Հարք (Մշո Բուլանըխ)․ պատմաազգագրական և բանահյուսական նյութեր

Մանկավարժություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 19-րդ դարի 30–80-ական թվականներին Արևելյան Հայաստանում ուսուցչի պատրաստման հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը՝ այդ ժամանակաշրջանի կրթական, հասարակական և մշակութային զարգացումների համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել ուսուցչական կադրերի ձևավորման անհրաժեշտությունը, դրանց պատրաստման առկա ձևերը, կրթական հաստատությունների դերը և այն գործոնները, որոնք ազդել են ուսուցչի մասնագիտական կերպարի ու պատրաստության համակարգի զարգացման վրա։ Ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանը կարևոր փուլ էր Արևելյան Հայաստանի կրթական կյանքի համար, քանի որ փոխվում էին հասարակական պայմանները, ընդլայնվում էր դպրոցական կրթության նկատմամբ հետաքրքրությունը, իսկ կրթված մասնագետների պահանջարկը աստիճանաբար մեծանում էր։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել դպրոցների ցանցի ձևավորումն ու զարգացումը, ուսուցչական աշխատանքի կազմակերպումը և կրթական հաստատությունների համար պատրաստված մասնագետների անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցչի մասնագիտական գիտելիքներին, մանկավարժական կարողություններին, ընդհանուր կրթական մակարդակին և այն պահանջներին, որոնք տվյալ ժամանակաշրջանում ներկայացվում էին ուսուցչի նկատմամբ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ուսուցչական կադրերի պատրաստման տարբեր ուղիների ուսումնասիրությունը։ Դրանց թվում կարող էին լինել ուսումնական հաստատություններում ստացած մասնագիտական պատրաստությունը, հոգևոր և աշխարհիկ կրթական կառույցների գործունեությունը, ինքնակրթությունը, փորձառու ուսուցիչների ազդեցությունը և արտերկրում կամ այլ կրթական կենտրոններում ստացած կրթությունը։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էր աստիճանաբար ձևավորվում ուսուցչի մասնագիտությունը որպես առանձին մասնագիտական գործունեության ոլորտ։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև մանկավարժական գաղափարների տարածման և կրթության բովանդակության փոփոխության հարցերը։ 19-րդ դարի ընթացքում հայկական կրթական միջավայրում տարածվում էին նոր մանկավարժական մոտեցումներ, որոնք շեշտադրում էին սովորողի գիտելիքների համակարգված զարգացումը, ուսուցման մեթոդների կատարելագործումը, աշխարհիկ կրթության ընդլայնումը և մայրենի լեզվով ուսուցման կարևորությունը։ Այդ գործընթացները անմիջականորեն ազդում էին նաև ուսուցչի պատրաստության նկատմամբ ներկայացվող պահանջների վրա։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել ժամանակի հայկական դպրոցների և ուսուցչական սեմինարիաների գործունեության վերլուծությունը, ինչպես նաև այն կրթական գործիչների ներդրումը, որոնք նպաստեցին ուսուցչական մասնագիտության զարգացմանը։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել կրթական ծրագրերին, դասավանդվող առարկաներին, ուսուցման մեթոդներին և ապագա ուսուցիչների ընդհանուր ու մասնագիտական պատրաստության հարաբերակցությանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև այն խնդիրներին, որոնք խոչընդոտում էին ուսուցչական կադրերի բավարար պատրաստմանը՝ կրթական հաստատությունների սահմանափակ թվին, նյութական միջոցների պակասին, որակյալ մասնագետների սակավությանը, կրթական անհավասարություններին և դպրոցական համակարգի կազմակերպչական դժվարություններին։ Միաժամանակ ուսումնասիրության մեջ կարող է ընդգծվել հասարակության մտավոր և մշակութային զարգացման գործում ուսուցչի ունեցած առանձնահատուկ դերը։ Ուսուցիչը ոչ միայն գիտելիքներ փոխանցող մասնագետ էր, այլև հասարակական և մշակութային արժեքների տարածող, ազգային կրթության կարևոր գործիչ և նոր սերնդի ձևավորման պատասխանատու։ Աշխատության աղբյուրագիտական արժեքը կարող է պայմանավորված լինել ժամանակաշրջանի դպրոցական փաստաթղթերի, մանկավարժական գրականության, կրթական ծրագրերի, մամուլի նյութերի, հիշողությունների և կրթական գործիչների աշխատությունների օգտագործմամբ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել կրթության պատմությամբ, հայ մանկավարժության պատմությամբ, 19-րդ դարի հայկական հասարակական ու մշակութային կյանքով զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև մանկավարժներին և կրթության ոլորտի մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է Արևելյան Հայաստանում ուսուցչական մասնագիտության և մասնագիտական պատրաստության ձևավորման գործընթացը՝ ցույց տալով կրթական համակարգի զարգացման, մանկավարժական գաղափարների տարածման և հասարակական պահանջների փոփոխության ազդեցությունը ուսուցչի պատրաստման հիմնախնդրի վրա։

