Կոբելյան, Արթուր Թենգիզի

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր էթնիկական խմբերի միջև անհանդուրժողական վերաբերմունքի ձևավորման և դրսևորման վրա ազդող սոցիալական ու հոգեբանական գործոնների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում անհատական վերաբերմունքների, խմբային ինքնության, սոցիալական միջավայրի և հասարակական գործընթացների փոխազդեցությունն է՝ նպատակ ունենալով բացահայտել այն մեխանիզմները, որոնց պայմաններում կարող են ձևավորվել կանխակալ պատկերացումներ, բացասական կարծրատիպեր և սոցիալական հեռավորություն այլ խմբերի նկատմամբ։ Միջէթնիկական անհանդուրժողականությունը դիտարկվում է որպես բազմագործոն երևույթ, որը հնարավոր չէ բացատրել միայն անձի անհատական հատկանիշներով կամ միայն հասարակական պայմաններով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել սոցիալական նույնականացման գործընթացները, «մենք» և «նրանք» խմբային սահմանների ձևավորումը, խմբային պատկանելության նշանակությունը և այն պայմանները, որոնցում տարբերությունների ընդգծումը կարող է վերածվել բացասական վերաբերմունքի։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել կարծրատիպերի և նախապաշարմունքների ձևավորման մեխանիզմներին, դրանց փոխանցմանը սոցիալական միջավայրում և անհատների վարքագծի վրա ունեցած ազդեցությանը։ Կարևորվում է նաև ընտանիքի, կրթական միջավայրի, հասակակիցների խմբերի, զանգվածային հաղորդակցության և հանրային խոսույթի դերը տարբեր էթնիկական խմբերի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման գործում։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել սոցիալական անորոշության, մրցակցության ընկալման, խմբային սպառնալիքի զգացման և հասարակական լարվածության կապը անհանդուրժողական վերաբերմունքների հետ՝ հաշվի առնելով, որ նման կապերը կարող են տարբեր կերպ արտահայտվել տարբեր սոցիալական և պատմական պայմաններում։ Միաժամանակ կարող են քննության առնվել այն գործոնները, որոնք նպաստում են հանդուրժողականության, փոխադարձ վստահության և կառուցողական միջխմբային հարաբերությունների ձևավորմանը։ Դրանց շարքում կարող են դիտարկվել համագործակցային շփումները, ընդհանուր նպատակների առկայությունը, կրթությունը, քննադատական մտածողությունը և տարբեր խմբերի ներկայացուցիչների միջև հավասար ու շարունակական հաղորդակցությունը։ Հետազոտությունը կարող է համադրել հարցումների, սոցիալ-հոգեբանական գնահատումների և խմբային հարաբերությունների վերլուծության արդյունքները՝ անհանդուրժողականության ձևավորման պայմանների բազմակողմանի պատկեր ստանալու համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիալական հոգեբանության, էթնոհոգեբանության և միջխմբային հարաբերությունների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել միջէթնիկական անհանդուրժողականության առաջացման սոցիալ-հոգեբանական նախադրյալները և հանդուրժողական փոխհարաբերությունների ձևավորմանը նպաստող պայմանները։