Կոստանյան, Հեղինե Արթուրի

Աշխարհագրություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության հողերի դեգրադացիայի ռիսկի գնահատմանը՝ Լոռու մարզի օրինակով։ Աշխատության հիմնական նպատակն է բացահայտել հողերի դեգրադացիայի բնական և մարդածին գործոնները, ուսումնասիրել դրանց պատճառահետևանքային կապերը և գնահատել տարբեր տարածքների խոցելիության ու դեգրադացիայի ռիսկի աստիճանը։ Լոռու մարզը հետազոտության համար առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում իր բարդ լեռնային ռելիեֆի, տարբեր բարձրադիր և լանդշաֆտային գոտիների, բազմազան հողային պայմանների և ակտիվ բնական գործընթացների պատճառով։ Ուսումնասիրության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում ջրային էրոզիային, հողի բերրիության նվազմանը, հողային կառուցվածքի փոփոխությանը, սողանքային և այլ դեգրադացիոն երևույթներին, ինչպես նաև դրանց տարածական տարածվածությանը։ Միաժամանակ գնահատվում է մարդու տնտեսական գործունեության ազդեցությունը, մասնավորապես՝ գյուղատնտեսական հողերի օգտագործումը, հողերի մշակման եղանակները, արոտավայրերի ծանրաբեռնվածությունը, անտառահատումները, անտառային հրդեհները, հանքարդյունաբերական գործունեությունը և հողօգտագործման փոփոխությունները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է դեգրադացիայի աստիճանի և ռիսկի գնահատման մեթոդական մոտեցումների կիրառումը, որի միջոցով հնարավոր է տարբերակել առավել խոցելի տարածքները և քարտեզագրել դեգրադացիայի տարածական պատկերը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հողային ռեսուրսների վիճակը ոչ միայն առանձին ցուցանիշների, այլև ռելիեֆի, կլիմայական, ջրագրական, լանդշաֆտային և մարդածին գործոնների փոխազդեցության համատեքստում։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև այն հարցը, թե ինչպես կարելի է ստացված գնահատականներն օգտագործել հողերի պահպանության, արդյունավետ կառավարման և վերականգնման միջոցառումների նպատակային կազմակերպման համար։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել դեգրադացված և դեգրադացման վտանգի տակ գտնվող հողերի հայտնաբերմանը, դրանց վիճակի մշտադիտարկմանը, էրոզիայի կանխարգելմանը, գյուղատնտեսական տարածքների կայուն օգտագործմանը և բնական ռեսուրսների կառավարման կատարելագործմանը։ Ուսումնասիրությունը նաև կարևոր է Հայաստանի հողային ռեսուրսների երկարաժամկետ պահպանության տեսանկյունից, քանի որ հողերի դեգրադացիայի նվազեցումը կապված է գյուղատնտեսական արտադրողականության, էկոհամակարգերի կայունության և տարածքների բնապահպանական անվտանգության հետ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հողագետներին, աշխարհագրագետներին, բնապահպաններին, ագրոնոմներին, էկոլոգներին, բնական ռեսուրսների կառավարման մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։