Այլ առարկաներ

Այս մեթոդական ձեռնարկը նվիրված է բրիգադային աբոնեմենտի կազմակերպման, իրականացման և արդյունավետության բարձրացման հարցերին՝ ներկայացնելով գրադարանային սպասարկման այս ձևի կիրառման հիմնական սկզբունքներն ու գործնական մոտեցումները։ Աշխատությունում ներկայացվում են ընթերցողների խմբային սպասարկման առանձնահատկությունները, գրքային ֆոնդի նպատակային օգտագործման կազմակերպումը, գրադարանի և տարբեր աշխատանքային կամ կազմակերպչական խմբերի միջև համագործակցության ձևերը։ Ձեռնարկը ներառում է մեթոդական ցուցումներ բրիգադների հետ աշխատանքի պլանավորման, գրականության ընտրության, ընթերցողական պահանջների ուսումնասիրման, սպասարկման գործընթացի վերահսկման և արդյունքների գնահատման վերաբերյալ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրքի տարածման, ընթերցանության խթանման և տեղեկատվական սպասարկման արդյունավետ մեթոդների կիրառմանը՝ հաշվի առնելով տարբեր խմբերի հետաքրքրություններն ու պահանջները։ Նյութը նախատեսված է գրադարանավարների, մշակութային հաստատությունների աշխատակիցների, մեթոդական բաժինների մասնագետների, գրադարանագիտության ոլորտի ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր զբաղվում են ընթերցողների սպասարկման կազմակերպմամբ ու գրադարանային աշխատանքի կատարելագործմամբ։

Մաթեմատիկա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է երկչափ կոնֆորմ դաշտի տեսություններին, որոնցում առկա են դեֆեկտներ և սահմաններ՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես են այդ կառուցվածքները փոխում տեսության սիմետրիաները, դաշտերի փոխազդեցությունները և ֆիզիկական դիտարկելի մեծությունները։ Աշխատանքը գտնվում է քվանտային դաշտի տեսության և մաթեմատիկական ֆիզիկայի կարևորագույն ուղղություններից մեկի շրջանակում, որտեղ կոնֆորմ սիմետրիան հնարավորություն է տալիս խիստ սահմանափակումներ դնել տեսության կառուցվածքի վրա։ Դեֆեկտները կարելի է պատկերացնել որպես տարածության մեջ ներդրված ենթաբազմություններ, որոնց հատման կամ հատկանիշների փոփոխության դեպքում դաշտերը կարող են ձեռք բերել ոչ սովորական սահմանային պայմաններ, իսկ սահմանները ներկայացնում են համակարգի եզրային երկրաչափությունն ու դրա հետ կապված ֆիզիկական պայմանները։ Ուսումնասիրության կարևոր թեմաներից են դեֆեկտների և սահմանների համատեղելիությունը կոնֆորմ սիմետրիայի հետ, դրանց վրա տեղայնացված աստիճանների ազատությունը, սահմանային և դեֆեկտային օպերատորների հատկությունները, ինչպես նաև տարբեր տեսությունների միջև հնարավոր երկվությունները և փոխհարաբերությունները։ Երկչափ դեպքը առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ այստեղ կոնֆորմ սիմետրիան չափազանց ուժեղ է և թույլ է տալիս բազմաթիվ խնդիրներ ուսումնասիրել վերլուծական, հանրահաշվական և երկրաչափական մեթոդներով։ Նման մոտեցումները կիրառվում են ոչ միայն մաքուր տեսական ֆիզիկայում, այլև վիճակագրական ֆիզիկայի կրիտիկական համակարգերի, լարերի տեսության, քվանտային նյութի և ընդհանրապես քվանտային համակարգերի սահմանային երևույթների ուսումնասիրության մեջ։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել այն ընթերցողներին, ովքեր ցանկանում են խորանալ կոնֆորմ դաշտի տեսության ժամանակակից խնդիրների, սահմանային պայմանների, դեֆեկտների և դրանց առաջացրած նոր ֆիզիկական ու մաթեմատիկական կառուցվածքների մեջ։

