Մարության, Սեդա Վիկտորի

Կենսաբանություն

Աշխատանքը նվիրված է ռենտգենյան ճառագայթման ազդեցության ուսումնասիրությանը Candida guilliermondii НП-4 խմորասնկերի կենսունակության, բջջային վիճակի և ԴՆԹ-ի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների վրա։ Հետազոտության հիմքում ընկած է իոնացնող ճառագայթման՝ կենդանի բջիջների վրա ունեցած ազդեցության բացահայտումը՝ հատկապես այն փոփոխությունների տեսանկյունից, որոնք կարող են առաջանալ գենետիկական նյութում և անդրադառնալ բջիջների գոյատևման ու վերականգնման կարողությունների վրա։ Ուսումնասիրվող խմորասնկային շտամը գիտական աշխատանքներում դիտարկվել է որպես կենսաբանորեն և գյուղատնտեսական առումով արժեքավոր միկրոօրգանիզմ, իսկ դրա նկատմամբ ռենտգենյան ճառագայթման ազդեցության հետազոտությունները ներառում են ինչպես բջջային կենսունակության և մորֆոլոգիայի, այնպես էլ ԴՆԹ-ի կառուցվածքային ու ֆիզիկաքիմիական փոփոխությունների գնահատում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ճառագայթահարման տարբեր պայմաններում խմորասնկերի գոյատևման ուսումնասիրությունը, քանի որ ճառագայթման ազդեցությունը կարող է առաջացնել բջջային կառուցվածքների վնասումներ, նյութափոխանակության փոփոխություններ և բազմացման ակտիվության նվազում։ Միաժամանակ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ԴՆԹ-ին՝ որպես ճառագայթման նկատմամբ զգայուն և բջջի կենսագործունեության համար առանցքային մոլեկուլային համակարգի։ ԴՆԹ-ի փոփոխությունները կարող են ուսումնասիրվել ֆլյուորեսցենտային, էլեկտրոֆորետիկ և հալման բնութագրերի միջոցով, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատելու մոլեկուլի կառուցվածքային վիճակը, էթիդիումի բրոմիդով հագեցման առանձնահատկությունները, հալման ջերմաստիճանը և հալման միջակայքը։ Հետազոտական տվյալները ցույց են տալիս, որ ռենտգենյան ճառագայթահարումը կարող է փոփոխել ԴՆԹ-ի ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը՝ վկայելով դրա կառուցվածքային կազմակերպման վրա ազդեցության մասին։ Ուսումնասիրվել են նաև ճառագայթումից հետո ընթացող վերականգնողական գործընթացները, ինչը կարևոր հնարավորություն է տալիս տարբերակելու անմիջական ճառագայթային վնասումը բջջի հետճառագայթային վերականգնման հետևանքներից։ ԴՆԹ-ի էլեկտրոֆորետիկ պատկերում լրացուցիչ ցածրամոլեկուլային ֆրակցիաների հայտնվելը կարող է մատնանշել ԴՆԹ-ի առաջնային և երկրորդային կառուցվածքների փոփոխություններ, մինչդեռ ֆլյուորեսցենտային և հալման ցուցանիշների փոփոխությունները լրացուցիչ տեղեկատվություն են տալիս մոլեկուլի կառուցվածքային վիճակի մասին։ Այսպիսով, աշխատանքը դիտարկում է ճառագայթային ազդեցությունը ոչ թե միայն որպես բջիջների ոչնչացման գործոն, այլ որպես բարդ կենսաբանական սթրես, որի հետևանքները ներառում են ԴՆԹ-ի կառուցվածքային փոփոխություններ, բջջային ֆունկցիաների խանգարում և հետագա վերականգնման գործընթացներ։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ռադիոբիոլոգիայի, մոլեկուլային կենսաբանության, կենսաքիմիայի և միկրոօրգանիզմների ֆիզիոլոգիայի համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալու իոնացնող ճառագայթման և կենդանի համակարգերի փոխազդեցության մեխանիզմները։ Աշխատանքի շրջանակում ստացված արդյունքները նաև արժեքավոր են ճառագայթային վնասման և վերականգնման գործընթացների ուսումնասիրման համար, քանի որ խմորասնկային բջիջները հարմար մոդելային համակարգ են բջջային և մոլեկուլային մակարդակներում ճառագայթման ազդեցության տարբեր կողմերը հետազոտելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է բջջաբանական և մոլեկուլային մոտեցումները՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես կարող է ռենտգենյան ճառագայթումը փոխել խմորասնկերի կենսունակությունը և դրանց գենետիկական նյութի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, ինչպես նաև ինչպիսի վերականգնողական գործընթացներ կարող են զարգանալ ճառագայթահարումից հետո։