Քյուփելյան, Հայկուհի Հակոբի

Քյուփելյան, Հայկուհի Հակոբի

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Lեզվաբանություն

Բեյլանի բարբառը

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի բարբառային համակարգի առանձին ճյուղերից մեկի լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ պատմական, հնչյունաբանական, ձևաբանական, բառագիտական և շարահյուսական տեսանկյուններից։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում տվյալ խոսվածքի ձևավորման պատմական պայմանները, տարածման աշխարհագրական սահմանները, լեզվակիր համայնքների առանձնահատկությունները և այլ հայկական բարբառների հետ ունեցած փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հնչյունական համակարգին՝ ձայնավորների և բաղաձայնների արտասանությանը, պատմական հնչյունափոխություններին, շեշտադրության օրինաչափություններին և գրական հայերենի համեմատությամբ նկատվող տարբերություններին։ Ուսումնասիրվում են գոյականի հոլովման, բայի խոնարհման, դերանունների, ածականների և մյուս խոսքի մասերի կազմության ու գործածության բնորոշ ձևերը, ինչպես նաև քերականական այն հատկանիշները, որոնց միջոցով հնարավոր է որոշել տվյալ բարբառի տեղը հայերենի բարբառների դասակարգման համակարգում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բառապաշարի քննությանը՝ ներկայացնելով տեղական բառերը, հնաբանությունները, իմաստային առանձնահատկությունները, դարձվածային միավորները և հարևան լեզուների հետ երկարատև շփումների հետևանքով առաջացած փոխառությունները։ Բառային նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև լեզվակիրների ավանդական կենցաղի, զբաղմունքների, սովորույթների և մշակութային միջավայրի հետ կապված բազմաթիվ իրողություններ։ Անդրադարձ է կատարվում պատմական իրադարձությունների, բնակչության տեղաշարժերի և լեզվական շփումների ազդեցությանը բարբառի զարգացման ու պահպանման վրա։ Համեմատական վերլուծության միջոցով բացահայտվում են ինչպես ընդհանուր հայերենին բնորոշ հատկանիշները, այնպես էլ տվյալ խոսվածքի ինքնատիպ լեզվական երևույթները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ բարբառագիտության, հայոց լեզվի պատմության և պատմահամեմատական լեզվաբանության համար, քանի որ բարբառային նյութի գրանցումն ու վերլուծությունը նպաստում են հայերենի պատմական զարգացման տարբեր փուլերի վերականգնմանը, լեզվական բազմազանության ուսումնասիրությանը և ժամանակի ընթացքում անհետացման վտանգի ենթարկված լեզվական ժառանգության պահպանմանը։

Թարմացվել է՝ 2026-09-28
Բեյլանի բարբառը

Անվճար

Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book19 Տեսնել ավելին Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Տեսնել ավելին Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book10 Տեսնել ավելին Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Տեսնել ավելին