Պատմություն

Ժողովածուն ներառում է հայկական և ուրարտական պատմությանն առնչվող նյութեր՝ ներկայացնելով Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն անցյալի ուսումնասիրության տարբեր ուղղություններ։ Այն անդրադառնում է տարածաշրջանի պատմական զարգացմանը, հնագույն պետական կազմավորումներին, հասարակական և քաղաքական հարաբերություններին, ինչպես նաև հայկական և ուրարտական մշակութային միջավայրերի ուսումնասիրությանն առնչվող հարցերին։ Ուրարտական պատմության նյութերը կարևոր են մ. թ. ա. առաջին հազարամյակի քաղաքական կառուցվածքի, արքայական իշխանության, ռազմական գործունեության, տնտեսական կյանքի և գրավոր մշակույթի վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնման համար։ Հայկական պատմությանն առնչվող նյութերը հնարավորություն են տալիս դիտարկելու Հայկական լեռնաշխարհի պատմական գործընթացները, բնակչության մշակութային զարգացումը և տարածաշրջանի պատմական ժառանգության տարբեր շերտերը։ Պատմական սկզբնաղբյուրների, հնագիտական տվյալների և գիտական ուսումնասիրությունների համադրումը նպաստում է անցյալի իրադարձությունների ու մշակութային երևույթների առավել ամբողջական մեկնաբանությանը։ Ժողովածուն կարող է օգտակար լինել հայագիտությամբ, ուրարտագիտությամբ, հնագիտությամբ և Հին Արևելքի պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսանողների ու հետազոտողների համար։ Այն նաև հետաքրքրություն է ներկայացնում Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պատմության վերաբերյալ գիտական նյութեր ուսումնասիրող ընթերցողների համար։

Մշակույթ

Հրատարակությունը ներկայացնում է ՀՍՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակված գրականության մատենագիտական տեղեկատվական տեղեկատու՝ նպատակ ունենալով համակարգված կերպով ներկայացնել տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և արվեստագիտական գրականությունը։ Ներառում է մշակույթի, կերպարվեստի, երաժշտության, թատրոնի, կինոյի, ճարտարապետության, ժողովրդական ստեղծագործության և արվեստի այլ բնագավառներին վերաբերող գրքերի, հոդվածների, ժողովածուների և գիտական նյութերի վերաբերյալ մատենագիտական տվյալներ։ Տեղեկատուն նպաստում է մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությանը, մասնագիտական տեղեկատվության որոնմանը և գիտահետազոտական աշխատանքների կազմակերպմանը՝ ապահովելով ընթերցողներին անհրաժեշտ կողմնորոշիչ նյութեր։ Հրատարակությունը արժեքավոր աղբյուր է գրադարանավարների, մատենագետների, մշակութաբանների, արվեստաբանների, պատմաբանների, ուսանողների, գիտաշխատողների, ինչպես նաև հայկական մշակույթի և արվեստի զարգացման գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Փիլիսոփայություն

Կառլ Յասպերսի «Փիլիսոփայական հավատք» (1948) աշխատությունը նրա էքզիստենցիալ փիլիսոփայության կարևորագույն գործերից է, որտեղ նա փորձում է բացատրել մարդու հոգևոր և իմացական դիրքորոշումը աշխարհի, գոյության և վերջնական իմաստի նկատմամբ։ Յասպերսը տարբերակում է կրոնական հավատքն ու փիլիսոփայական հավատքը՝ ընդգծելով, որ փիլիսոփայական հավատքը չի հիմնվում դոգմաների, սուրբ գրքերի կամ բացարձակ ճշմարտությունների վրա, այլ առաջանում է մարդու սեփական մտածողության, ներքին փորձի և գոյության սահմանային իրավիճակների՝ մահի, տառապանքի, պայքարի և պատահականության գիտակցման արդյունքում։ Նրա կարծիքով մարդը չի կարող ամբողջապես ճանաչել աշխարհը գիտության միջոցով, քանի որ գոյություն ունեն այնպիսի սահմաններ, որոնք գիտությունը չի կարող հաղթահարել, և հենց այդ սահմանների գիտակցումն է, որ մարդուն մղում է դեպի փիլիսոփայական մտածողություն և հավատք։ Յասպերսը նաև ընդգծում է «սահմանային իրավիճակների» գաղափարը, որտեղ մարդը բախվում է իր գոյության վերջավորությանը և ստիպված է վերանայել իր արժեքներն ու կյանքի իմաստը։ Նրա փիլիսոփայության մեջ կարևոր դեր ունի ազատությունը, հաղորդակցությունը և անհատի ներքին պատասխանատվությունը սեփական կյանքի իմաստը ձևավորելու հարցում։ Այս աշխատությունը նպատակ ունի ցույց տալ, որ իրական իմաստավոր կյանքը հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ մարդը գիտակցում է իր սահմանափակությունը, բայց միաժամանակ չի հրաժարվում իմաստի որոնումից։