Հեղինակի գրքերը (1)
Կենսաբանություն
Патофизиологические аспекты нейроэндокринных дисфункций у больных с первым психотическим эпизодом
Այս գիտական ատենախոսությունը նվիրված է առաջին հոգոտիկ դրվագ ունեցող հիվանդների մոտ նեյրոէնդոկրին համակարգի խանգարումների պաթոֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքը պաշտպանվել է կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար՝ «Մարդու և կենդանիների ֆիզիոլոգիա» մասնագիտությամբ, ՀՀ ԳԱԱ Լ. Ա. Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտում և հրապարակվել է Երևանում 2018 թվականին։ Ուսումնասիրության հիմնական խնդիրը հոգոտիկ առաջին դրվագի ընթացքում հոգեկան վիճակի և նեյրոէնդոկրին կարգավորման միջև փոխկապակցվածության բացահայտումն է։ Հոգոտիկ վիճակների ձևավորման մեխանիզմները բազմագործոն են և ներառում են նյարդային, հորմոնալ, սթրեսային և նյութափոխանակային գործընթացների փոխազդեցություն։ Այդ համատեքստում նեյրոէնդոկրին համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու օրգանիզմի հարմարվողական արձագանքները հոգեկան խանգարման սկզբնական փուլում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-մակերիկամներ առանցքի գործունեության ուսումնասիրությունը։ Այս համակարգը կարևոր դեր ունի սթրեսային արձագանքի, հորմոնալ հավասարակշռության և օրգանիզմի հարմարվողական մեխանիզմների կարգավորման մեջ։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվել են, մասնավորապես, կորտիզոլի և դեհիդրոէպիանդրոստերոն սուլֆատի մակարդակները առաջին հոգոտիկ դրվագ ունեցող հիվանդների մոտ։ Հետագա աշխատանքներից մեկում նույն հետազոտական խմբի կողմից այդ հորմոնների ցուցանիշները դիտարկվել են նաև օլանզապինով հակահոգոտիկ բուժման ընթացքում, ինչը ցույց է տվել հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-մակերիկամներ առանցքի ներգրավվածությունը ինչպես պաթոֆիզիոլոգիական, այնպես էլ բուժական գործընթացներում։ Աշխատանքի նշանակալի կողմերից է նեյրոէնդոկրին փոփոխությունների և հոգոպաթոլոգիական ախտանշանների միջև կապերի ուսումնասիրությունը։ Առաջին հոգոտիկ դրվագը հաճախ ուղեկցվում է տարբեր ծանրության հոգեկան ախտանշաններով, և հորմոնալ կարգավորման փոփոխությունները կարող են դիտարկվել որպես այդ վիճակի կենսաբանական ուղեկցող գործոններ կամ հնարավոր պաթոֆիզիոլոգիական մեխանիզմների բաղադրիչներ։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հոգոտիկ խանգարումը դիտարկել ոչ միայն հոգեբուժական ախտանշանների ամբողջության, այլև օրգանիզմի տարբեր կարգավորող համակարգերի փոխազդեցության տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևորությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ առաջին հոգոտիկ դրվագը հիվանդության զարգացման վաղ փուլ է, երբ նեյրոէնդոկրին փոփոխությունների ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր տվյալներ տրամադրել հետագա ընթացքի և բուժման արձագանքի վերաբերյալ։ Հորմոնալ ցուցանիշների դինամիկ դիտարկումը կարող է հնարավորություն տալ գնահատելու, թե ինչպես են դրանք փոխվում հիվանդության և բուժման ընթացքում։ Այդպիսի մոտեցման միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել նաև որոշ կենսաբանական ցուցանիշների՝ բուժման արդյունավետության հնարավոր կանխատեսիչ նշանակությունը։ Նեյրոէնդոկրին համակարգի ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի կորտիզոլը, որը սթրեսային արձագանքի կարևոր հորմոն է։ Ժամանակակից հետազոտություններում հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-մակերիկամներ առանցքի գործունեության փոփոխությունները դիտարկվում են տարբեր հոգեկան խանգարումների պաթոգենեզի համատեքստում, իսկ կորտիզոլի փոփոխությունները կարող են կապված լինել որոշ հոգոտիկ և աֆեկտիվ ախտանշանների հետ։ Այս պատճառով աշխատանքի թեման միավորում է ֆիզիոլոգիական և հոգեբուժական ուսումնասիրության ուղղությունները։ Հետազոտության մեջ կարող է կարևորվել նաև սեռային գործոնի ազդեցությունը նեյրոէնդոկրին ցուցանիշների վրա։ Հորմոնալ համակարգերի գործունեությունը տարբեր սեռերի մոտ կարող է ունենալ առանձնահատկություններ, ուստի առաջին հոգոտիկ դրվագի ժամանակ արձանագրվող փոփոխությունների վերլուծությունը սեռային բաժանմամբ կարող է լրացուցիչ տեղեկություն տալ հիվանդության կենսաբանական մեխանիզմների մասին։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս խուսափել ընդհանուր միջին ցուցանիշներով պայմանավորված տարբերությունների կորստից և ավելի մանրամասն գնահատել հիվանդների ենթախմբերի առանձնահատկությունները։ Աշխատության գործնական նշանակության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նեյրոէնդոկրին ցուցանիշների օգտագործումը բուժման ընթացքի գնահատման համար։ Եթե որոշ հորմոնալ փոփոխություններ կապված են հիվանդության ծանրության կամ բուժման արդյունավետության հետ, դրանք կարող են դիտարկվել որպես լրացուցիչ կենսաբանական ցուցիչներ։ Հետազոտական տվյալները կարող են նպաստել առաջին հոգոտիկ դրվագի ժամանակ բուժական գործընթացների ավելի խոր ընկալմանը և ապագայում ավելի անհատականացված մոտեցումների մշակմանը։ Միաժամանակ նման կենսաբանական ցուցանիշները պետք է դիտարկել որպես համալիր գնահատման բաղադրիչ, այլ ոչ թե որպես ինքնուրույն ախտորոշիչ չափանիշ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ուսումնասիրում է առաջին հոգոտիկ դրվագի ժամանակ առաջացող նեյրոէնդոկրին փոփոխությունների ֆիզիոլոգիական և պաթոֆիզիոլոգիական նշանակությունը՝ ուշադրություն դարձնելով հորմոնալ կարգավորման, սթրեսային համակարգերի, հոգոպաթոլոգիական ախտանշանների և հակահոգոտիկ բուժման միջև փոխկապակցվածությանը։ Այն արժեքավոր է նեյրոէնդոկրինոլոգիայի, պաթոֆիզիոլոգիայի և հոգեբուժության սահմանագծում իրականացվող հետազոտությունների համար և կարող է հետաքրքրել ֆիզիոլոգներին, հոգեբույժներին, նյարդաբաններին, բժշկական հետազոտողներին, կենսաբաններին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։
Թարմացվել է՝ 2026-08-12