Մաղաք-Թեոփիլյանց, Մատթեոս

Պատմություն

Աշխատությունը կենսագրական և պատմաճանաչողական բնույթի ընդարձակ ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է պատմության, գիտության, գրականության, արվեստի, հասարակական և քաղաքական կյանքի մեջ նշանակալի դեր ունեցած անձանց կյանքին ու գործունեությանը։ Այն ներկայացնում է նշանավոր մարդկանց անհատական կենսագրությունների միջոցով մարդկության պատմական, մտավոր և մշակութային զարգացման տարբեր դրվագները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալու տարբեր ժամանակաշրջաններում ապրած անհատների գործունեությանը, ձեռքբերումներին, գաղափարներին և պատմական ազդեցությանը։ Կենսագրական գրականության հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ ընդհանուր պատմական իրադարձություններն ու հասարակական փոփոխությունները ներկայացվում են կոնկրետ մարդկանց կյանքի օրինակով։ Անհատի ծննդավայրը, ընտանեկան և կրթական միջավայրը, մտավոր ձևավորումը, մասնագիտական գործունեությունը, հասարակական դիրքը և պատմական հանգամանքները միասին բացահայտում են այն պայմանները, որոնցում ձևավորվել և գործել են նշանավոր անձինք։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս պատմությունը դիտարկելու ոչ միայն որպես իրադարձությունների հաջորդականություն, այլև որպես անհատական նախաձեռնությունների, մարդկային ընտրությունների, գաղափարական պայքարի և ստեղծագործական նվաճումների ամբողջություն։ Աշխատության բովանդակային ուղղվածության առանցքում նշանավոր անհատների կենսագրությունների ներկայացումն է՝ նպատակ ունենալով բացահայտելու նրանց անձնական հատկանիշները, գործունեության առանձնահատկությունները և պատմական նշանակությունը։ Կենսագրական նյութի միջոցով ընթերցողը կարող է պատկերացում կազմել տարբեր մասնագիտությունների, հասարակական դերերի և մտավոր գործունեության բնագավառների մասին՝ տեսնելով, թե ինչպես են գիտնականների հայտնագործությունները, գրողների ստեղծագործությունները, արվեստագետների նորարարությունները, պետական գործիչների որոշումները և հասարակական գործիչների նախաձեռնությունները նպաստել պատմական զարգացմանը։ Նման աշխատությունների կարևոր գաղափարներից է անհատական կարողությունների, կրթության, աշխատասիրության, գիտելիքի և նպատակասլացության արժևորումը։ Նշանավոր մարդկանց կյանքի օրինակները կարող են հանդես գալ որպես դաստիարակչական նյութ՝ խրախուսելով ընթերցողին ճանաչելու մարդկային մտքի հնարավորությունները, գնահատելու կրթության նշանակությունը և գիտակցելու հասարակական պատասխանատվության կարևորությունը։ Միաժամանակ կենսագրական պատմությունները հնարավորություն են տալիս քննադատաբար դիտարկելու պատմական անձանց գործունեությունը՝ հաշվի առնելով նրանց ապրած ժամանակաշրջանի քաղաքական, տնտեսական, կրոնական և մշակութային պայմանները։ Այս առումով աշխատությունը կարևոր է ոչ միայն անհատական կյանքի պատմությունները ներկայացնելու, այլև տարբեր դարաշրջանների հասարակական մտածողության և քաղաքակրթական արժեքների ճանաչման տեսանկյունից։ Երկրորդ հատորի ընդգրկումը բազմահատոր կենսագրական շարքի կազմում վկայում է նյութի համակարգված ներկայացման և նշանավոր անձանց վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնման ձգտման մասին։ Գրական ու կառուցվածքային առումով կենսագրական երկերին բնորոշ է պատմողական և տեղեկատու շարադրանքի համադրությունը։ Կենսագրական տեղեկությունները, պատմական իրադարձությունների նկարագրությունները և անհատական գործունեության գնահատականները ձևավորում են գիտաճանաչողական ամբողջություն, որը միաժամանակ կարող է ունենալ կրթական, պատմագիտական և բարոյադաստիարակչական նշանակություն։ Այսպիսի գրականությունը նպաստում է պատմական մտածողության զարգացմանը, քանի որ ընթերցողին սովորեցնում է անհատի գործունեությունը դիտարկել ժամանակաշրջանի ընդհանուր իրադրության համատեքստում և տարբերակել անձնական ձեռքբերումներն ու հասարակական ազդեցությունը։ Պատմական ու մշակութային առումով աշխատությունը կարևոր տեղ ունի տասնիններորդ դարի հայ լուսավորական գրականության և կենսագրական ժանրի զարգացման պատմության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ մտավորականության շրջանում մեծանում էր հետաքրքրությունը համաշխարհային պատմության, գիտության, գրականության և մշակույթի նշանավոր ներկայացուցիչների կյանքի ու գործունեության նկատմամբ։ Կենսագրական գրականության տարածումը նպաստում էր ընթերցողների պատմական գիտելիքների ընդլայնմանը, կրթական հետաքրքրությունների ձևավորմանը և համաշխարհային մշակութային ժառանգության ճանաչմանը։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանությունը նշանակալի դեր է ունեցել հայերեն պատմագիտական, կենսագրական և գիտակրթական գրականության ստեղծման ու տարածման գործում։ Միաբանության հրատարակչական գործունեությունը նպաստել է եվրոպական և համաշխարհային գիտական ու մշակութային ձեռքբերումների ներկայացմանը հայերենով՝ հայ ընթերցողին հաղորդակից դարձնելով միջազգային մտավոր կյանքին։ Այսպիսի կենսագրական հրատարակությունները կարևոր միջոց էին կրթական արժեքների տարածման, պատմական հիշողության ձևավորման և նշանավոր անհատների գործունեության հանրայնացման համար։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ կենսագրական գրականության պատմության, պատմական անձնագիտության, համաշխարհային մշակույթի տարածման և տասնիններորդ դարի հայ լուսավորական շարժման ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմաբանների, կենսագիրների, գրականագետների, մշակութաբանների, մանկավարժների, հայ գրքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների և պատմական կենսագրություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Նրա ընթերցողական նշանակությունը պայմանավորված է անհատական կյանքի պատմությունների միջոցով համաշխարհային պատմության ու մշակույթի ճանաչման, մարդկային մտավոր ձեռքբերումների գնահատման և կրթական ու հասարակական արժեքների ընկալման հնարավորությամբ։