Մովսիսյան, Սահակ (Բենսե)

Պատմություն

Աշխատությունը ներկայացնում է պատմական Հարք գավառի և Մշո Բուլանըխի հայ բնակչության կյանքը, կենցաղը, ավանդույթներն ու ժողովրդական մշակույթը՝ պահպանելով Արևմտյան Հայաստանի այդ պատմամշակութային շրջանի ինքնատիպ նկարագիրը։ Հիմքում Սահակ Մովսիսյանի՝ Բենսե անունով հայտնի ազգագրագետի հավաքած նյութերն են, որոնք կարևոր սկզբնաղբյուր են տարածաշրջանի հայության ավանդական կյանքի և բանավոր ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Նյութերը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տեղի հայերի բնակության միջավայրի, ընտանեկան ու համայնքային հարաբերությունների, առօրյա զբաղմունքների, հասարակական սովորույթների և սերնդեսերունդ փոխանցվող մշակութային պատկերացումների մասին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ժողովրդական բանահյուսությանը՝ որպես համայնքի պատմական հիշողության, աշխարհընկալման, բարոյական արժեքների և կենսափորձի արտահայտության։ Բանավոր ավանդության տարբեր դրսևորումների միջոցով բացահայտվում են ժողովրդի պատկերացումները մարդու, բնության, ընտանիքի, հասարակության և շրջապատող աշխարհի մասին, ինչպես նաև պատմական իրադարձությունների ու տեղական կյանքի հետ կապված հիշողությունները։ Ազգագրական նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու տոնական ու ծիսական սովորույթները, ընտանեկան կյանքի կարևոր իրադարձություններին ուղեկցող արարողությունները, հավատալիքները, ավանդական վարքականոններն ու կենցաղային հարաբերությունները։ Դրանցում արտացոլվում են նաև աշխատանքի, ապրուստի միջոցների, համայնքային փոխօգնության և հասարակական կյանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Տարածաշրջանային նյութի կարևորությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն ներկայացնում է ոչ միայն առանձին սովորույթներ ու բանահյուսական պատումներ, այլև դրանց գոյության միջավայրը՝ թույլ տալով հասկանալ, թե ինչպես էին մշակութային ավանդույթները կապված մարդկանց առօրյայի և համայնքային կյանքի հետ։ Հատուկ արժեք ունեն ժողովրդական խոսքի ու տեղական լեզվական առանձնահատկությունների պահպանված դրսևորումները, որոնք արտացոլում են Մշո Բուլանըխի հայության լեզվամտածողությունը, արտահայտչական միջոցներն ու մշակութային ինքնատիպությունը։ Նյութերի գիտական մշակումը, ծանոթագրություններն ու բառարանային հավելվածը նպաստում են բովանդակության առավել ամբողջական ընկալմանը և հեշտացնում տեղական բառապաշարի ու ազգագրական հասկացությունների ուսումնասիրությունը։ Հավաքված տեղեկությունները կարևոր են նաև պատմական բնակավայրերի, տեղական ավանդույթների և Արևմտյան Հայաստանի հայության մշակութային ժառանգության հետազոտության համար։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս վերակազմելու մի տարածաշրջանի հայ համայնքի մշակութային դիմագիծը՝ հիմնվելով ժողովրդական հիշողության, կենցաղային փորձի և բանավոր ավանդության պահպանված վկայությունների վրա։ Այն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հայ ազգագրության և բանահյուսության, պատմական ժողովրդագրության, բարբառագիտության ու մշակութաբանության ուսումնասիրողների համար, ինչպես նաև օգտակար ընթերցանություն է բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրվում են Արևմտյան Հայաստանի հայկական բնակավայրերի պատմությամբ, Մշո աշխարհի ավանդույթներով և հայ ժողովրդի ոչ նյութական մշակութային ժառանգությամբ։