Մկրտչյան, Ալլա Եփրեմի

Մանկավարժություն

Մանկավարժական, լեզվաբանական և հաղորդակցական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է լրագրության մասնագիտությամբ սովորող ուսանողների ինքնաբուխ խոսքի հմտությունների ձևավորման և զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ միջմշակութային հաղորդակցության ուսուցման գործընթացի համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է ապագա լրագրողների բանավոր հաղորդակցական կարողությունների կատարելագործման, օտարալեզու միջավայրում ազատ և անմիջական արտահայտվելու հմտությունների զարգացման, ինչպես նաև տարբեր մշակույթների ներկայացուցիչների հետ արդյունավետ փոխգործակցության համար անհրաժեշտ լեզվական, սոցիալմշակութային և մասնագիտական կարողությունների ձևավորման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է ինքնաբուխ խոսքի հոգելեզվաբանական առանձնահատկությունները, հաղորդակցական իրավիճակներում խոսքի արագ կազմակերպման մեխանիզմները, լեզվական միջոցների ինքնուրույն ընտրությունը և նախապես չպատրաստված բանավոր արտահայտությունների կառուցման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի այն դժվարությունները, որոնց հանդիպում են ուսանողները անծանոթ հաղորդակցական իրավիճակներում, երբ անհրաժեշտ է արագ արձագանքել զրուցակցի խոսքին, ձևակերպել սեփական տեսակետը, տալ հստակ հարցեր, ներկայացնել փաստարկներ և պահպանել հաղորդակցության տրամաբանական շարունակականությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջմշակութային հաղորդակցական կարողունակության ձևավորման ուսումնասիրությունը, որը ենթադրում է ոչ միայն օտար լեզվի բառապաշարի և քերականական կառուցվածքների իմացություն, այլև տարբեր հասարակությունների մշակութային արժեքների, հաղորդակցական նորմերի, վարքագծային առանձնահատկությունների և խոսքային վարվելակարգի ընկալում։ Լրագրողական մասնագիտության տեսանկյունից այս կարողությունները առանձնահատուկ նշանակություն ունեն, քանի որ լրագրողի աշխատանքը հաճախ կապված է տարբեր ազգային, լեզվական և մշակութային միջավայրերի ներկայացուցիչների հետ անմիջական շփման, հարցազրույցների կազմակերպման, տեղեկատվության հավաքագրման և հասարակական նշանակություն ունեցող իրադարձությունների լուսաբանման հետ։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է լրագրողական հաղորդակցության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը՝ ընդգրկելով հարցազրույցի վարումը, բանավոր տեղեկատվության ճշգրտումը, քննարկումների կազմակերպումը, հրապարակային ելույթները, մամուլի ասուլիսներին մասնակցությունը և անսպասելի հարցերին արագ արձագանքելու կարողությունը։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում ինքնաբուխ երկխոսության և մենախոսության զարգացման մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսանողներին հաղթահարելու նախապես պատրաստված տեքստերից կախվածությունը և աստիճանաբար ձեռք բերելու հաղորդակցական ինքնուրույնություն։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև հաղորդակցական ուսուցման մեթոդաբանությանը, առաջադրանքահեն ուսուցմանը, իրավիճակային վարժություններին, դերային խաղերին, բանավեճերին, խմբային քննարկումներին և իրական մասնագիտական հաղորդակցությանը մոտեցված ուսումնական գործունեության կազմակերպմանը։ Նման մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս զարգացնելու ուսանողների խոսքային ճկունությունը, հաղորդակցական նախաձեռնողականությունը, լսած տեղեկատվությունը արագ մշակելու կարողությունը և տարբեր իրավիճակներում համապատասխան լեզվական միջոցներ ընտրելու հմտությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ուսուցման գործընթացում մշակութային տարբերությունների վերաբերյալ գիտելիքների ներառումը, քանի որ տարբեր լեզվամշակութային միջավայրերում հարցադրումների ձևակերպումը, համաձայնության կամ անհամաձայնության արտահայտումը, խոսքի հերթափոխը