Книги автора (1)

Онлайн

Лингвистика

Ալաշկերտի խոսվածքը (Ապարան–Արագածի տարածք)

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի Ալաշկերտի խոսվածքի համակողմանի լեզվաբանական ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Ապարան–Արագածի տարածքում պահպանված լեզվական առանձնահատկություններին, դրանց ձևավորմանը, զարգացմանը և հայերենի բարբառային համակարգում ունեցած տեղին։ Այն կարևոր գիտական հետազոտություն է հայերենի տարածքային տարբերակների, մասնավորապես՝ պատմական Ալաշկերտի բնակչության լեզվական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Հեղինակը քննության է առնում խոսվածքի լեզվական կառուցվածքը՝ բացահայտելով այն հնչյունական, ձևաբանական և քերականական առանձնահատկությունները, որոնք բնորոշ են տվյալ տարածքի հայախոս բնակչության լեզվին և տարբերակում են այն հայերենի այլ բարբառային դրսևորումներից։ Հատուկ նշանակություն ունի հնչյունական համակարգի ուսումնասիրությունը, որի միջոցով ներկայացվում են հնչյունների արտասանական առանձնահատկությունները, հնչյունական փոփոխությունները, հնչյունների փոխադարձ ազդեցությունները և պատմական զարգացման ընթացքում ձևավորված տարբերակները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև խոսվածքի ձևաբանական կառուցվածքի քննությունը, այդ թվում՝ գոյականների հոլովման, թվի, հոլովական վերջավորությունների, բառաձևերի կազմության և քերականական հարաբերությունների արտահայտման առանձնահատկությունները։ Այս ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են հայերենի պատմական լեզվական ձևերը պահպանվել տվյալ խոսվածքում, ինչ փոփոխությունների են ենթարկվել և ինչպիսի ինքնատիպ կառուցվածքային դրսևորումներ են ձեռք բերել։ Աշխատությունը կարևոր նյութ է տրամադրում նաև հայերենի պատմական զարգացման և բարբառների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն ընձեռելով համեմատելու Ալաշկերտի խոսվածքը Մշո բարբառային միջավայրի և հայերենի հարակից տարածքային տարբերակների հետ։ Առանձնահատուկ արժեք ունի Ապարան–Արագածի տարածքի ընտրությունը որպես ուսումնասիրության առարկա, քանի որ այստեղ պահպանված Ալաշկերտի լեզվական ավանդույթները կապված են պատմական տեղաշարժերի, բնակչության վերաբնակեցման և հայրենի բնակավայրերից դուրս ձևավորված նոր համայնքային միջավայրի հետ։ Այդ հանգամանքը խոսվածքի ուսումնասիրությանը հաղորդում է ոչ միայն զուտ լեզվաբանական, այլև պատմական, ազգագրական և մշակութային նշանակություն։ Լեզուն այս համատեքստում հանդես է գալիս որպես հավաքական հիշողության, ծագումնաբանական կապերի, համայնքային ինքնության և սերունդների միջև փոխանցվող մշակութային ժառանգության պահպանման կարևոր միջոց։ Հետազոտության գիտական նշանակությունն այն է, որ այն փաստագրում և համակարգում է մի լեզվական իրողություն, որի ուսումնասիրությունը կարևոր է հայերենի բարբառային հարստության ամբողջական պատկերը կազմելու համար։ Այն նպաստում է նաև բարբառային տարբերությունների և ընդհանրությունների բացահայտմանը, լեզվական հնագույն շերտերի պահպանվածության գնահատմանը, ինչպես նաև հայերենի պատմական զարգացման օրինաչափությունների ավելի խորքային ըմբռնմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հայ բարբառագիտությամբ, պատմական լեզվաբանությամբ, հայերենի հնչյունաբանությամբ և ձևաբանությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների ու ուսանողների համար։ Այն օգտակար է նաև հայ ժողովրդի պատմական բնակավայրերի, գաղթական համայնքների և լեզվամշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ հնարավորություն տալով ավելի լավ ճանաչելու Ալաշկերտի հայության լեզվական ինքնատիպությունը և Ապարան–Արագածի տարածքում պահպանված նրա մշակութային հետքերը։ Այսպիսով, գիրքը կարևոր ներդրում է հայերենի բարբառային ժառանգության գիտական փաստագրման, պահպանման և հետագա ուսումնասիրության գործում՝ ներկայացնելով Ալաշկերտի խոսվածքը որպես հայ ժողովրդի լեզվական և պատմամշակութային ինքնության նշանակալի բաղադրիչ։

Обновлено. 2026-11-17
Ալաշկերտի խոսվածքը (Ապարան–Արագածի տարածք)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Подробнее Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Подробнее Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Подробнее Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Подробнее Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Подробнее Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Подробнее