Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին, հատոր 18․ Պարսկական աղբյուրներ, հատոր Ա․ Միրզա Սամիա՝ «Արքաների հիշատակարան»

Գիրքը հայագիտական և արևելագիտական սկզբնաղբյուրների բազմահատորյա մատենաշարի կարևոր ուսումնասիրություններից է, որը ներկայացնում է պարսկական պատմագրական ժառանգության մի արժեքավոր նմուշ՝ Միրզա Սամիայի «Թազքիրաթ ալ-Մուլուք» աշխատությունը, որը հայտնի է նաև «Արքաների հիշատակարան» անվամբ։ Այն պատկանում է պարսկական պատմագիտական և վարչական գրականության այն երկերի շարքին, որոնք կարևոր տեղեկություններ են պարունակում Իրանի պետական կառավարման համակարգի, արքունական հաստատությունների, վարչական կառուցվածքի, պետական պաշտոնների, հարկային հարաբերությունների և հասարակական կյանքի վերաբերյալ։ Աշխատությունը հատկապես նշանակալի է Սեֆյան Իրանի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ ներկայացնում է այդ ժամանակաշրջանի պետական կառավարման կազմակերպման, իշխանական համակարգի և վարչական ինստիտուտների վերաբերյալ կարևոր տեղեկություններ։ Միրզա Սամիայի երկը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու պարսկական պետության կառավարման ներքին մեխանիզմների, արքունիքի գործառույթների, պաշտոնատար անձանց պարտականությունների, պետական կառույցների փոխհարաբերությունների և երկրի վարչատարածքային կազմակերպման մասին։ Այս տեղեկությունները կարևոր նշանակություն ունեն ոչ միայն Իրանի քաղաքական ու վարչական պատմության, այլև տարածաշրջանի տարբեր ժողովուրդների, այդ թվում՝ հայերի պատմական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Հայաստանի և Պարսկաստանի պատմական հարաբերությունները դարերի ընթացքում զարգացել են քաղաքական, տնտեսական, ռազմական և մշակութային բազմաթիվ փոխազդեցությունների պայմաններում։ Պարսկական պետության կազմում ընդգրկված կամ նրա ազդեցության ոլորտում գտնվող հայկական տարածքների պատմությունը սերտորեն կապված էր կենտրոնական իշխանության քաղաքականության, տեղական վարչական համակարգի, հարկային պարտավորությունների, բնակչության տեղաշարժերի և համայնքային հարաբերությունների հետ։ Հետևաբար պարսկական պետական ու պատմագրական աղբյուրները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու Հայաստանի պատմական իրադարձությունները ոչ միայն հայկական գրավոր ավանդույթի, այլև հարևան պետության վարչական ու քաղաքական տեսանկյունից։ Նման սկզբնաղբյուրների կարևորությունը հատկապես մեծ է այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է համադրել տարբեր ժողովուրդների պատմական հիշողությունը, բացահայտել քաղաքական իրադարձությունների փոխադարձ ընկալումները և վերակազմել տարածաշրջանի պատմական զարգացումների ամբողջական պատկերը։ Միրզա Սամիայի աշխատության արժեքը պայմանավորված է նաև պարսկական վարչական տերմինաբանության, պետական պաշտոնների անվանումների, կառավարման սկզբունքների և արքունական համակարգի նկարագրության մեջ պարունակվող տեղեկություններով, որոնք կարող են օգտակար լինել պատմական Հայաստանի՝ Իրանի քաղաքական ու տնտեսական համակարգի հետ ունեցած կապերի ուսումնասիրության համար։ Հատորի գիտական նշանակությունը միայն մեկ պարսկական երկի ներկայացմամբ չի սահմանափակվում․ այն նաև հնարավորություն է ստեղծում հայկական պատմագիտության մեջ օգտագործելու օտարալեզու սկզբնաղբյուրները՝ Հայաստանի և հայ ժողովրդի անցյալը բազմակողմանիորեն ուսումնասիրելու նպատակով։ Պարսկական պատմագրական ավանդույթը կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարածաշրջանի պատմական աղբյուրագիտության մեջ, քանի որ այն արտացոլում է Իրանի քաղաքական վերնախավի, պետական կառույցների և վարչական գործիչների պատկերացումները երկրի ու նրա ազդեցության ներքո գտնվող տարածքների վերաբերյալ։ Այդ աղբյուրների ուսումնասիրությունը նպաստում է պատմական փաստերի համադրմանը, ժամանակաշրջանի քաղաքական իրողությունների հստակեցմանը և հայ-իրանական հարաբերությունների տարբեր կողմերի բացահայտմանը։ Հատորի կարևոր առանձնահատկություններից է նաև բնագրային աղբյուրի գիտական շրջանառության մեջ ներմուծումը, որի միջոցով հայ ընթերցողին հասանելի է դառնում պարսկական պատմագիտական ժառանգության մի կարևոր հատված։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պարսկերեն սկզբնաղբյուրների, իրանագիտության, սեֆյան ժամանակաշրջանի պատմության, վարչական պատմության և պատմական աշխարհագրության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Միաժամանակ գիրքը արժեքավոր է հայագետների, պատմաբանների, աղբյուրագետների և ուսանողների համար, քանի որ ընդլայնում է Հայաստանի պատմության ուսումնասիրության աղբյուրագիտական շրջանակը և հնարավորություն տալիս հայ ժողովրդի պատմական անցյալը դիտարկելու հարևան պետությունների քաղաքական ու վարչական համակարգերի համատեքստում։ Աշխատությունն ունի կարևոր գիտական և մշակութային նշանակություն՝ նպաստելով հայ-իրանական պատմական կապերի ուսումնասիրությանը, պարսկական սկզբնաղբյուրների հետազոտմանը և Հայաստանի պատմության բազմակողմանի ու համադրական ներկայացմանը։

Թարմացվել է՝ 2026-11-17
Օտար աղբյուրները Հայաստանի և հայերի մասին, հատոր 18․ Պարսկական աղբյուրներ, հատոր Ա․ Միրզա Սամիա՝ «Արքաների հիշատակարան»

Անվճար

Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Տեսնել ավելին Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Տեսնել ավելին Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Տեսնել ավելին