Конституция графа Лорис-Меликова и его частные письма
Աշխատությունը նվիրված է 19-րդ դարի երկրորդ կեսի Ռուսական կայսրության պետական կառավարման բարեփոխումների պատմությանը և հայազգի պետական գործիչ Միքայել Լոռիս-Մելիքովի քաղաքական գործունեությանը։ Հեղինակ Մաքսիմ Կովալևսկին ուսումնասիրում է կայսրության ներքաղաքական ճգնաժամի պայմաններում մշակված բարեփոխումների ծրագիրը, որի նպատակն էր ընդլայնել հասարակական ներկայացուցիչների մասնակցությունը պետական որոշումների նախապատրաստմանը և նպաստել իշխանության ու հասարակության միջև համագործակցությանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1881 թվականին Ալեքսանդր II կայսրին ներկայացված նախագծին, որը պատմագրության մեջ հայտնի է որպես սահմանադրական բարեփոխումների նախաձեռնություն, թեև չէր նախատեսում լիարժեք խորհրդարանական կառավարման համակարգի հաստատում։ Քննության են առնվում առաջարկվող փոփոխությունների քաղաքական նախադրյալները, պետական կառավարման մարմինների գործունեության կատարելագործման հնարավորությունները և հասարակական ներկայացուցչության ընդլայնման վերաբերյալ ժամանակաշրջանի պատկերացումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բարեփոխումների ծրագրի պատմական ճակատագիրը, մասնավորապես՝ Ալեքսանդր II-ի մահից հետո դրա չիրականացումը և պետական քաղաքականության հետագա փոփոխությունները։ Հրատարակության առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նաև պետական գործչի անձնական նամակների ընդգրկմամբ, որոնք վերաբերում են 1882–1885 թվականներին և հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու նրա քաղաքական հայացքները, անձնական մտորումները և իրադարձությունների վերաբերյալ գնահատականները։ Պաշտոնական բարեփոխումների նախագծի և մասնավոր նամակագրության համադրումը հնարավորություն է տալիս պատմական գործընթացները դիտարկել ինչպես պետական կառավարման, այնպես էլ անհատական փորձառության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է Ռուսական կայսրության քաղաքական պատմության, պետական բարեփոխումների, հասարակական ներկայացուցչության գաղափարի զարգացման և 19-րդ դարի քաղաքական մտածողության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայազգի պետական գործիչների պատմական դերակատարության ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու Լոռիս-Մելիքովի գործունեությունն ու բարեփոխումների վերաբերյալ պատկերացումները տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական միջավայրում։