և քաղաքավարության դրսևորումները կարող են ունենալ տարբեր առանձնահատկություններ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է մշակութային կարծրատիպերի ազդեցության, միջմշակութային թյուրըմբռնումների առաջացման պատճառների և դրանց հաղթահարման հաղորդակցական ռազմավարությունների ուսումնասիրությունը։ Այս համատեքստում կարևորվում են հանդուրժողականությունը, մշակութային զգայունությունը, զրուցակցի դիրքորոշումը հասկանալու պատրաստակամությունը և տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում մասնագիտական էթիկայի պահպանումը։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրության են արժանի նաև խոսքային հմտությունների զարգացման հոգեբանական գործոնները, մասնավորապես՝ հաղորդակցական վստահությունը, խոսելու ընթացքում սխալվելու վախը, հուզական լարվածությունը, ուշադրության բաշխումը և արագ որոշումներ կայացնելու անհրաժեշտությունը։ Ինքնաբուխ խոսքի արդյունավետ զարգացման համար կարևոր է ուսումնական այնպիսի միջավայրի ձևավորումը, որտեղ ուսանողները հնարավորություն կունենան ազատորեն արտահայտելու սեփական մտքերը, մասնակցելու քննարկումների, փորձարկելու հաղորդակցական տարբեր ռազմավարություններ և ստանալու կառուցողական հետադարձ կապ։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև խոսքի սահունության, ճշգրտության, տրամաբանական կապակցվածության, բառապաշարի բազմազանության և հաղորդակցական նպատակին համապատասխանության գնահատման չափանիշները։ Հատուկ ուշադրության են արժանի ուսանողների բանավոր խոսքի զարգացման մակարդակի որոշման, ուսուցման արդյունքների գնահատման և կիրառվող մեթոդների արդյունավետության համեմատական ուսումնասիրության հարցերը։ Հետազոտության մեթոդաբանական շրջանակը կարող է ներառել մանկավարժական դիտարկման, ուսուցողական փորձարարության, հարցումների, բանավոր խոսքի վերլուծության, հաղորդակցական առաջադրանքների արդյունքների գնահատման և համեմատական ուսումնասիրության մեթոդներ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ժամանակակից տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների կիրառումը, մասնավորապես՝ տեսաձայնային նյութերի, իրական հարցազրույցների, միջազգային լրատվական հաղորդումների, առցանց քննարկումների և թվային ուսումնական հարթակների օգտագործումը՝ ուսանողների հաղորդակցական փորձառությունը հարստացնելու նպատակով։ Լրագրության մասնագիտական կրթության շրջանակում նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս համատեղելու լեզվի ուսուցումը մասնագիտական հաղորդակցական կարողությունների զարգացման հետ՝ ուսանողներին նախապատրաստելով բազմամշակութային տեղեկատվական միջավայրում աշխատանքին։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայի, միջմշակութային հաղորդակցության տեսության և մասնագիտական խոսքային կարողությունների զարգացման փոխկապակցված ուսումնասիրությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է լրագրության ուսանողների համար արդյունավետ ուսումնական ծրագրերի, հաղորդակցական վարժությունների, մասնագիտական իրավիճակների մոդելավորման և բանավոր խոսքի գնահատման մեխանիզմների մշակման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկավարժներին, լեզվաբաններին, օտար լեզուների դասավանդման մասնագետներին, լրագրության ֆակուլտետների դասախոսներին, հաղորդակցության հետազոտողներին, կրթական ծրագրերի մշակողներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի մանկավարժական, լեզվաբանական, մեթոդաբանական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով ապագա լրագրողների ինքնաբուխ խոսքի զարգացման, միջմշակութային հաղորդակցական կարողունակության ձևավորման, մասնագիտական բանավոր հաղորդակցության արդյունավետության բարձրացման և ժամանակակից բազմալեզու տեղեկատվական միջավայրում հաջող փոխգործակցության համար անհրաժեշտ հմտությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։