Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Լեզվաբանություն

Ալաշկերտի խոսվածքը (Ապարան–Արագածի տարածք)

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի Ալաշկերտի խոսվածքի համակողմանի լեզվաբանական ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Ապարան–Արագածի տարածքում պահպանված լեզվական առանձնահատկություններին, դրանց ձևավորմանը, զարգացմանը և հայերենի բարբառային համակարգում ունեցած տեղին։ Այն կարևոր գիտական հետազոտություն է հայերենի տարածքային տարբերակների, մասնավորապես՝ պատմական Ալաշկերտի բնակչության լեզվական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Հեղինակը քննության է առնում խոսվածքի լեզվական կառուցվածքը՝ բացահայտելով այն հնչյունական, ձևաբանական և քերականական առանձնահատկությունները, որոնք բնորոշ են տվյալ տարածքի հայախոս բնակչության լեզվին և տարբերակում են այն հայերենի այլ բարբառային դրսևորումներից։ Հատուկ նշանակություն ունի հնչյունական համակարգի ուսումնասիրությունը, որի միջոցով ներկայացվում են հնչյունների արտասանական առանձնահատկությունները, հնչյունական փոփոխությունները, հնչյունների փոխադարձ ազդեցությունները և պատմական զարգացման ընթացքում ձևավորված տարբերակները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև խոսվածքի ձևաբանական կառուցվածքի քննությունը, այդ թվում՝ գոյականների հոլովման, թվի, հոլովական վերջավորությունների, բառաձևերի կազմության և քերականական հարաբերությունների արտահայտման առանձնահատկությունները։ Այս ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են հայերենի պատմական լեզվական ձևերը պահպանվել տվյալ խոսվածքում, ինչ փոփոխությունների են ենթարկվել և ինչպիսի ինքնատիպ կառուցվածքային դրսևորումներ են ձեռք բերել։ Աշխատությունը կարևոր նյութ է տրամադրում նաև հայերենի պատմական զարգացման և բարբառների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն ընձեռելով համեմատելու Ալաշկերտի խոսվածքը Մշո բարբառային միջավայրի և հայերենի հարակից տարածքային տարբերակների հետ։ Առանձնահատուկ արժեք ունի Ապարան–Արագածի տարածքի ընտրությունը որպես ուսումնասիրության առարկա, քանի որ այստեղ պահպանված Ալաշկերտի լեզվական ավանդույթները կապված են պատմական տեղաշարժերի, բնակչության վերաբնակեցման և հայրենի բնակավայրերից դուրս ձևավորված նոր համայնքային միջավայրի հետ։ Այդ հանգամանքը խոսվածքի ուսումնասիրությանը հաղորդում է ոչ միայն զուտ լեզվաբանական, այլև պատմական, ազգագրական և մշակութային նշանակություն։ Լեզուն այս համատեքստում հանդես է գալիս որպես հավաքական հիշողության, ծագումնաբանական կապերի, համայնքային ինքնության և սերունդների միջև փոխանցվող մշակութային ժառանգության պահպանման կարևոր միջոց։ Հետազոտության գիտական նշանակությունն այն է, որ այն փաստագրում և համակարգում է մի լեզվական իրողություն, որի ուսումնասիրությունը կարևոր է հայերենի բարբառային հարստության ամբողջական պատկերը կազմելու համար։ Այն նպաստում է նաև բարբառային տարբերությունների և ընդհանրությունների բացահայտմանը, լեզվական հնագույն շերտերի պահպանվածության գնահատմանը, ինչպես նաև հայերենի պատմական զարգացման օրինաչափությունների ավելի խորքային ըմբռնմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հայ բարբառագիտությամբ, պատմական լեզվաբանությամբ, հայերենի հնչյունաբանությամբ և ձևաբանությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների ու ուսանողների համար։ Այն օգտակար է նաև հայ ժողովրդի պատմական բնակավայրերի, գաղթական համայնքների և լեզվամշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ հնարավորություն տալով ավելի լավ ճանաչելու Ալաշկերտի հայության լեզվական ինքնատիպությունը և Ապարան–Արագածի տարածքում պահպանված նրա մշակութային հետքերը։ Այսպիսով, գիրքը կարևոր ներդրում է հայերենի բարբառային ժառանգության գիտական փաստագրման, պահպանման և հետագա ուսումնասիրության գործում՝ ներկայացնելով Ալաշկերտի խոսվածքը որպես հայ ժողովրդի լեզվական և պատմամշակութային ինքնության նշանակալի բաղադրիչ։

Թարմացվել է՝ 2026-11-17
Ալաշկերտի խոսվածքը (Ապարան–Արագածի տարածք)

Անվճար

Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Տեսնել ավելին Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Տեսնել ավելին Խաչատուր Աբովյան Խաչատուր Աբովյան 1809 թ․ – 1848 թ․ Խաչատուր Աբովյանը նոր հայ գրականության հիմնադիրն է։ Նա առաջիններից էր, ով գրական ստեղծագործություններ գրեց աշխարհաբար հայերենով։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Վերք Հայաստանի» վեպն է։ Այդ վեպը նկարագրում է հայ ժողովրդի պայքարը և ազգային ոգին։ Աբովյանը եղել է նաև մանկավարժ և լուսավորիչ։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել կրթության զարգացմանը։ Իր գործունեությամբ նպաստել է ժամանակակից հայ մշակույթի ձևավորմանը։ Նրա գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել հետագա գրողների վրա։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է հարուստ գրական ժառանգություն։ Նրա անհետացումը մինչև այսօր մնում է հայկական պատմության առեղծվածներից մեկը։ menu_book5 Տեսնել ավելին Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Տեսնել ավելին Վահան Տերյան Վահան Տերյան 1885 թ․ – 1920 թ․ Վահան Տերյանը հայ քնարական պոեզիայի ամենասիրելի հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտահայտված են սերը, մենությունը, կարոտը և կյանքի անցողիկությունը։ Տերյանի բանաստեղծությունները հայտնի են իրենց երաժշտականությամբ և նուրբ տրամադրությամբ։ Նա մեծ ազդեցություն է կրել եվրոպական խորհրդապաշտությունից։ Նրա պոեզիան նոր շունչ է բերել հայկական գրականությանը։ Տերյանի լեզուն մեղմ է, գեղեցիկ և հուզական։ Նրա բազմաթիվ բանաստեղծություններ դարձել են երգեր։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա սերունդների բանաստեղծների վրա։ Տերյանի ստեղծագործությունները շարունակում են մնալ ամենաընթերցվողներից։ Նա համարվում է հայ քնարերգության մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Տեսնել ավելին