Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Թուրք-իրանական հարաբերությունները XVI դարում և XVII դարի առաջին կեսին ու Հայաստանը

Աշխատությունը նվիրված է XVI դարում և XVII դարի առաջին կեսին Օսմանյան կայսրության և Սեֆյան Իրանի միջև ձևավորված քաղաքական, ռազմական և դիվանագիտական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով այդ հակամարտությունների համատեքստում Հայաստանի պատմական ճակատագրին, աշխարհաքաղաքական նշանակությանը և հայ բնակչության կացությանը։ Քննարկվող ժամանակաշրջանը բնորոշվում էր Մերձավոր Արևելքում երկու հզոր պետությունների միջև գերիշխանության համար շարունակվող պայքարով, որի հիմքում ընկած էին տարածքային հավակնությունները, քաղաքական ազդեցության ընդլայնումը, առևտրական ուղիների վերահսկողությունը և տարածաշրջանի ռազմավարական նշանակություն ունեցող տարածքների նկատմամբ վերահսկողություն հաստատելու ձգտումը։ Օսմանյան և Սեֆյան պետությունների մրցակցությունը հատկապես սուր արտահայտություն էր ստանում Արևելյան Հայաստանի և հարակից շրջանների նկատմամբ նրանց ունեցած հավակնություններում, քանի որ Հայաստանը գտնվում էր երկու կայսրությունների քաղաքական ու ռազմական շահերի բախման կարևորագույն գոտում։ Աշխատության պատմական դիտարկումների առանցքում են թուրք-իրանական հարաբերությունների զարգացման հիմնական ուղղությունները, ռազմական բախումների պատճառներն ու հետևանքները, սահմանների փոփոխությունները, դիվանագիտական պայմանավորվածությունները և տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունները։ Առանձնակի նշանակություն ունի Հայաստանի դիտարկումը ոչ միայն որպես երկու պետությունների միջև պայքարի աշխարհագրական տարածք, այլև որպես պատմական, տնտեսական և մշակութային ինքնատիպություն ունեցող երկիր, որի բնակչությունը ստիպված էր կրել երկարատև պատերազմների, քաղաքական անկայունության, բնակչության տեղահանությունների և տնտեսական կյանքի խաթարման հետևանքները։ Այդ ժամանակաշրջանի իրադարձությունները վճռորոշ ազդեցություն ունեցան հայկական բնակավայրերի զարգացման, ժողովրդագրական իրավիճակի, տնտեսական կապերի, հասարակական հարաբերությունների և ազգային կյանքի տարբեր ոլորտների վրա։ Օսմանյան և Սեֆյան իշխանությունների վարած քաղաքականության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանում հայ բնակչության նկատմամբ իրականացվող վարչական, տնտեսական և քաղաքական մոտեցումների, ինչպես նաև արտաքին տիրապետության պայմաններում հայկական համայնքների գոյատևման ու ինքնության պահպանման խնդիրների մասին։ Կարևոր պատմական համատեքստ են կազմում նաև XVI դարի սկզբին Սեֆյան պետության հզորացումը, Օսմանյան կայսրության արևելյան քաղաքականության ակտիվացումը, երկու պետությունների միջև ծավալված պատերազմները և դրանց ավարտին կնքված պայմանագրերը, որոնք վերաձևավորեցին տարածաշրջանի քաղաքական քարտեզը։ Այս իրադարձությունների հետևանքով Հայաստանը բազմիցս հայտնվեց ռազմական գործողությունների կենտրոնում՝ դառնալով տարածքային վերաձևումների, բնակչության բռնի տեղաշարժերի և տնտեսական վերակազմավորումների անմիջական ազդեցության կրող։ Հատկապես կարևոր է XVII դարի սկզբի քաղաքական իրադրությունը, երբ Սեֆյան Իրանի վերելքն ու Շահ Աբաս Առաջինի իրականացրած ռազմաքաղաքական միջոցառումները նոր փուլ հաղորդեցին թուրք-իրանական հակամարտությանը և խոր ազդեցություն ունեցան Հայաստանի պատմական զարգացման վրա։ Այդ իրադարձությունների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հասկանալ տարածաշրջանի բնակչության տեղաշարժերի, հայկական համայնքների աշխարհագրական տարածման և Իրանի ներսում հայկական տնտեսական ու մշակութային կենտրոնների ձևավորման պատմական նախադրյալները։ Աշխատության թեմատիկ ընդգրկումը կարևոր է նաև հայ ժողովրդի պատմության՝ միջազգային հարաբերությունների և տարածաշրջանային քաղաքականության համատեքստում ընկալման տեսանկյունից, քանի որ այն բացահայտում է արտաքին քաղաքական գործընթացների և Հայաստանի ներքին պատմական կյանքի փոխադարձ կապերը։ Նյութը արժեքավոր է հատկապես այն առումով, որ թուրք-իրանական հարաբերությունները ներկայացնում է Հայաստանի պատմության հետ անմիջականորեն առնչվող իրադարձությունների ամբողջության մեջ՝ ընդգծելով տարածաշրջանային հակամարտությունների ազդեցությունը երկրի քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և ժողովրդագրական զարգացման վրա։ Պատմագիտական և արևելագիտական տեսանկյունից թեման հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու Օսմանյան և Սեֆյան պետությունների քաղաքական նպատակները, կայսերական մրցակցության առանձնահատկությունները և Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքի փոփոխությունները՝ միաժամանակ նպաստելով XVI–XVII դարերի հայոց պատմության առավել համակողմանի ընկալմանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց պատմությամբ, Իրանի և Թուրքիայի պատմությամբ, միջնադարյան միջազգային հարաբերություններով, տարածաշրջանային հակամարտություններով և արևելագիտությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար՝ օգնելով բացահայտել այն պատմական գործընթացները, որոնք երկարատև ազդեցություն են ունեցել Հայաստանի և ամբողջ Մերձավոր Արևելքի հետագա զարգացման վրա։

Թարմացվել է՝ 2026-11-21
Թուրք-իրանական հարաբերությունները XVI դարում և XVII դարի առաջին կեսին ու Հայաստանը

Անվճար

Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Տեսնել ավելին Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Տեսնել ավելին Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Տեսնել ավելին Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Տեսնել ավելին Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Տեսնել ավելին Սիլվա Կապուտիկյան Սիլվա Կապուտիկյան 1919 թ․ – 2006 թ․ Սիլվա Կապուտիկյանը հայ պոեզիայի ամենաազդեցիկ կին հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն հայրենիքը, սերը, լեզուն և ազգային ինքնությունը։ Կապուտիկյանը գրել է բազմաթիվ բանաստեղծություններ և հրապարակախոսական նյութեր։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել հայ լեզվի պահպանման հարցերին։ Նրա գործերը լայն ճանաչում են ստացել ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ սփյուռքում։ Կապուտիկյանը նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ նվիրված են ազգային արժեքներին։ Նա համարվում է հայ կին պոեզիայի ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ ազդեցիկ։ menu_book2 Տեսնել ավելին