբաղվող հետազոտողներին և ուսանողներին։