Մուրադյան Դ. Ա.

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1905–1907 թվականներին Հայաստանի տարածքում բանվորական շարժման ձևավորման, զարգացման և քաղաքական դրսևորումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այդ ժամանակաշրջանի սոցիալ-տնտեսական պայմաններն են, արդյունաբերական կենտրոններում բանվորների աշխատանքի ու կենցաղի առանձնահատկությունները, աշխատավորների սոցիալական խնդիրները և դրանց հիման վրա ձևավորված կազմակերպված բողոքի ու պայքարի տարբեր ձևերը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել գործադուլները, ցույցերը, աշխատանքային պայմանների բարելավման պահանջները, աշխատավարձի և աշխատանքային ժամերի խնդիրները, ինչպես նաև բանվորների կազմակերպման ձևերն ու փոխօգնության մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1905 թվականի Ռուսական առաջին հեղափոխության ազդեցությանը, որի քաղաքական և սոցիալական ալիքները տարածվեցին նաև Հարավային Կովկասում և նպաստեցին աշխատավորական շարժումների ակտիվացմանը։ Հայաստանի քաղաքներում և արդյունաբերական կենտրոններում բանվորական պայքարը զարգանում էր տեղական սոցիալ-տնտեսական պայմանների, ազգային հարաբերությունների և Ռուսական կայսրության ընդհանուր քաղաքական իրավիճակի ազդեցության ներքո։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև սոցիալիստական և հեղափոխական գաղափարների տարածումը բանվորների շրջանում, քաղաքական կազմակերպությունների գործունեությունը և դրանց կապերը աշխատավորական միջավայրի հետ։ Կարևոր նշանակություն ունի բանվորական շարժման և գյուղացիական կամ այլ հասարակական շարժումների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, քանի որ 20-րդ դարի սկզբի Հայաստանի հասարակական կյանքում սոցիալական տարբեր խմբերի խնդիրները հաճախ փոխկապակցված էին։ Հետազոտության միջոցով հնարավոր է բացահայտել նաև իշխանությունների և վարչական մարմինների վերաբերմունքը գործադուլների ու քաղաքական ակտիվության նկատմամբ, վերահսկողության և ճնշման կիրառվող մեխանիզմները, ինչպես նաև շարժման կազմակերպիչների ու մասնակիցների նկատմամբ ձեռնարկված միջոցները։ Ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությունը կարևոր է Հայաստանի սոցիալական պատմության տեսանկյունից, քանի որ 1905–1907 թվականների իրադարձությունները նպաստեցին հասարակական-քաղաքական ակտիվության աճին և աշխատավորների կազմակերպվածության նոր ձևերի առաջացմանը։ Աշխատությունը կարող է հիմնվել մամուլի հրապարակումների, արխիվային փաստաթղթերի, կուսակցական և կազմակերպական նյութերի, հուշագրությունների ու այլ պատմական աղբյուրների վրա՝ հնարավորություն տալով վերականգնել բանվորական շարժման հիմնական փուլերը, մասնակիցների կազմը և պայքարի մեթոդները։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, սոցիալական պատմության մասնագետներին, քաղաքագետներին, հասարակական շարժումների հետազոտողներին, հայագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և Հայաստանի 20-րդ դարի սկզբի պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։